İsrail’in Gazze yol haritasını reddetmesi geçiş sürecini neden kilitleyebilir?

İsrail’in Barış Kurulu’nun yol haritasına açık itirazı, esas olarak sıralama ve denetim meselesinden kaynaklanıyor. Başbakan Binyamin Netanyahu, 15 maddelik belgeyi reddetti ve Hamas “gerçek anlamda” silahsızlandırılmadan İsrail Savunma Kuvvetleri’nin (IDF) çekilmeyeceğini söyledi. Netanyahu’ya göre bu, göstermelik ya da kısmi bir teslim değil, hafif ve ağır silahlar dâhil tüm silahların bırakılması anlamına geliyor. 26

Bu tutum, Hamas’ın silahsızlandırılmasını aşamalı İsrail çekilmesi, uluslararası istikrar misyonu ve günlük yönetimin Hamas’tan devriyle birlikte ele alan çerçeveyle çelişiyor. 14 İsrail kurumları bu çerçeveyi uygulayacak yapılarla eşgüdüm kurmazsa, siyasi ihtilaf doğrudan sahadaki uygulamayı engelleyen bir soruna dönüşebilir.

Ana ayrılık: Çekilmeden önce mi, çekilmeyle eşzamanlı mı silahsızlanma?

Barış Kurulu’nun yol haritası, Gazze’yi savaş sonrası döneme taşımayı amaçlıyor: Hamas silahlarını bırakacak, İsrail güçleri kademeli olarak çekilecek, Uluslararası İstikrar Gücü ise yeni bir Filistin polis gücüyle birlikte güvenliğe destek verecek. 117

İsrail, Hamas’ın silahsızlandırılması hedefinin kendisine itiraz etmiyor. İtirazı, yöntem ve takvime yönelik. Netanyahu’nun çizgisi, İsrail’in çekilmeye başlayabilmesi için silahsızlanmanın önce tamamlanmış ve güvenilir biçimde doğrulanmış olması gerektiği yönünde. 26 Buna karşılık yol haritasına ilişkin haberler, çekilme ile silahsızlanmanın birbirine bağlı aşamalar hâlinde ilerlemesini öngörüyor; nihai doğrulanmış silahsızlanmayı peşin koşul saymıyor. 14

Bu fark önem taşıyor; çünkü güvenlik eşiğinin aşıldığına kimin karar vereceğini belirliyor. İsrail’in yaklaşımı, silahsızlanmanın çekilmeye yetecek düzeyde olup olmadığı konusunda İsrailli makamların belirleyici pratik etkiye sahip kalması anlamına geliyor.

İş birliği yapılmamasının etkisi neden büyük olur?

Mevcut kamuya açık kayıtlar, İsrail’in yol haritasını reddettiğini net biçimde ortaya koyuyor. Buna karşılık askerî ve sivil yetkililerin iş birliği yapmayı reddettiğine ilişkin her bir haberin kapsamı, resmî yetkilendirmesi ve komuta zinciri bakımından tablo daha az açık.

Yine de iş birliği eksikliği sonuç doğurur. Geçiş misyonunun personel, ekipman, denetim, güvenlik koordinasyonu ve Gazze içindeki hareket için somut düzenlemelere ihtiyacı olur. Planlanan güç, Hamas’ın silahsızlandırılması sonrasında yeni Filistin polis yapısıyla birlikte güvenliği desteklemeyi; teknokratlardan oluşan bir Filistin organı da sivil yönetimi devralmayı hedefliyor. 110

Güvenilir koordinasyon olmadan bu kurumlar kâğıt üzerinde var olup sahaya konuşlanamayabilir ya da etkili çalışamayabilir.

Koalisyon siyaseti uzlaşmanın maliyetini artırıyor

Netanyahu’nun reddi, İsrail siyasetinin sağ kanadından gelen baskı ortamında gerçekleşti. Itamar Ben-Gvir anlaşmayı kamuoyu önünde “kabul edilemez” diye niteledi. Haberlerde, üst düzey yetkililer ile bakanların Netanyahu’ya, IDF’nin çekilmeye başlamasını gerektiren şartlara İsrail’in uymayacağını açıkça ilan etmesi çağrısı yaptığı aktarıldı. 210

Mevcut haberler, koalisyon siyaseti ve seçim hesaplarının; çekilme, uluslararası güvenlik düzenlemeleri ya da Filistinlilerin öncülük ettiği idari geçiş içeren bir anlaşmaya karşı baskıyı artırdığını destekliyor. Ancak bunları İsrail’in tutumunun tek açıklaması olarak sunmamak gerekir. Netanyahu’nun açıkladığı gerekçe güvenlik: Hamas tamamen silahsızlandırılmalı ve İsrail güçleriyle sivillere tehdit oluşturamayacak hâle gelmeli. 26

Yol haritasının pratik zayıf noktası: erişim

Planın başarısı, Gazze’ye erişime ve orada güvenli biçimde faaliyet gösterme imkânına bağlı. Uluslararası personel, öngörülebilir hareket ve güvenlik düzenlemeleri olmadan silahların devreden çıkarıldığını doğrulayamaz, istikrar varlığı kuramaz veya yeni yönetim otoritesini destekleyemez.

Bu durum döngüsel bir açmaz yaratıyor:

1. İsrail, silahsızlanma tamamlanmadan çekilmeyeceğini söylüyor. 26
2. Yol haritası, uluslararası istikrar gücü ve geçici Filistin yönetimini silahsızlanma ile aşamalı çekilmeyi izleyen ya da bunlara eşlik eden sürecin parçası olarak tasarlıyor. 14
3. Bu kurumların görev yapabilmesi için işleyen erişim ve koordinasyon gerekiyor. 110

Taraflar adımların sırası veya uyumun kim tarafından doğrulanacağı konusunda uzlaşamazsa, Hamas’ın silahlı denetimini sürdürmesini önleme gibi ortak görünen bir hedef bulunsa bile geçiş süreci durabilir.

Sonuç

İsrail’in reddi, diplomatik ifadeler üzerindeki bir anlaşmazlıktan ibaret değil. Yol haritasının temel pazarlığını hedef alıyor: güvenlik geçişi, aşamalı çekilme ve yönetim değişiminin birlikte ilerlemesi öngörülüyor. Netanyahu ise IDF’nin her türlü çekilmesinden önce Hamas’ın eksiksiz ve doğrulanmış biçimde silahsızlandırılmasında ısrar ediyor. 26

Bu ayrım, Barış Kurulu’nun önündeki temel sınavı oluşturuyor. Savaş sonrası plan yalnızca uluslararası destek veya yazılı taahhütlerle hayata geçirilemez; silahsızlanmayı doğrulamak, güvenlik personelini konuşlandırmak ve sivil geçişi mümkün kılmak için sahada iş birliği de gerekir. İsrail ile Barış Kurulu sıralama anlaşmazlığını çözene kadar, Gazze için öngörülen geçiş süreci birbiriyle bağdaşmayan şartlar arasında sıkışıp kalma riski taşıyor.