G42’nin ABD sahipliği arayışında hedef: Gelişmiş yapay zekâ çiplerine kalıcı erişim

Gelişmiş yapay zekâ çipleri, Abu Dabi merkezli G42 için artık yalnızca bir satın alma meselesi değil. Konu; şirketin kimin tarafından kontrol edildiği, güvenlik güvenceleri ve ABD’nin ihracat politikasıyla doğrudan bağlantılı.

G42 yöneticilerinin, Amerikan şirketlerine çoğunluk hissesi satma veya merkezi ABD’de bulunan ve çoğunluğu Amerikalıların sahip olduğu bir yapı kurma ihtimalini ön görüşmelerde ele aldığı bildiriliyor. Amaç, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) lisanssız çip erişimi döneminin yaklaşık Nisan 2027’de sona ermesinden sonra da önde gelen ABD işlemcilerine erişimi sürdürmek. Henüz açıklanmış bir işlem ya da kesinleşmiş şirket yapısı yok. 13

Acil mesele: Gelişmiş çiplere geçici ve lisanssız erişim

ABD, Temmuz 2026’da BAE’ye yönelik ihracat kontrollerini gevşetti. Bu değişiklikle BAE hükümeti ve G42 ile Core42 dahil onaylı şirketler, gelişmiş bilgi işlem ürünlerine ihracat lisansı olmadan erişebilir hâle geldi. Reuters’a göre düzenleme, Nvidia’nın yapay zekâ çiplerinin ihracatını da kolaylaştırdı.

Ancak G42’nin bu çipleri tek tek ABD lisansı almadan satın alabilme imkânının yalnızca yaklaşık Nisan 2027’ye kadar sürmesi bekleniyor. Bu tarihten sonra Nvidia, AMD ve benzeri tedarikçilerden en ileri donanıma erişimde şirketin mülkiyet ve yönetim yapısı yeniden belirleyici olabilir. 13

Büyük yapay zekâ modellerini eğiten veya çalıştıran altyapı şirketleri için bu belirsizlik kritik. En güçlü işlemciler temel girdiler arasında yer alıyor; ihracat sınırlamaları yalnızca projenin maliyetini değil, kapasitenin zamanında devreye alınıp alınamayacağını da etkileyebiliyor.

ABD çoğunluk sahipliği neden avantaj sağlayabilir?

Merkezi ABD’de bulunan ve çoğunluk hissesi Amerikan yatırımcılarda olan bir şirket, Washington’a mülkiyet, kurumsal yönetim, faaliyetler ve nihai kullanım üzerinde daha açık bir denetim zemini sunabilir. Bildirilen öneriler, G42’yi istisna talep eden yabancı bir alıcı olmaktan çıkarıp, düzenleyicilerin denetleyebileceği ABD uyumlu bir çerçevede faaliyet gösteren yapı olarak konumlandırmayı hedefliyor. 12

Bu ayrım, özellikle hassas teknolojilerin yönlendirilmesi, yetkisiz kişilerin erişimi veya kısıtlamaya tabi Çin teknolojileriyle birlikte kullanılması riskine odaklanan ABD makamları açısından, sürekli onay alma ihtimalini güçlendirebilir.

Yine de ABD’de kurulmuş olmak ya da çoğunluk sahipliğini Amerikalılara devretmek, çiplere otomatik erişim hakkı vermez. ABD ihracat kuralları uygulanmaya devam eder; Nvidia, AMD ve diğer tedarikçilerin kendi uyum ve ticari kararları da geçerliliğini korur. Böyle bir yeniden yapılanma gelecekteki tedarik için garanti değil, riski azaltma hamlesi olur. 13

Microsoft anlaşmasıyla başlayan Çin ve Huawei’den uzaklaşma

G42, ABD teknoloji ilişkilerini derinleştirmek için daha önce de önemli tavizler verdi. Microsoft, Nisan 2024’te G42’ye 1,5 milyar dolar yatırım yaptığını açıklamış; anlaşma kapsamında Microsoft Başkanı Brad Smith G42 yönetim kurulunda yer almıştı. 17

Bloomberg’ün haberine göre anlaşma, ABD hükümetiyle yapılan görüşmelerin ve G42’nin Çin’le iş birliğini sona erdirme taahhüdünün ardından geldi. Beyaz Saray’da görevli bir teknoloji danışmanı da Microsoft anlaşmasını, G42’yi Huawei ile bağlantılarını kesmeye zorladığı için olumlu olarak nitelemişti.

Sonraki haberlerde G42’nin Huawei ekipmanlarını kaldırdığı ve Şubat 2026’da veri merkezlerinde ABD’nin belirlediği izleme sistemlerini devreye aldığı belirtildi. Bu adımlar, hassas bilgi işlem altyapısında kullanılan ekipman ve kontroller konusunda ABD makamlarına daha fazla güvence vermeyi amaçlıyordu. 6

Gündemdeki sahiplik seçenekleri bu mantığı daha ileri taşıyor: Tedarikçi ve operasyonel kontrol değişikliklerinden, işletmeyi nihai olarak kimin yönettiğinin değiştirilmesine uzanan bir süreç.

Şeyh Tahnoon’un kontrolü ne olur?

Haberlerde G42’nin, BAE ulusal güvenlik danışmanı Şeyh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan’ın kontrolünde olduğu belirtiliyor. 10

Bir ABD alıcısının adi oy hakkına sahip hisselerin gerçek çoğunluğunu satın alması hâlinde, Şeyh Tahnoon’un fiilî oy kontrolü normal koşullarda zayıflar veya sona erer. Ancak sonuç tamamen işlem koşullarına bağlı olur. Şirketler farklı oy haklarına sahip hisse sınıfları, yönetim kurulu atama yetkileri, belirli kararlarda veto hakları, azınlık korumaları veya ana şirket düzenlemeleriyle ekonomik payı ve kontrolü birbirinden ayırabilir.

G42’nin bu mekanizmalardan herhangi birinde karar kıldığına dair kamuya açık bir kanıt bulunmuyor. Bu belirsizlik önemli: Abu Dabi’nin kayda değer kontrolünü koruyan bir yapı mevcut paydaşlar için ticari açıdan cazip olabilir; fakat amaç kalıcı biçimde ABD uyumlu bir yönetim modeli sergilemekse, Washington nezdinde daha az ikna edici kalabilir.

Daha farklı yatırımcılar, daha fazla ABD etkisi

ABD çoğunluk sahipliği, G42’nin yatırımcı tabanını Abu Dabi bağlantılı sermayenin ötesine taşıyabilir. Bu yapıya stratejik bir teknoloji şirketi, ABD’li finansal yatırımcılar ya da her ikisi birden katılabilir. Böyle bir değişim, bulut hizmeti sağlayıcıları, çip üreticileri ve ABD uyum altyapısıyla bağları da güçlendirebilir.

Bunun karşılığında etki alanı değişir. Amerikan çoğunluk yatırımcılarının veri operasyonları, uyum süreçleri, teknoloji tedariki ve uzun vadeli strateji gibi konularda anlamlı yönetim hakları istemesi beklenir. Microsoft’un 2024 yatırımında yönetim kurulunda temsil hakkı elde etmesi, sermaye ortaklıklarının yönetim erişimiyle nasıl birleşebildiğini gösteriyor. 17

5 gigavatlık yapay zekâ kampüsü neden bu hesabın parçası?

Kurumsal yapı tartışması yalnızca G42’yi ilgilendirmiyor. BAE ve ABD, Abu Dabi’yi büyük bir yapay zekâ altyapı merkezi olarak konumlandırıyor. Mayıs 2025’te duyurulan ABD-BAE Yapay Zekâ Hızlandırma Ortaklığı; yapay zekâ modelleri, yarı iletkenler ve verinin güvenliği ile sınır ötesi yatırımları kapsıyor. Çerçevede Abu Dabi’de planlanan 5 gigavatlık yapay zekâ kampüsü de yer alıyor.

ABD düzenleyicilerine ve muhtemel kiracılara kontrol ile uyum konusunda daha fazla güven veren bir G42 yapısı, bu kampüsün ABD menşeli çipler, bulut kapasitesi ve dış yatırım için daha inandırıcı bir merkez olmasını sağlayabilir. Tersine, yönetim ve kontrol konusundaki soru işaretleri çözülmezse hassas donanım tahsisleri sınırlanabilir ya da en hassas bilgi işlem operasyonları ABD sahipliğindeki veya ABD tarafından işletilen kuruluşlara kayabilir.

Bu, kesinleşmiş bir sonuç değil; G42’nin bildirilen görüşmeleri hâlâ ön aşamada. Ancak yön açık: Yapay zekâ alanındaki en ileri bilgi işlem kapasitesine erişim, giderek yalnızca talep ve sermayeye değil; altyapının kime ait olduğuna, kimin yönettiğine ve ABD’nin güvenlik beklentilerinin ne kadar ikna edici biçimde karşılandığına da bağlı. 13