Trump’ın “Bye Bye, Kharg” Truth Social serisi ne anlatıyor?

Trump’ın Truth Social’daki yoğun paylaşım serisi, yalnızca dikkat çekici internet görsellerinden ibaret değildi. Yapay zekâyla üretilmiş görüntüler, seçilmiş ekonomik grafikler ve ABD’nin belirleyici güç olduğu yönündeki geniş iddialar üzerinden İran’ın askerî ve ekonomik olarak yenildiği mesajı verildi. Ancak mevcut haberler, çatışmanın henüz sonuçlanmadığını gösteriyor. 19

Trump ne paylaştı?

Serinin en çok konuşulan parçası, İran’ın başlıca petrol ihraç merkezlerinden biri olan Harg Adası’nı hedef alan yapay zekâ üretimi “Bye Bye, Kharg” görseliydi. Bu, Trump’ın ağustosta paylaştığı ve adanın “paramparça edildiğini” öne süren sentetik videonun devamı niteliğindeydi. Reuters, o sırada adaya gerçekten saldırı düzenlendiğini gösteren başka bir kanıt bulunmadığını bildirdi. 1

Trump’ın yeni paylaşımlarında ayrıca şu iddiaları taşıyan grafikler yer aldı:

• İran’da hiperenflasyon yaşandığı ve para biriminin çöktüğü;
• İran’ın petrol ihracatının keskin biçimde düştüğü, ardından kısmen toparlandığı;
• Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışının yeniden başladığı. Paylaşılan bir grafikte, çatışma öncesindeki günlük 20 milyon varile karşılık günlük 18 milyon varil akış olduğu ileri sürüldü. 219

Bu görsellerin siyasi mesajı açıktı: ABD’nin askerî ve ekonomik baskısı sonuç veriyordu. Ancak grafikler ile başkanın açıklamaları bağımsız ekonomik değerlendirmeler olarak görülmemeli. CNBC, daha geniş paylaşım dizisinde Trump’ın ABD için hisse senetleri ve başka varlıklar yoluyla “yüzlerce milyar dolar” kazandırdığı iddiası gibi kapsamlı ve doğrulanmamış söylemlerin de bulunduğunu yazdı.

Harg Adası neden öne çıkıyor?

Harg, Trump’ın İran’a ilişkin mesajlarında daha önce de öne çıkan bir simgeydi. Trump mart ayında, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik bir anlaşma sağlanmaması hâlinde Harg’ı ve İran petrol altyapısını yok edebileceklerini söylemişti. Haziranda ise ABD’nin Harg Adası’nı ve diğer petrol altyapısı noktalarını alacağı tehdidinde bulundu. 1613

Bu geçmiş, “Bye Bye, Kharg” paylaşımını sıradan bir sosyal medya gösterisinin ötesine taşıyor: İran’ın enerji ihracat altyapısına yönelik süregelen odağı yeniden vurguluyor. Buna karşılık, önceki yapay zekâ videosu önemli bir uyarı niteliğinde. Videodaki yıkım görüntüleri, gerçek bir saldırıya dair bağımsız kanıtlarla doğrulanmadı. 14

İran’ın yanıtı ve Hürmüz Boğazı

Paylaşımlar üzerine çıkan haberlerde, İranlı yetkililerin ABD yaptırımları ya da ekonomik baskının Tahran’ın kararlarını belirleyemeyeceğini söylediği; yeni saldırılara daha sert karşılık verileceği uyarısında bulunduğu aktarıldı. 19

İran ile Umman arasındaki stratejik deniz geçidi Hürmüz Boğazı, gerilimin merkezinde kalmayı sürdürdü. Trump daha önce boğazın adını “Trump Boğazı” olarak değiştirme fikrini ortaya atmış ve burayı ABD kontrolündeymiş gibi gösteren görseller paylaşmıştı. 510 Buna karşın Reuters, ağustos sonlarında boğazdaki deniz taşımacılığının hâlâ ciddi biçimde aksadığını bildirdi. Bu durum, sosyal medyadaki kutlamacı çerçeve ile çözülememiş stratejik tablo arasındaki farkı ortaya koydu.

Zamanlama neden önemliydi?

Paylaşım serisi, ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın altıncı ayına yaklaşırken geldi. Trump, çatışmanın kısa süreceğini defalarca öngörmüştü; 2 Eylül’de yenilenen ABD harekâtının “çok uzun” sürmeyeceğini yineledi.

Reuters’a göre savaş ise açık bir bitiş yolu olmayan ve kamuoyu desteği zayıflayan bir çıkmaza dönüştü. İran teslim olmadı; Hürmüz’deki taşımacılık aksıyor.

İç siyasi riskler de artıyor. Reuters’ın aktardığına göre Trump’ın üst düzey yardımcıları, Cumhuriyetçilerin dar kongre çoğunluklarını korumaya çalıştığı kasım ayındaki ara seçimler öncesinde çatışmanın büyümesini engellemek istiyor. Daha önceki haberlerde de savaşın benzin fiyatlarını yükselttiği ve Cumhuriyetçilerin ara seçim hesaplarını zorlaştırdığı belirtilmişti.

İran dışına taşan mesajlar: New Mexico ve Ay

İran odaklı seri, toprak ve sembolizm içeren başka paylaşımlara da yöneldi. Trump, New Mexico’nun adını “New America” olarak değiştirmiş görünen bir harita paylaştı. Haberlerde, Beyaz Saray’ın eyaletin adını resmen değiştirmeye yönelik bir girişim açıklamadığı belirtildi. 21

Trump ayrıca ABD bayrağıyla birlikte “AY BİZİMDİR” mesajını da yayımladı. 1015

Bu paylaşımların ortak çizgisi, ABD gücünü baskın; İran’ı çökmüş; Trump’ı da bu sonucun mimarı olarak sunmaktı. Fakat mevcut haberlerin desteklediği daha temkinli sonuç farklı: Harg’ın daha önceki sözde yıkımı bağımsız biçimde doğrulanmadı, ekonomik ve mali iddialar Trump’ın kendi beyanları olarak kaldı; savaşın askerî, deniz taşımacılığına ilişkin ve siyasi sonuçları ise hâlâ gelişmeye devam ediyor. 1