ABD’nin A/I Yaptırımı Avrupa’daki Dijital Hizmetleri Nasıl Durdurdu?

ABD Hazine Bakanlığı’nın 26 Ağustos’taki kararı, A/I için yalnızca ABD içindeki bir hukuki statü değişikliği olmadı. Karar, ödeme kuruluşları, bankalar ve alan adı altyapısı gibi uluslararası aracılar açısından derhal uyum riski yarattı. Bu nedenle, teknik altyapısının önemli bölümü Avrupa’da barındırılsa da kolektifin faaliyetlerini sürdürmesi ve kullanıcılarını koruması fiilen zorlaştı. A/I’nin yaklaşık 16 bin e-posta kutusu, 1.500 web sitesi, 5.500 posta listesi ve 10 bin blogu etkileyen hizmetlerini kapatma kararı aldığı bildirildi. 1

ABD’nin iddiası neydi?

ABD Dışişleri Bakanlığı ve Hazine Bakanlığı, İtalya merkezli Autistici/Inventati’yi (A/I) Özel Olarak Belirlenmiş Küresel Terörist olarak tanımladı. ABD makamları, kolektifin şiddet yanlısı Antifa hücreleri ile başka aşırı sol gruplara dijital mimari, araçlar ve hizmetler sağladığını iddia etti. 24

Bu, ABD hükümetinin iddiasıdır; burada aktarılan bilgiler bakımından bir mahkeme hükmü olduğu belirtilmiyor. A/I ise bu nitelemeyi reddetti. 2

Kapatma zinciri nasıl oluştu?

Yaptırım listesine alınmanın ardından hizmet sağlayıcıları, yaptırım ihlali veya ikincil uyum riskiyle karşılaşabileceklerini değerlendirdi. Bildirilen gelişmelere göre PayPal, A/I’nin bağış hesabını dondurdu; .org alan adı kayıt düzeyinde askıya alındı; Banca Etica da kolektifin hesabını kapattı. 1

Özellikle alan adı kaydının askıya alınması kritik bir eşikti: Web ve e-posta sunucuları Avrupa’da fiziksel olarak çalışmayı sürdürse bile, ana alan adı kayıt düzeyinde devre dışı bırakıldığında kamuya açık erişim kesilebiliyor. Böylece barındırma konumu tek başına hizmetin devamı için yeterli olmuyor. 1

Ödeme ve bankacılık kanallarının kaybı da hizmetlerin yönetimini zorlaştırdı. Bunun yanında, kolektifin faaliyetini sürdürmesi; işletmecileri, kullanıcıları ve iş ortakları açısından mali, hukuki veya uyum kaynaklı sonuçlar doğurabilirdi. Bu nedenle kapatma, yalnızca teknik bir kesinti değil, kullanıcılar ile ilişkili kişileri korumaya dönük bir adım olarak değerlendirildi. 1

Neden Avrupa için emsal sayılıyor?

Dijital haklar alanında çalışan EDRi’nin itirazının odağında şu soru bulunuyor: ABD’nin tek taraflı bir yaptırım kararı, Avrupa merkezli kâr amacı gütmeyen bir kuruluşun temel dijital hizmetlere erişip erişemeyeceğini fiilen belirleyebilir mi?

Ödeme işlemcileri, bankalar, alan adı kayıt kuruluşları ve diğer altyapı sağlayıcıları merkezi darboğaz noktalarıdır. Bu aktörlerin riskten kaçınma amacıyla hizmeti kesmesi, ABD yaptırım politikasının Avrupa’ya fiilen taşınmasına yol açabilir. EDRi, bunun bağımsız internet altyapısı, gizlilik odaklı hizmetler, aktivist ağlar ve temel haklar üzerinde caydırıcı bir etki yaratabileceğini savundu. 3

AB Engelleme Tüzüğü ne sağlayabilir?

AB’nin Engelleme Tüzüğü olarak bilinen 2271/96 sayılı Konsey Tüzüğü, üçüncü ülkelerin belirli sınır ötesi yaptırımlarının AB’deki kişi, kuruluş ve şirketler üzerindeki etkisini sınırlamayı amaçlıyor. Tüzük; kapsamındaki yaptırımlara uyulmasını belirli koşullarda yasaklamayı, bu yaptırımlara dayanan AB dışı kararların AB içindeki etkisini geçersiz kılmayı ve zararların tazmini için hukuki imkân tanımayı öngörüyor. 13

Ancak bu korumanın devreye girmesi otomatik değil. Tüzüğün ekindeki kapsam, somut ABD yaptırımının bu kapsama girip girmediği ve ilgili hükümlerin olayda nasıl uygulanacağı resmi bir hukuki değerlendirme gerektirir. Dolayısıyla AB kurumlarının harekete geçmesi yönündeki çağrı, şu aşamada EDRi ve destekleyen kuruluşların politika ve hak temelli talebidir; tüzüğün bu olayda açıkça belirli bir sonucu zorunlu kıldığına dair kesin bir tespit değildir.