Blokzincirler yeterince hızlı; finansal piyasalar için yeterince adil mi?

Blokzincirlerde ham kapasite artık tek başına belirleyici sorun olmayabilir. a16z crypto, sektör genelindeki toplam işlem kapasitesinin beş yılda 25 TPS’in altından 3.400 TPS’in üzerine çıktığını, bazı üretim sistemlerinin ise on binlerce TPS seviyesine ulaştığını belirtiyor. Şirketin vardığı sonuç şu: Zincir üstü piyasaların güvenilirliği için bir sonraki sınav, işlem kalitesi ve adil sıralama. 20

Bir yatırımcı ya da piyasa yapıcı için yalnızca ağın hızlı olması yeterli değildir. Geçerli bir emrin kısa sürede zincire gireceğini, hangi kurala göre sıralanacağını ve bu sıranın işlemi gören taraflarca fırsatçı biçimde değiştirilemeyeceğini de bilmek ister. Finans kurumlarının zincir üstünde işlem, stablecoin ve tokenleştirilmiş varlık kullanımı arttıkça; güvenilir erişim, öngörülebilir işlem işleme kuralları ve hassas bilgilerin ne zaman görünür olacağına ilişkin denetim daha önemli hale geliyor. 20

TPS neden tek başına piyasa kalitesini göstermez?

Yüksek TPS, ekranda görülen fiyatın gerçekten o fiyattan uygulanabileceği anlamına gelmez. Bir işlemcinin emrinin zincire girip girmeyeceğini, ne zaman gireceğini veya rakip emirlerin önünde mi arkasında mı kalacağını öngörememesi durumunda, görünen fiyat emir gerçekleşmeden eskiyebilir.

Bu belirsizlik piyasa yapıcıları daha küçük miktarlarda fiyat vermeye veya alış-satış makasını açmaya itebilir. Sonuçta son kullanıcı daha kötü ya da daha az güvenilir bir işlem yürütmesiyle karşılaşabilir. Bu, her MEV örneğinin zararlı olduğu iddiası değildir; blok üreticileri, doğrulayıcılar veya diğer aktörlerin işlem sırasına ilişkin takdir yetkisinin doğurabileceği ekonomik sonuçtur. 47

MEV ve sandwich saldırısı nasıl işliyor?

MEV (maximal extractable value; azami çıkarılabilir değer), blok içindeki işlemlerin eklenmesi, dışlanması veya yeniden sıralanması yoluyla değer elde edilmesini ifade eder. Bu yetki, bazı koşullarda önden koşma (front-running) ve stratejik dışlama gibi davranışlara imkân tanıyabilir. BIS de doğrulayıcıların işlem zamanlaması ve dahil edilmesi üzerindeki gücünün önden koşma ve başka piyasa manipülasyonu türlerine kapı aralayabileceğine dikkat çekiyor. 47

En bilinen örneklerden biri sandwich saldırısıdır. Saldırgan, görünür durumdaki bir kullanıcı takasının hemen öncesine fiyatı kendi lehine hareket ettirecek bir işlem koyar; kullanıcının işlemi sonrasında da ters yönlü ikinci işlemi gerçekleştirir. Kullanıcı, çoğu zaman izin verdiği kayma toleransına kadar daha kötü bir fiyattan işlem görür. 214

Araştırmalardan biri, Ethereum kullanıcılarının 33 aylık dönemde sandwich saldırıları nedeniyle 174 milyon ABD doları kaybettiğini tahmin ediyor. Daha sonraki bir çalışma ise Kasım-Aralık 2024 döneminde özel kanallar üzerinden bile 3.126 mağdur işlem ve 409.236 ABD doları kayıp tespit etti. 149

“Strong Chain Quality” önerisi ne söylüyor?

a16z’nin gündeme getirdiği Strong Chain Quality yaklaşımı, klasik “chain quality” fikrini blok seviyesine taşımayı hedefleyen bir araştırma yönü olarak öne çıkıyor. Olağan chain quality anlayışında, örneğin stake’in %3’ünü elinde bulunduran bir tarafın zaman içinde toplam blok alanının yaklaşık %3’ünü kontrol etmesi beklenir.

Önerilen daha güçlü yaklaşımda ise o an seçilmiş blok önericisinin bile kendi bloğundaki tüm sıralama kapasitesini fiilen tek başına kontrol edememesi amaçlanır. Blok alanının daha geniş ve stake’le orantılı bir mekanizma üzerinden ayrılması ya da tahsis edilmesi, tek bir önericinin önce gördüğü bilgiden kazanç sağlamak için işlemleri ekleme, geciktirme, dışlama veya yeniden sıralama gücünü azaltabilir. Bu, evrensel olarak devreye alınmış bir güvence değil; araştırma ve tasarım tartışmasıdır. 20

Jito, Solana’da neyi çözüyor; neyi çözmüyor?

Solana ekosistemindeki Jito, işlem yürütmesine yönelik bazı pratik korumalar sunuyor. Bundle altyapısı, işlemlerin atomik ve belirli sırayla yürütülmesini destekliyor. İsteğe bağlı dontfront mekanizmasında ise korunan işlem, bulunduğu her bundle’ın ilk işlemi olmak zorunda. Böylece bir arayıcının (searcher) aynı bundle içinde kullanıcının işleminin önüne kendi işlemini koyması engelleniyor. 1516

Jito ayrıca düşük gecikmeli gönderim ve işlemin başarısız olması halinde geri alma koruması sunuyor. 15 Ancak bunlar önemli olsa da kapsamları sınırlı: Benimsenmeye ve bundle düzeyindeki kurallara bağlılar. Ağın tamamında kesin dahil edilme, küresel işlem sıralaması veya her tür sansür ve bilgi sızıntısına karşı tam koruma anlamına gelmiyorlar. 1516

Asıl zorluk: Adalet, hız ve merkeziyetsizlik arasında denge

Güçlü dahil edilme ve sıralama güvenceleri; düşük gecikme, merkeziyetsizlik, sansüre dayanıklılık, gizlilik ve verimli blok üretimiyle birlikte çalışmak zorunda. Özel röleler, şifrelenmiş ya da gecikmeli işlem açıklaması, ön onaylar, açık artırmalar, bundle’lar ve önerici-yapıcı ayrımı gibi yöntemlerin her biri belirli MEV risklerini azaltabilir.

Buna karşılık bu çözümler yeni aracı güven ilişkileri, yoğunlaşma, gecikme veya kalıcı sansür riskleri de yaratabilir. Bu nedenle mevcut tablo, sorunun tamamen çözüldüğünü değil; blokzincir piyasalarının hızdan sonra öngörülebilir ve savunulabilir yürütme kurallarına doğru ilerlediğini gösteriyor. 4715