G42, yapay zekâ çipi erişimini korumak için ABD çoğunluklu sahipliği neden değerlendiriyor?

G42'nin ABD çoğunluklu bir sahiplik yapısını araştırmasının arkasındaki temel neden, ihracat kontrolleri. Abu Dabi merkezli yapay zekâ şirketi, yaklaşık Nisan 2027'ye kadar bazı ileri seviye ABD çiplerini işlem bazında lisans almadan temin edebiliyor. Ancak bu sürenin sonrasında erişimi korumak için ya ABD şirketlerine çoğunluk hissesini satma ya da ABD'de kurulmuş yeni bir yapı oluşturma seçenekleri üzerinde ön görüşmeler yaptığı bildiriliyor. Henüz duyurulmuş bir işlem bulunmuyor. 1

ABD ağırlıklı bir yapı neden fark yaratabilir?

Washington, ileri yapay zekâ işlemcilerini sıradan ticari ürünler gibi değerlendirmiyor. ABD dışındaki büyük ölçekli yapay zekâ altyapısı işleten şirketlerde düzenleyiciler; şirketin kime ait olduğuna, fiilen kim tarafından kontrol edildiğine, nerede faaliyet gösterdiğine ve teknoloji ile hesaplama kapasitesinin güvenli biçimde denetlenip denetlenemeyeceğine bakıyor.

ABD'de kurulmuş ve çoğunluk hissesi ABD'lilerde olan bir yapı, G42'ye ABD ihracat kontrolleri açısından daha güçlü bir yönetim ve yargı yetkisi profili sağlayabilir. Bu da Washington'ın hassas ABD teknolojisinin veya yapay zekâ hesaplama kapasitesinin Çin'e ortaklıklar, tedarikçiler ya da müşteriler üzerinden sızabileceği yönündeki kaygılarını azaltmaya yardımcı olabilir.

Yine de şirketin ABD'de kurulması veya belirli bir hisse eşiğinin aşılması, çiplere kalıcı ve koşulsuz erişim anlamına gelmez. Mevcut kolaylık zaten geçici. Sonraki dönemde erişim; çiplerin kullanım amacı, fiziksel konumu, siber güvenlik, raporlama, denetim, kurumsal yönetim ve fiilî kontrol şartlarına bağlı kalabilir. 1

G42'nin daha önce attığı adımlar

Muhtemel sahiplik değişikliği, G42'nin Çin teknolojisiyle ilişkilerini azaltıp ABD ortaklarına yönelme sürecinin devamı niteliğinde.

Microsoft, Nisan 2024'te G42'ye 1,5 milyar dolar yatırım yaparak azınlık hissesi ve yönetim kurulunda bir koltuk elde etti. ABD ve BAE hükümetlerine verilen güvenlik güvenceleriyle desteklenen anlaşma kapsamında G42, yapay zekâ uygulamalarında Microsoft bulut hizmetlerini kullanmayı kabul etti.

Bu düzenleme öncesinde G42, Çin'deki yatırımlarını elden çıkarmış ve ABD'nin iş ilişkilerine dair kaygıları nedeniyle operasyonlarındaki Çin teknolojisini kaldırma sürecine başlamıştı. Beyaz Saray'dan bir yetkili, G42'nin Huawei ile bağlantılarını kesmesini Microsoft anlaşmasının olumlu görülmesinde önemli bir unsur olarak nitelemişti.

2026 tarihli haberlerde ayrıca G42'nin Huawei ekipmanını çıkardığı ve veri merkezlerinde ABD'nin belirlediği izleme mekanizmalarını uygulamaya aldığı belirtildi. Bu önlemler sürdürülürse, ABD odaklı yeniden yapılanmayla aynı amaca hizmet eder: hassas yapay zekâ altyapısının, ABD makamlarının kabul edebileceği güvenlik önlemleri altında yönetilebildiğini ve izlenebildiğini göstermek. 6

Şeyh Tahnoon'un kontrolü nasıl etkilenebilir?

G42, BAE ulusal güvenlik danışmanı ve etkili Abu Dabi hanedanı mensubu Şeyh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan'ın kontrolünde. G42'nin doğrudan ABD'li yatırımcılara çoğunluk hissesi satması, Tahnoon'un şirketteki ekonomik sahipliğini muhtemelen azaltır. 1

Bunun onun fiilî oy kontrolünü de azaltıp azaltmayacağı ise belirsiz. Bu; farklı hisse sınıfları, yönetim kuruluna üye atama hakları, veto yetkileri, nihai faydalanıcı sahiplik hükümleri ve Emirlik tarafında kalacak payın kapsamı gibi henüz açıklanmamış işlem koşullarına bağlı olur.

ABD'de kurulacak ayrı bir şirket, G42'nin ana şirketi veya ABD dışı faaliyetleri üzerindeki Emirlik etkisinin, grubun tamamının çoğunluk hissesinin satılmasına kıyasla daha fazla korunmasını sağlayabilir. Ancak düzenleyiciler için belirleyici nokta muhtemelen şirketin yalnızca nerede kurulduğu ya da en büyük nominal hissedarın kim olduğu değil, pratikte kimin kontrol sahibi olduğu olacaktır. Bu değerlendirme, bildirilen seçeneklerden çıkarımdır; kamuya açıklanmış bir işlem sözleşmesi değildir. 1

ABD ağırlıklı yatırımcı tabanı, ama adı açıklanmış alıcı yok

Böyle bir işlem G42'nin yatırımcı ve yönetim yapısını ABD merkezli hâle getirir. Microsoft hâlihazırda yönetim kurulu temsilciliği bulunan azınlık stratejik yatırımcı konumunda; fakat şirketin olası çoğunluk alıcısı olduğuna dair kamuya açık bir kanıt bulunmuyor.

G42 açısından ABD'li kontrol hissedarı getirmenin cazibesi yalnızca finansal değil, düzenleyici de olabilir. Şirketin sahiplik yapısını, teknoloji altyapısını, güvenlik taahhütlerini ve stratejik ortaklıklarını; en ileri yapay zekâ hızlandırıcılarına erişimi kontrol eden ülkeyle daha yakın hizalayabilir.

5 gigavatlık Abu Dabi kampüsünde risk neden büyük?

Uzun vadeli çip erişimi, Abu Dabi'de planlanan BAE-ABD yapay zekâ kampüsü için kritik önem taşıyor. Tesisin toplamda 5 gigavat kapasiteye ulaşması hedefleniyor. İlk Stargate UAE aşamasının ise yaklaşık 100 bin Nvidia çipiyle 2026'da devreye girmesi bekleniyordu.

G42 projeyi OpenAI, Oracle, Nvidia, Cisco ve SoftBank dahil büyük ABD teknoloji ortaklarıyla geliştiriyor. Bu nedenle Nvidia'nın yanı sıra AMD ve diğer ABD'li tedarikçilerin işlemcilerine sürekli erişim, kampüs planının çalışan yapay zekâ kapasitesine dönüşmesi için vazgeçilmez. G42, ilk sevkiyatların ağırlıkla Nvidia çiplerinden oluşacağını; AMD ve Cerebras sistemlerinin de yer alacağını açıklamıştı. 9

ABD odaklı bir yeniden yapılanma, algılanan kontrol ve teknoloji saptırma risklerini azaltarak projeyi tedarikçiler ve düzenleyiciler nezdinde daha inandırıcı kılabilir. Ancak tüm meseleleri çözmesi beklenmemeli. Reuters, milyarlarca dolarlık kampüs düzenlemelerinin duyurudan sonra da çözülmemiş güvenlik kaygılarıyla karşı karşıya olduğunu bildirmişti.

Sonuç

G42'nin gündemindeki seçenekler yüksek riskli bir denge arayışını yansıtıyor: Uzun vadeli yapay zekâ hedefleri için gereken ileri çiplere daha sağlam bir erişim yolu karşılığında, daha fazla ABD sahipliği ve denetimini kabul etmek. Temel belirsizlik, Abu Dabi'nin ve Şeyh Tahnoon'un ne ölçüde kontrol devretmeye razı olacağı; ayrıca ABD makamlarının mevcut düzenleme Nisan 2027 civarında sona erdiğinde yeni yapıyı yeterli görüp görmeyeceği. 1