Çin insansı robotları askerî kullanım için test ediyor; ancak henüz sahada silahlı robot birlikleri yok

Reuters’ın 100’den fazla Çin askerî ihale ilanı, akademik çalışma, patent, resmî yayın, kamu kaydı ve savunma şirketi materyali üzerinde yaptığı inceleme, Pekin’in insansı robotların gelecekteki askerî kullanımı için temel altyapıyı kurduğunu gösteriyor. Ancak tablo, silahlı insansı robotların muharebe birliklerinde göreve başladığını değil; araştırma, tedarik, veri toplama ve saha konseptlerinin hızlandığını ortaya koyuyor. Reuters, operasyonel bir Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) biriminde görev yapan silahlı insansı robot olduğuna dair kanıt bulamadı. 1

Ordu hangi teknolojilere yatırım yapıyor?

2025 ve 2026’da ivme kazanan çalışmalar, gösterişli robot tanıtımlarından çok sahada işe yarayacak temel yeteneklere odaklanıyor. PLA bağlantılı kurumlar, robotları askerî gerekliliklere göre test ediyor; robot ve eğitim teknolojisi edinmeye çalışıyor; bunların askerlerle birlikte nasıl çalışabileceğini inceliyor. 1

Öncelikli başlıklar şunlar:

• Çevre algısı: Robotun çevresini yorumlayabilmesi ve personelin yakınında güvenli biçimde hareket edebilmesi.
• Hassas manipülasyon: Nesneleri kavrama, taşıma ve fiziksel görevleri yerine getirme becerisi.
• Eğitim verisi: Kamera, radar, hareket ve arazi verilerinin toplanıp etiketlenmesi; buna arazinin geçilebilir olup olmadığı bilgisi de dâhil.
• İnsan-robot ekip çalışması: Robotların tek başına sergilediği bir performanstan ziyade askerlere nasıl destek verebileceğinin değerlendirilmesi. 1

Reuters’ın tespit ettiği kayıtlara göre PLA, Mayıs 2025’te bir insansı robot, kurulum ve teknik eğitim için ihale açtı. Eylül 2025’te ise Ulusal Savunma Teknolojisi Üniversitesi (NUDT) bağlantılı bir ilanda, cisimleşmiş yapay zekâya sahip insansı robotlar için akıllı algılama ve hassas operasyon sistemi arandı. Haziran 2026 tarihli yaklaşık 300 bin dolarlık PLA bütçesi de sensör ve hareket verisi toplama-etiketleme sistemine ayrıldı. Reuters, önceki ihalelerin tamamlanıp tamamlanmadığını veya tedarikçilerin kim olduğunu belirleyemedi. 1

Robot oyunlarından askerî eğitim sahasına

Dünya İnsansı Robot Oyunları Ağustos 2026’da düzenlendi; etkinlik 2025’te yapılmadı. Oyunlar, robotların hareket kabiliyeti ve diğer alanlardaki ilerlemesini sergilerken dikkat çeken arızalara da sahne oldu. Bu durum, etkileyici bir gösterinin muharebe koşullarında güvenilirlik anlamına gelmediğini hatırlatıyor. 1

Etkinlikten iki gün sonra PLA Daily gazetesi, ileri teknolojilerin laboratuvarlardan askerî eğitim alanlarına, robotik “muharipler” için taşınması çağrısı yaptı. Bu çağrı, sivil insansı robotlardaki ilerlemenin askerî deneylere aktarılması fikrine açık destek verdi. 1

Kurumsal ilginin daha erken işaretleri de vardı. NUDT ile Askerî Bilimler Akademisi’nin katıldığı 2024 tarihli bir forumda insansı sistemlerin askerî kullanımı ele alındı. NUDT’nin 2025’teki bir yarışmasında ise düşman hattı gerisine sızma, haritalama ve hedef tespiti gibi görevler simüle edildi; üs güvenliği, devriye ve denetim rolleri de değerlendirildi. 1

Çin’in ticari robot üstünlüğü neden önemli?

Reuters’ın aktardığı BofA Global Research verilerine göre Çinli üreticiler, 2025’te dünya çapındaki insansı robot sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 95’ini gerçekleştirdi. Bu, PLA için geniş bir yerli platform, parça, yazılım ve mühendislik uzmanlığı havuzu anlamına gelebilir. 1

Avantaj, ticari insansı robotların otomatik olarak askerî kullanıma hazır olması değil. Büyük sivil pazar; daha hızlı geliştirme döngüleri, parçalara erişim, daha düşük maliyetle ölçek büyütme ve askerî araştırmacıların yararlanabileceği daha geniş bir veri-ekosistemi sağlayabilir.

Yine de fabrikada çalışan veya fuarda sergilenen bir robotun, muharebe için güvenilir sayılmadan önce bozuk zemin, olumsuz hava, iletişim kesintileri, fiziksel hasar, sınırlı batarya ve öngörülemeyen insan davranışlarıyla baş etmesi gerekir. 1

Öngörülen görevler: Keşiften bina temizliğine

Raporlanan en ayrıntılı senaryo şehir muharebesiyle ilgili. NUDT’nin Ağustos 2025 tarihli bir çalışması, insansı robotlar, robot köpekler ve insansız araçlardan oluşan altı “muharebe robotunun” iki taarruz ekibine ayrılarak kara birliklerine destek vermesini modelledi. Senaryoda ekipler, düşmanın elindeki bir binayı oda oda ve kat kat temizliyor. Çalışma, ilgili ekipmanın beş ila 10 yıl içinde erişilebilir olabileceğini öngördü; ancak silahlandırma, angajman kuralları veya sivillerin nasıl ele alınacağı konusunda ayrıntı vermedi. 1

PLA bağlantılı materyallerde anılan diğer olası görevler şöyle:

• keşif ve nöbet;
• güvenlik devriyeleri ve denetim;
• tehlikeli görevler;
• lojistik ve engel kaldırma;
• binalar, tüneller ve gemi içlerinde çalışma;
• şehir ortamında taarruz veya savunma operasyonları. 1

Bu görevlerin çoğunda insansı biçim zorunlu olarak en verimli seçenek değil. Tekerlekli, paletli veya dört ayaklı robotlar, rutin keşif, taşıma ya da gözetleme için daha basit ve daha ucuz olabilir. İnsansı gövde, merdiven, kapı ve oda gibi insanlar için tasarlanmış alanlarda avantaj sunabilir; fakat bu potansiyeli güvenilir biçimde hayata geçirmek teknik olarak hâlâ zor. 1

Norinco’nun Fuxi iddiaları ve uzaktan kumanda

Çin’in devlete ait savunma şirketi Norinco, tam boy Fuxi insansı robotunun nöbet, her hava koşulunda keşif, akıllı devriye ve tehlikeli görevler yapabildiğini söylüyor. Şirketin materyallerinde, insan operatörün robotu uzaktan yönetmesine imkân veren bir teleoperasyon sistemi de yer alıyor. 1

Uzaktan insan kontrolü önemli; çünkü otonom karar verme güvenilir olmadığında veya uygun görülmediğinde insanı karar döngüsünde tutabilir. Ancak bunlar, muharebe koşullarındaki operasyonel performansa ilişkin bağımsız olarak doğrulanmış sonuçlar değil, şirket beyanları. 1

En büyük sorunlar: Enerji, dayanıklılık ve karar verme

İnsansı robotlar kontrollü ortamların dışında hâlâ yüksek enerji tüketiyor ve güvenilirlik sorunları yaşıyor. Muharebe ortamı bu sorunları ağırlaştırıyor: Robotun yıkılmış altyapı, zorlu arazi, hava koşulları, parazit ve öngörülemez insan davranışları arasında dengesini koruması, çevreyi algılaması ve isabetli kararlar vermesi gerekiyor. 1

Çin askerî yorumları da hareket, algılama ve zekâ alanlarında çözülmemiş sorunlar bulunduğunu; yaygın kullanım için yeni teknolojik atılımlar, maliyet düşüşü ve seri üretim gerektiğini kabul ediyor. 1

Bu nedenle mevcut kanıtların desteklediği sonuç daha temkinli: Çin, askerî insansı robotlar için ekosistem geliştiriyor ve testler yapıyor; fakat ölçekli biçimde silahlı ve yetkin insansı robot konuşlandırabildiğini göstermiş değil.

ABD ile karşılaştırma

ABD de askerî insansı robotları araştırıyor. ABD Kara Kuvvetleri 2025’te “askerîleştirilmiş insansı kabiliyetler” için bir yarışma başlattı. Keşif, güvenlik, engel kaldırma, tehlikeli madde görevleri ve şehir ortamında taarruz-savunma görevleri olası kullanım alanları arasında sayıldı. Program, askerî uzmanlarla test için 10’a kadar finalisti seçebilecek ve devam sözleşmeleri için 1,25 milyon dolara kadar kaynak sunabilecekti. 1

Reuters, ABD robotik sektörünün iki ve dört ayaklı platformlarda Çin’in gerisinde olduğunu değerlendirdi. Bununla birlikte, ABD ordusu tarafından desteklenen inovasyonların bazı önde gelen Çin robot köpeği tasarımlarını etkilediği de belirtildi. 1

Çin’in avantajı, üstün savaş alanı otonomisini kanıtladığı anlamına gelmiyor; asıl güç tedarik zinciri ve üretim ölçeğinde. Yarışın sonucunu yalnızca üretim hacmi değil, dayanıklı hareket kabiliyeti, algılama, iletişim, güç sistemleri, insan-makine komuta yapısı ve gerçekçi operasyonel testler belirleyecek.

Asıl etik mesele: Ölümcül güç üzerinde insan denetimi

Kritik soru, robotun bir binada yürüyebilmesi değil; ölümcül güç kullanımına ilişkin kararlarda ona güvenilip güvenilemeyeceği.

Uluslararası insancıl hukuk, tarafların savaşçıları sivillerden ayırmasını ve yaralı ya da teslim olan savaşçıları korumasını gerektiriyor. Uluslararası Kızılhaç Komitesi, teslim olmanın bağlama, davranışa ve niyete bağlı olması nedeniyle otonom sistemlerin bunu tanımakta zorlanabileceği uyarısında bulundu. 1

Çin Savunma Bakanlığı mart ayında yapay zekâ silahlarının insan kontrolünde kalması gerektiğini açıkladı. PLA Daily’de Temmuz 2025’te yayımlanan bir yazı da bir robotun canlı hedefe ateş açmasından önce insan doğrulamasını ele aldı. 1

Bu açıklamalar, ilk dönemde daha olası modeli işaret ediyor: Yakın insan gözetimi altında gözetleme, taşıma, devriye, keşif ve yüksek riskli giriş görevleri. Robotların hedefleri bağımsız seçip angaje olduğu silahlı birlikler ise yakın vadede daha uzak bir ihtimal.

Önümüzdeki 10 yılda ne beklenmeli?

Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü’nden Malcolm Davis, insansı robotları bugün için pratik olmayan muharebe sistemleri olarak nitelendiriyor; buna karşılık beş ila 10 yıl içinde kullanılabilir hâle gelebileceklerini düşünüyor. 1

Bu zaman aralığı NUDT’nin şehir taarruzu senaryosuyla örtüşüyor, ancak konuşlandırma takvimi olarak değil, bir hedef olarak okunmalı. Bugün en güçlü kanıt, Çin’in askerî insansı robotları denemek için gerekli araştırma, tedarik ve veri altyapısına yatırım yaptığı yönünde. Yakın vadede en makul uygulamalar, uzaktan veya yakından denetlenen keşif, devriye, lojistik ve tehlikeli alanlara giriş görevleri; otonom silahlı robot piyade birlikleri değil. 1