Volker Türk’ten ileri yapay zekâ için acil ve bağlayıcı güvenlik çağrısı

Volker Türk, 7 Eylül’de Cenevre’deki BM İnsan Hakları Konseyi’ne yaptığı konuşmada, ileri yapay zekâ sistemlerinin yeterli güvenlik önlemleri olmadan gelişmesinin insanlık açısından “varoluşsal risk” hâline gelebileceğini söyledi. Türk, hükümetlerin ve şirketlerin artık gönüllü ilkelerle yetinmemesi; yaptırımı olan koruma çerçeveleri kurması gerektiğini vurguladı. 3

Yapay zekâ için ne istedi?

Türk’e göre güçlü yapay zekâ sistemleri; kritik altyapıyı, iletişim ağlarını, temel hizmetleri ve demokratik kurumları sekteye uğratabilecek riskler taşıyor. Bu nedenle güvenlik ve emniyet için “demirden sağlam güvenceler” istedi. Bu yaklaşımın temel unsurları şunlar:

• bağlayıcı kurallar,
• bağımsız gözetim ve denetim,
• devletler, şirketler, geliştiriciler ve tedarik zinciri aktörleri için ortak sorumluluk,
• uluslararası düzeyde kabul edilmiş açık “kırmızı çizgiler”. 36

Türk, yapay zekâ kapasitesinin koruma mekanizmalarından daha hızlı ilerlediğini belirterek gecikmenin büyük teknoloji şirketlerine, sahiplerine ve onları destekleyen yapılara avantaj sağladığını savundu. Karar verici gücün az sayıdaki şirket yöneticisinin elinde yoğunlaşmasına da dikkat çekti. 2

ABD’deki göçmenlik gözaltıları

Türk, 2026 içinde ABD göçmenlik gözaltısında yaşanan 23 ölüm için hesap verilmesini talep etti. Washington’a, kişilerin telafisi mümkün olmayan zarara uğrayabilecekleri ülkelere sınır dışı edilmemesi çağrısında bulundu. Ayrıca göçmenlik görevlilerine elektrik şoku veren eldivenler sağlanmasına yönelik haberlerden kaygı duyduğunu; bunun şiddet riskini artırabileceğini söyledi. 78

Ukrayna ve insan denetimi olmadan öldüren silahlar

BM yetkilisi, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarını kınadı. Rusya tarafından fırlatıldığı bildirilen tamamen otonom insansız hava araçlarının geçen ay üç Ukraynalıyı öldürdüğü yönündeki haberler karşısında “dehşete düştüğünü” ifade etti. Türk, insanın anlamlı denetimi olmaksızın hedef seçip öldürebilen silah sistemlerinin uluslararası düzeyde yasaklanmasını istedi.

İran’daki infazlar ve savaşların ekonomik aktörleri

Türk, İran’da marttan bu yana infazların ve ölüm cezalarının artmasını eleştirdi. Ofisinin önceki açıklamasına göre, 19 Mart’tan itibaren ulusal güvenlikle bağlantılı suçlamalarla en az 56 kişi idam edildi.

Dünya genelinde en az bir devletin taraf olduğu 60’tan fazla savaş bulunduğunu, bunun İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en yüksek seviye olduğunu belirten Türk; çatışmaları besleyen şirketleri, finansörleri ve diğer ekonomik çıkar gruplarını daha yakından inceleyeceklerini söyledi. Bu aktörleri çatışmaların “gölge oyuncuları” olarak niteledi ve hesap verebilirlik talep edeceklerini vurguladı. 17

İsrail ve işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşimler

Türk, devletlere, uluslararası hukukun ihlalinde kullanılma riski bulunan silahların İsrail’e transferini durdurma çağrısı yaptı. Şirketlerden de işgal altındaki Batı Şeria’daki yerleşimleri destekleyen ticari uygulamalarına son vermelerini istedi.

Ayrıca BM İnsan Hakları Ofisi’nin, Batı Şeria’daki İsrail yerleşimlerinde faaliyet gösteren işletmelere ilişkin güncellenmiş listesini yayımlayacağını belirtti. BM, bu yerleşimleri uluslararası hukuka aykırı kabul ediyor; İsrail ise bu nitelemeyi reddediyor. 17