IMF: Dünya ekonomisi enerji şokunu atlattı, fakat riskler hâlâ masada

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva’nın ABD’nin Asheville kentindeki G20 Maliye Bakanları ve Merkez Bankası Başkanları toplantısının ardından verdiği mesaj temkinli bir iyimserlik taşıyordu: Küresel ekonomi, Körfez’deki enerji arzı şokunu beklenenden daha iyi karşıladı ve 2026 büyümesi yaklaşık %3 düzeyinde seyrediyor. Ancak bu tablo, sorunların çözüldüğü anlamına gelmiyor. Enerji akışındaki kalıcı aksama, yüksek kamu borcu, inatçı enflasyon ve finansal piyasalardaki gerilim büyümeyi hâlâ zayıflatabilir.

Enerji şoku atlatıldı, ama ortadan kalkmadı

Hürmüz Boğazı’ndaki aksama büyük bir arz şoku yarattı. Çatışma öncesinde küresel enerji arzının yaklaşık beşte biri bu su yolundan geçiyordu. IMF’nin önceki değerlendirmesine göre savaş, dünya petrol arzını %13 azalttı. 41

Georgieva, ekonominin beklenenden iyi dayanmasında petrol ve doğal gaz stoklarının kullanılması, Körfez dışındaki arzın artması ve talebi yönetmeye dönük önlemlerin etkili olduğunu söyledi. Özellikle ABD’de yoğunlaşan yapay zekâ yatırımları da büyümeye destek verdi. Georgieva bunu, toplantı öncesinde negatif enerji arz şoku ile pozitif yatırım talebi arasındaki bir “çekişme” olarak tanımlamıştı.

Bu destek unsurları, şokun bittiği anlamına gelmiyor. Arzdaki kesintinin devam etmesi, enerji fiyatlarını ve enflasyonu yeniden baskı altına alabilir; özellikle de mevcut stoklar ilk darbeyi yumuşatmak için kullanılmışken. Mevcut haberler enerji şokunun henüz tamamlanmadığı değerlendirmesini destekliyor; ancak şokun 2027’ye kesin olarak uzanacağına, kış talebine veya veri merkezlerinin elektrik tüketimine ilişkin belirli IMF tahminlerini doğrulamıyor.

Küresel büyüme neden yine de %3 civarında?

IMF’nin yaklaşık %3’lük küresel büyüme değerlendirmesi, enerji kesintisine rağmen ekonominin beklenenden daha dirençli kalmasına dayanıyor. Georgieva’nın vurgusu, risklerin geride kaldığı değil; birbirine zıt etkilerin geçici olarak denge kurduğu yönündeydi:

• Enerji stokları, alternatif arz ve talepteki uyum ilk şoku hafifletti.
• Yapay zekâ bağlantılı yatırımlar ekonomik faaliyeti destekledi.
• Buna karşılık daha yüksek enerji maliyetleri, mali baskılar ve kalıcı enflasyon, büyüme için önemli aşağı yönlü riskler olmayı sürdürdü.

Dolayısıyla manşetteki büyüme oranı, tek başına güçlü ve rahat bir görünüm sunmuyor. Arz şoku hem fiyatları yükseltip hem de faaliyeti yavaşlatabileceği için, ekonomi yönetimlerinin büyümeyi destekleme alanını daraltıyor.

Asıl makroekonomik alarm: Borç, enflasyon ve tahvil getirileri

Georgieva, bazı ülkelerde dezenflasyonun —enflasyondaki gerilemenin— duraklamasını ve tahvil getirilerindeki yükselişi finansal koşulların sıkılaştığının işaretleri olarak gösterdi. Uyarının en keskin olduğu yer gelişmekte olan ve düşük gelirli ekonomilerdi: Yüksek yeniden finansman ihtiyacı, artan borç servisi maliyetleri ve daralan dış finansman; altyapı, sağlık ve eğitime ayrılan kaynakları sıkıştırarak hem büyüme potansiyelini hem borç sürdürülebilirliğini tehdit edebilir.

IMF Başkanı, küresel kamu borcunun GSYH’nin yaklaşık %100’üne ulaştığını, II. Dünya Savaşı sonrasındaki seviyelerin üzerine çıktığını ve daha da yükselmesinin beklendiğini de belirtti. Borcun yüksekliği, ülkelerin enerji, ticaret, iklim ya da piyasa oynaklığı kaynaklı yeni şokları absorbe etme kapasitesini azaltıyor.

Yapay zekâ büyüme desteği, fakat belirsizlik de taşıyor

Georgieva, yapay zekâ yatırımlarını küresel talebi bugün destekleyen unsurlardan biri olarak kabul etti. Bununla birlikte, yapay zekânın uzun vadede verimlilik ve finansal istikrar üzerindeki etkilerinin belirsiz kaldığını vurguladı.

Buradan çıkan pratik sonuç şu: Yapay zekâ odaklı yatırım dalgası, sağlam makroekonomik politikaların yerine geçecek bir çözüm olarak görülmemeli. Verimlilik kazançları büyük olabilir; fakat bu kazançların ne kadar kalıcı olacağı, nasıl dağıtılacağı ve finansal sistem üzerindeki etkisi henüz net değil.

IMF’nin hükümetler ve merkez bankaları için reçetesi

Georgieva’nın politika gündemi, kısa vadeli istikrarı uzun vadeli büyüme reformlarıyla birlikte ele alıyor.

Maliye politikasında güvenilirlik

Hükümetlerin, yüksek borçlanma maliyetleri ile yeniden finansman baskısının temel kamu yatırımlarına ayrılacak alanı aşındırmasına izin vermeden, borcu sürdürülebilir rotaya sokacak güvenilir orta vadeli planlar hazırlaması gerekiyor.

Merkez bankalarında fiyat istikrarı odağı

Bazı ekonomilerde dezenflasyon durmuşken ve enerji fiyatları yeniden baskı yaratmaya açıkken, merkez bankalarının fiyat istikrarı görevine odaklanmayı sürdürmesi gerekiyor.

Kamu borcu yapılandırmalarını hızlandırmak

IMF Başkanı, daha hızlı ve daha etkili borç yapılandırma süreçleri çağrısı yaptı. G20 görüşmelerinde devlet borçlarının yeniden yapılandırılması gündemdeydi; Georgieva, yüksek tahvil getirilerinin hem gelişmiş hem de düşük gelirli ülkeler açısından sorun yarattığını söyledi.

Yapısal reformlarla verimliliği yükseltmek

G20’de potansiyel büyümenin artırılması öne çıktı. Georgieva, bu hedefi IMF’nin verimlilik artışı, borç sürdürülebilirliği ve küresel dengesizliklerin giderilmesi öncelikleriyle ilişkilendirdi. Yatırım ortamını, işgücüne katılımı, becerileri ve enerji arzının verimliliğini iyileştirecek reformlar, ekonomileri gelecekteki şoklara karşı daha dayanıklı kılabilir.

Küresel dengesizlikler ve dijital finans da gündemdeydi

Çin hariç G20 maliye liderleri, aşırı ve kalıcı dış dengesizlikleri büyüten piyasa dışı politika ve uygulamalara karşı harekete geçilmesini destekledi. Toplantı başkanlığı açıklamasında, bu dengesizliklerin sınır ötesi yayılma etkileri, tedarik zinciri kırılganlıkları ve düzensiz düzeltme riskleri yaratabileceği belirtildi.

Dijital finans alanında G20, dijital varlıklar için “sorumlu ve etkili” düzenleme ve denetim çerçevelerini destekledi; ancak ayrıntılı bir kural seti ya da takvim üzerinde uzlaşılmadı. Toplantıda, küresel stabil kripto paraların (stablecoin) sınır ötesi riskleri ve etkilerine ilişkin çalışmalar da not edildi.

Sonuç

Georgieva’nın değerlendirmesi ne küresel resesyon ilanı ne de krizin sona erdiği yönünde bir güvenceydi. Yaklaşık %3’lük büyüme, dünya ekonomisinin ağır bir enerji kesintisine beklenenden iyi direndiğini gösteriyor. Ancak stok kullanımı ve alternatif tedarik gibi tamponlar, temel kırılganlıkları ortadan kaldırmış değil.

IMF Başkanının G20’ye mesajı bu nedenle açıktı: Fiyat istikrarını korumak, mali dayanıklılığı yeniden inşa etmek, sürdürülemez borçları daha hızlı çözmek, verimliliği artıran reformları uygulamak ve sınır ötesi risklerde iş birliği yapmak gerekiyor. Bir sonraki şok gelmeden önce harekete geçilmesi isteniyor.