Cathay Pacific, Google’ın yapay zekâsıyla kalıcı iz bulutlarını küçük irtifa değişimleriyle önlemeyi deniyor

Cathay Pacific, Google’ın yapay zekâ destekli tahmin sistemini kullanarak uçak egzozunun kalıcı iz bulutlarına dönüşme olasılığının yüksek olduğu dar atmosfer katmanlarını belirlemeye çalışıyor. Amaç, uçuşun tamamını yeniden rotalamak değil; mümkün ve emniyetli olduğu durumlarda uçağın seyir irtifasını az miktarda değiştirerek bu katmanların üstünden veya altından geçmek. 812

Kalıcı iz bulutları, uçakların arkasında görülen her beyaz çizgiyle aynı şey değil. Bazıları kısa sürede dağılırken, buz kristallerinden oluşan bazı izler yeterince soğuk ve nemli havada uzun süre kalıp yayılabiliyor. Sirüs benzeri bulutlara dönüşebilen bu izler, Dünya’dan yayılan ısının bir bölümünü atmosferde tutarak ısınmaya katkıda bulunabiliyor. 58

Tahmin sistemi neye bakıyor?

Google’ın Contrails API adlı sistemi, büyük ölçekli hava verilerini, uçuş verilerini ve uydu görüntülerini bilgisayarlı görü ile bir araya getiriyor. Sistem, önümüzdeki 48 saat için iz bulutu oluşumuna elverişli bölgeleri ve bunların muhtemel iklim etkisini tahmin ediyor. 2

Tahmin iki ayrı modelden oluşuyor:

• Makine öğrenmesi tabanlı model, iz bulutu oluşma ihtimali yüksek bölgeleri saptıyor.
• Fizik tabanlı Contrail Cirrus Prediction (CoCiP) modeli ise oluşabilecek izlerin ısıtma etkisini hesaplamaya çalışıyor. 6

Bu bilgi, uçuş planlama ve operasyon ekiplerinin kullanabileceği bölge ve ızgara tahminlerine dönüştürülüyor. Ancak bu, pilotun tek başına anlık karar verdiği bir sistem değil: yakıt, emniyet, hava trafik kontrolü izinleri ve uçuşun diğer operasyonel gereklilikleri birlikte değerlendirilmek zorunda. 27

Cathay Pacific uçuşlarda neyi değiştiriyor?

Denemede temel müdahale, seyir sırasında küçük dikey sapmalar yapmak. Uçak, kalıcı iz bulutlarının ortaya çıkmasına elverişli ince buz-aşırı doygun nem katmanının biraz üstüne ya da altına yönlendirilebiliyor. Böylece büyük bir rota değişikliği olmadan, en sorunlu atmosfer koşullarından kaçınılması hedefleniyor. 812

Bu yaklaşımın önemli tarafı, yeni nesil uçakların yaygınlaşmasını veya sürdürülebilir havacılık yakıtının (SAF) büyük ölçekte erişilebilir olmasını beklemeden, mevcut uçak filosunda uygulanabilme ihtimali. Bununla birlikte irtifa değişiminin ek yakıt tüketimi yaratmaması ya da yaratıyorsa bunun önlenen ısınma etkisine kıyasla sınırlı kalması gerekiyor. 7

İlk sonuç: 80’den fazla uçuşta tahmini yüzde 40 düşüş

Cathay Pacific ve Google’ın 2025’in sonlarında başlattığı ilk aşama, 80’den fazla uçuşu kapsadı. Şirketlerin uydu analizlerine dayanan tahminine göre, önerilen kaçınma rotalarının izlenmesi, bu uçuşlardaki iz bulutlarının ısıtma etkisini yaklaşık yüzde 40 azalttı. 820

Bu sonuç umut verici olsa da henüz bağımsız biçimde tekrar edilmiş, tüm filo için kesinleşmiş bir iklim sonucu olarak görülmemeli. Etkinin gerçek ölçüsü; tahmin doğruluğuna, hava trafik kontrolü uygulanabilirliğine, yakıt maliyetine ve farklı hava koşullarındaki performansa bağlı olacak. 78

Bununla birlikte ticari uçuşlarda yapılan ayrı bir araştırma, kaçınma grubunda kontrol grubuna kıyasla tespit edilebilir iz bulutu sayısının yüzde 63,6 daha düşük olduğunu buldu. 1

Hong Kong–Singapur hattı ve aşırı uzun menzil planı

Cathay Pacific, Google’ın Asya’daki ilk ticari havayolu ortağı. İlk operasyonel çalışmalarda Hong Kong–Singapur koridorunun da yer aldığı bildirildi; bu hattın denemedeki toplam azaltımın yarısından fazlasına katkı sağladığı da aktarıldı. 1314

Ortaklığın bir sonraki aşaması ise sadece kısa veya bölgesel rotalara odaklanmayacak. Contrails.org ile birlikte Asya ve Pasifik aşırı uzun menzilli uçuşlarında, ayrıca Pasifik aşırı seferlerde daha geniş kapsamlı testler yürütülmesi planlanıyor. Aşırı uzun menzil kategorisi 16 saati aşan uçuşları kapsıyor. 810

Bu genişleme, daha önce ağırlıkla ABD ve Kuzey Atlantik’te denenen tahmin ve kaçınma yöntemlerinin, Asya-Pasifik’in farklı meteorolojik koşullarında ve yoğun hava trafiğinde ne kadar iyi çalıştığını sınamak açısından önemli. Mevcut tahmin yaklaşımında kullanılan makine öğrenmesi modelinin, GOES-East jeostatik uydusundaki iz bulutu tespitleriyle eğitildiği; meteorolojik girdi olarak da Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi’nin verilerinden yararlanıldığı belirtiliyor. 3

SAF ve filo yenilemenin yerine mi geçiyor?

Hayır. İrtifa ayarlamaları, jet yakıtının yakılmasından kaynaklanan karbondioksit emisyonlarını azaltmıyor. Bu nedenle daha verimli uçaklar, filo yenileme ve sürdürülebilir havacılık yakıtı, havacılığın uzun vadeli iklim etkisini azaltmak için hâlâ gerekli.

İz bulutu önleme ise bunlara alternatif değil, tamamlayıcı bir yöntem olarak görülüyor: Mevcut uçaklarla, yakın vadede ortaya çıkan karbondioksit dışı bir ısınma etkisini azaltma potansiyeli taşıyor. SAF, kurum oluşumunu ve dolayısıyla iz bulutu oluşma eğilimini azaltabilir; ancak iz bulutlarını tümüyle ortadan kaldırmaz ve doğru atmosfer tahminlerinin yerini tutmaz. 12

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) incelediği modellemeler, yalnızca iklim açısından en zararlı iz bulutu fırsatlarına odaklanıldığında, sınırlı yakıt cezasıyla anlamlı azaltımların mümkün olabileceğine işaret ediyor. 7

Kısacası Cathay Pacific–Google denemesi, havacılığın iklim etkisine yönelik hemen uygulanabilir bir operasyon seçeneğini test ediyor. Ancak yöntemin gerçek değeri, binlerce uçuşta tahminlerin güvenilirliği, hava sahası uygulaması ve yakıt-iklim dengesinin doğrulanmasıyla netleşecek. 78