Avustralya, sosyal medya algoritmalarına kullanıcı tercihi getirmek istiyor

Kullanıcıya hangi seçenek sunulacak?

Avustralya’nın taslak “My Feed, My Way” (Akışım, Benim Seçimim) girişimi, sosyal medya akışının varsayılan olarak nasıl oluşturulacağı konusunda kullanıcıya seçenek vermeyi amaçlıyor. Platformların hem yeni hem mevcut kullanıcılara bildirim göndermesi ve varsayılan akışları için tercih sunması gerekecek.715

Kullanıcılar iki yoldan birini seçebilecek:

• Algoritmanın önerdiği kişiselleştirilmiş içerikleri içeren akışta kalmak;
• Bu önerilerden çıkmak ve aktif olarak takip etmeyi seçtikleri kişi, içerik üreticisi, hesap ve grupların paylaşımlarını görmek.19

İkinci seçenekte kullanıcının ilgi alanları, demografik özellikleri ya da önceki etkileşimleri üzerinden önerilen; takip etmediği hesapların gönderileri daha sınırlı rol oynayacak. Bu, belirli bir konuşma türünü yasaklamaktan ziyade, akışın sıralanması üzerindeki kontrolü kullanıcıya bırakmayı hedefleyen bir yaklaşım.19

Daha geniş çerçeve: Dijital Özen Yükümlülüğü

“My Feed, My Way”, tek başına bir algoritma yasağı değil. Hükümet, daha kapsamlı Dijital Özen Yükümlülüğünün 2021 tarihli Online Safety Act (Çevrimiçi Güvenlik Yasası) kapsamında yasalaştırılmasını planlıyor. Temel amaç, çevrimiçi hizmetlerin öngörülebilir dijital zararları önlemek için makul adımlar atmasını zorunlu kılmak.17

Önerilen modelde düzenleme kapsamındaki hizmetler, makul ölçüde güvenli bir çevrimiçi ortam sağlamak üzere etkili sistem ve süreçler kurmak zorunda olacak. Bu çerçeve; yasa dışı ve zararlı içeriklerin önlenmesi, izlenmesi ve ele alınmasının yanı sıra yapay zekâ sistemleri, algoritmik öneri mekanizmaları ve bot hesaplar gibi ürün özelliklerinin güvenliğine de odaklanıyor.

Pratikte hedeflenen değişim, zararlı içerik ve tasarım risklerini yönetme yükünü büyük ölçüde tek tek kullanıcılardan platformlara kaydırmak. Platformlardan riskleri önceden tespit etmeleri, azaltmaları ve bu güvenlik tedbirlerini devam ettirmeleri bekleniyor.110

Hükümet neden öneri algoritmalarını hedef alıyor?

Öneri sistemleri, kişinin takip ettiği çevrenin dışından içerik gösterebilir ve tahmin edilen etkileşime göre benzer paylaşımları art arda öne çıkarabilir. Hükümet bu modeli tümüyle yasaklamayı önermiyor; kullanıcıların bu modelden çıkabilmesini istiyor.

Düzenlemenin zararlı ya da kompulsif kullanımı ne ölçüde azaltacağı ise uygulamanın ayrıntılarına bağlı olacak: Tercih ekranının ne kadar görünür olduğu, seçimin kalıcı olup olmadığı ve kişiselleştirilmemiş akışın tam olarak hangi içerikleri kapsadığı belirleyici olabilir.

Hükümet, taslağı Avustralya’nın 16 yaş altına yönelik sosyal medya kısıtlamalarının ardından çevrimiçi güvenliği artırma ve kullanıcılara daha fazla kontrol verme adımı olarak sunuyor.715

AB Dijital Hizmetler Yasası’yla ilişkisi ne?

Avustralya’nın yaklaşımı, genel hatlarıyla Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasasına (Digital Services Act/DSA) benziyor: Tek tek paylaşımların kaldırılmasına odaklanmak yerine, platform sistemleri, öngörülebilir riskler ve risk azaltma önlemlerini öne çıkarıyor. Avustralya hükümeti de özen yükümlülüğü yaklaşımını Birleşik Krallık ve AB’deki yaklaşımlarla uyumlu olarak tanımlamıştı.

Ancak bunu DSA’nın Avustralya’daki bir kopyası olarak görmek doğru değil. Eldeki kaynaklar, madde madde bir eşdeğerlik ortaya koymuyor. Avustralya’nın taslağı kendi Online Safety Act çerçevesinde işleyecek; en görünür kullanıcı odaklı unsuru ise kişiselleştirilmiş önerilerden çıkma seçeneği.17

Denetim, yaptırımlar ve eSafety’nin rolü

Dijital Özen Yükümlülüğü, Avustralya’nın çevrimiçi güvenlik düzeni içinde uygulanacak ve ilgili düzenleyici kurum eSafety Commissioner olacak. Taslağa ilişkin haberlerde, platformların zararı azaltma tedbirlerini belgelemesi gerekeceği; uyumsuzluk halinde ise 109,2 milyon Avustralya dolarına kadar para cezasıyla karşılaşabilecekleri belirtiliyor.8

Bununla birlikte düzenleme hâlâ taslak aşamasında. Nihai denetim mimarisi ve ceza tutarları, istişare ve parlamento değerlendirmesi sonrasında şekillenecek. Şimdiden söylenebilecek net şey, uyumsuzluğun ciddi mali sonuçlar doğurmasının öngörüldüğü; fakat her ayrıntının yürürlükteki hukuk kuralı gibi kabul edilmemesi gerektiği.11

Ayrı bir düzenleme paketi, 16 yaş altına yönelik sosyal medya rejiminin denetimini de güçlendirdi. Buna göre eSafety, şirketlerden uyum için attıkları adımlara ilişkin kanıt isteyebilecek; bu yaş sınırı rejiminin ihlalinde azami ceza 99 milyon Avustralya dolarına çıkarılabilecek. Bu yetki ve cezaların, Dijital Özen Yükümlülüğü’nün nihai kurallarıyla otomatik olarak aynı olduğu varsayılmamalı.

İfade özgürlüğü ve sansür tartışması

Algoritmik akıştan çıkış seçeneği, doğrudan bir içerik yasağına göre sansürle daha az ilişkili görünüyor. Kullanıcı, devletin belirli bir konuşma kategorisini bastırması yerine, kişiselleştirilmiş önerileri almamayı kendisi seçiyor.

Buna karşılık daha geniş özen yükümlülüğü daha çetrefilli sorular doğuruyor. “Öngörülebilir zararları” önleme zorunluluğu, platformları düzenleyici riskten kaçınmak için tartışmalı ama hukuka uygun içerikleri kaldırmaya veya görünürlüğünü düşürmeye teşvik edebilir. Sonucun ne olacağı; “zarar” tanımına, eSafety’nin yayımlayacağı rehberlere, şeffaflık ve itiraz mekanizmalarına ve siyasi, gazetecilik niteliğindeki ya da azınlık gruplarına ait ifade için getirilecek güvencelere bağlı olacak. Mevcut materyal, bu güvenceleri kesin olarak değerlendirmeye yetmiyor.

Taslağın mevcut durumu ve takvim

Dijital Özen Yükümlülüğü’ne ilişkin taslak mevzuat, 8 Eylül 2026 tarihinde hedefli istişare için yayımlandı. Bu nedenle “My Feed, My Way” henüz yürürlüğe girmiş bir zorunluluk değil, teklif aşamasındaki bir düzenleme.15

Çerçevenin hazırlanmasında daha önce yapılan görüşmeler de etkili oldu. Bu süreçte, öneri sistemlerini kapatma imkânı gibi kullanıcı kontrolü araçları, algoritmalardan doğan zararları azaltmaya yönelik seçeneklerden biri olarak gündeme geldi.

Sağlanan kaynaklar, istişare sonrasında nihai tasarının parlamentoya hangi tarihte sunulacağını kesinleştirmiyor. Şimdilik teklifin özü açık: Avustralya, kişiselleştirilmiş sosyal medya akışlarına kullanıcı denetiminde bir alternatif sunarken, çevrimiçi hizmetlere öngörülebilir zararları yönetmeye yönelik çok daha geniş bir sorumluluk yüklemek istiyor.17