Erbil saldırısında ne biliniyor, ne tartışmalı?

Mevcut haberler, 2 Eylül’deki İran füze ve İHA saldırısının Erbil Uluslararası Havalimanı çevresindeki koalisyon alanına ulaştığını ve ABD bağlantılı bağlı gözetleme aerostatının kaybedildiğini destekliyor. Ancak İran Devrim Muhafızları Ordusunun (DMO) sistemin ve ona bağlı tüm tesislerin “tamamen imha edildiği” yönündeki daha geniş iddiası bağımsız olarak doğrulanmış değil. Hasarın boyutu, hangi mühimmatın neyi vurduğu ve bunun operasyonel etkisi konusunda kamuya açık kesin bir değerlendirme bulunmuyor. 142021

Erbil’de doğrulananlar ve belirsiz kalanlar

• DMO, Erbil’deki ABD tesislerini füze ve İHA’larla hedef aldığını; bir bakım merkezi, teknik ekipman depoları, yakıt tankları ve gözetleme aerostatını imha ettiğini açıkladı. Bu, İran tarafının beyanıdır; tesislerin her birinin durumu için bağımsız ve ayrıntılı bir hasar tespiti yayımlanmış değil. 14

• Rudaw’a konuşan iki Kürt güvenlik kaynağı, Tethered Aerostat Radar System (TARS) olarak anılan bağlı radar aerostatının vurulduğunu ve imha edildiğini söyledi. Bu bilgi, balonun kaybedildiği iddiasını kayda değer biçimde destekliyor; fakat resmî bir ABD hasar değerlendirmesi değil ve DMO’nun öne sürdüğü tüm yer hedeflerini doğrulamıyor. 21

• Kürdistan Bölgesi Terörle Mücadele Müdürlüğü, ABD öncülüğündeki koalisyonun Erbil vilayeti hava sahasında patlayıcı taşıyan 10 İHA’yı önlediğini ve düşürdüğünü duyurdu. Müdürlüğe göre olayda can kaybı yaşanmadı. 6

• Kamuya açık mevcut kaynaklarda, ABD Merkez Komutanlığının (CENTCOM) aerostatın imhasını, DMO’nun saydığı tesislerdeki hasarı ya da ABD/koalisyon personelinde kayıp olup olmadığını ayrıntılı biçimde teyit eden bir açıklaması yer almıyor. Bu nedenle en ihtiyatlı sonuç şudur: Aerostatın kaybı güvenilir biçimde bildirildi; sahada başka hasar meydana gelmiş olabilir; ancak İran’ın kapsamlı “tam imha” anlatısı doğrulanmış sayılmaz. 142021

Aerostat neden önemliydi?

Bağlı ve uzun süre havada kalabilen bir gözetleme aerostatı, radarı ve optik sensörleri yüksek irtifada sürekli tutarak bir üssün çevresindeki hareketliliği izlemeye yardımcı olur. Alçaktan uçan İHA’lar, roketler, hava araçları veya kara hareketleri için erken uyarı ve hava savunma unsurlarına hedef bilgisi sağlayabilir.

Böyle bir platformun kaybı, özellikle yakın çevredeki kesintisiz sensör kapsamasını azaltabilir ve savunma sistemlerinin erken ikaz kapasitesini zorlayabilir. Yine de bu, ABD’nin bölgedeki tüm gözetleme imkânını ortadan kaldırdığı anlamına gelmez: sabit radarlar, uçaklar, uydular ve başka bölgesel sensörler devreye girebilir. Bu özel sistemin menzili, sensör paketi, ne kadar süre devre dışı kaldığı veya yerine yenisinin konulup konulmadığı konusunda yeterli açık kaynak bilgisi yok.

Saldırının zamanlaması ayrıca dikkat çekiyor. ABD öncülüğündeki IŞİD karşıtı koalisyonun Irak’taki askerî misyonunu ve kuvvetlerinin çekilmesini 30 Eylül’e kadar tamamlaması bekleniyordu. 1 Bu geçiş döneminde görünür bir gözetleme unsurunun hedef alınması, hem taktik bir aksatma girişimi hem de kalan koalisyon altyapısının kırılganlığına dair siyasi-askerî bir mesaj olarak görülebilir.

Hürmüz Boğazı’nda ayrı, ancak bağlantılı gerilim

Erbil’deki saldırı ile Hürmüz Boğazı’ndaki deniz gerilimi aynı olay değil; ancak ikisi de ABD-İran gerilimindeki baskı ve misilleme döngüsünün parçaları olarak değerlendiriliyor. İran, ABD bağlantılı gemiler ile tankerleri hedef aldığını ileri sürerken, ABD tarafı deniz kuvvetlerine yönelik tehditlere karşılık verdiğini söylüyor. İran’ın hedeflere başarıyla vurduğu yönündeki beyanları, tek başına teyit anlamına gelmiyor. 3910

Daha önceki bir olayda İran medyası, Hürmüz’e girmeye çalışan bir ABD savaş gemisinin füzelerle vurulduğunu bildirmişti. CENTCOM ise hiçbir ABD Donanması gemisinin vurulmadığını açıkladı. Dolayısıyla bu iddia ve ABD gemileri yakınında yapıldığı öne sürülen herhangi bir gemisavar füze denemesinin sonucu, bağımsız kanıt olmadan doğrulanmış kabul edilemez. 5

Gerilimin ticari deniz taşımacılığı açısından somut risk yarattığı açık. 1 Eylül’de iki petrol tankeri boğazdan geçerken dakikalar arayla saldırıya uğradı; bunlardan biri Suudi Arabistan’ın devlet petrol şirketi Saudi Aramco’ya ait ham petrol tankeriydi ve “kimliği belirsiz mermilerle” vurulduğu bildirildi. 2 Sorumluluk her vakada netleşmese bile saldırılar, tehditler ve rota kısıtlamaları bölgedeki ticari geçişleri daha riskli hâle getiriyor.

Genel değerlendirme

Erbil ve Hürmüz’deki gelişmeler, yüksek görünürlüğe sahip askerî altyapı ve deniz taşımacılığı üzerinden yürüyen bir tırmanma tablosuna işaret ediyor. Erbil bakımından mevcut kanıtların desteklediği dar sonuç, koalisyon bölgesine saldırı ulaştığı ve bağlı gözetleme aerostatının kaybedildiğidir. Buna karşılık bakım tesisi, depolar ve yakıt tanklarının ne ölçüde hasar gördüğü ile saldırının kalıcı askerî etkisi henüz doğrulanmış değildir. 142021

En büyük risk yalnızca doğrudan ABD-İran çatışması değil; karşılıklı başarı iddiaları, ticari gemilere yönelik saldırılar ve Irak’taki çekilme takviminin yarattığı hassasiyetin yanlış hesaplama ihtimalini artırmasıdır.