AB’den Çin’e tedarik bağımlılığına karşı yeni hamle

Avrupa Komisyonu, Çin kaynaklı tedarik yoğunlaşmasını yalnızca şirketlerin gönüllü olarak yönettiği bir risk olmaktan çıkarıp, kritik sektörlerde uyulması gereken dayanıklılık kurallarına dönüştürmeye hazırlanıyor. Planın iki ayağı var: şirketlerin tedarik ağlarını çeşitlendirmeye yönelik yeni bir araç ve kamu harcamalarının Avrupa üretimini destekleyecek şekilde kullanılması.

Amaç, Çin’den ithalatı tümüyle kesmek ya da üretimi zorunlu olarak Avrupa’ya geri taşımak değil. Komisyonun yaklaşımı, tek bir ülkeye veya dar bir tedarikçi grubuna aşırı bağımlılığı azaltmak; bunun yanında Avrupa’nın sanayi kapasitesini, istihdamını ve temiz teknoloji yatırımlarını korumak. 134

“Çeşitlendirme aracı” şirketlerden ne isteyebilir?

Komisyon yetkilileri, henüz taslak aşamasındaki “çeşitlendirme aracı” ile kritik sektörlerde faaliyet gösteren şirketlerin tedarikçi sayılarını artırmasını öngörüyor. Böylece firmaların Çin’e aşırı bağımlılığının azaltılması hedefleniyor. 17

Ancak düzenlemenin hangi sektörleri kapsayacağı, hangi bağımlılık eşiğinin sorun sayılacağı, şirketlerin nasıl denetleneceği ve kurallara uyulmaması durumunda ne tür yaptırımlar uygulanacağı henüz kamuya açıklanmış değil. Bu nedenle, araç hakkında şu aşamada kesinleşmiş bir “yerelleştirme” ya da ithalat yasağı planından söz etmek mümkün değil.

Bu yaklaşım, AB’nin uzun süredir kullandığı “risk azaltma” politikasını daha bağlayıcı bir çizgiye taşıyabilir: kritik girdilerde tek kaynağa bağlı şirketlerin alternatif tedarikçiler, farklı ülkeler veya Avrupa içindeki üretim seçenekleri oluşturması beklenebilir.

Kamu parasıyla Avrupa üretimine destek

Komisyonun 4 Mart 2026’da sunduğu Sanayi Hızlandırıcı Yasası ise bu stratejinin talep tarafını oluşturuyor. Düzenleme; kamu alımları ve kamu teşvikleri aracılığıyla düşük karbonlu, Avrupa’da üretilmiş ürünler ile net-sıfır teknolojilerine olan talebi artırmayı hedefliyor. 13

Öneri kapsamında, kamu desteği kullanılan bazı alanlarda “AB’de üretilmiş” ve/veya düşük karbon koşulları getiriliyor. Bu, özellikle elektrikli araçlar, rüzgâr türbinleri ve diğer stratejik temiz teknolojilerde Avrupa’daki üretim kapasitesini güçlendirmeyi amaçlıyor. 312

Dolayısıyla yasa, Çin menşeli tüm ürünlere yönelik genel bir yasak anlamına gelmiyor. Bunun yerine AB, kamu kaynaklarının kullanıldığı ihalelerde ve teşviklerde Avrupa üretimine avantaj sağlayarak stratejik sektörlerdeki yatırımı ve karbonsuzlaşmayı hızlandırmak istiyor. 135

Neden şimdi? Almanya’daki tablo baskıyı artırıyor

Brüksel’in sertleşen tutumunun arkasında iki temel kaygı bulunuyor: stratejik tedarik bağımlılığı ve Çin’le büyüyen ticaret açığı.

Almanya’da Çin’le ticaret açığı ağustos sonu itibarıyla 89,3 milyar avroya ulaştı. 2026’nın ilk yarısında Almanya’nın Çin’e ihracatı yıllık bazda yüzde 12’den fazla gerileyerek 37 milyar avronun biraz altına indi. 67

Çin, Almanya için artık yalnızca düşük maliyetli bir tedarikçi veya büyük bir ihracat pazarı değil. Çinli şirketler otomobil, sanayi makineleri ve daha gelişmiş imalat ürünleri dahil olmak üzere Alman firmalarının güçlü olduğu yüksek katma değerli alanlarda doğrudan rakip haline geliyor. Bu durum, ihracata dayalı Alman sanayi modeli üzerinde baskı yaratıyor.

Otomotiv sektörü bu değişimin en görünür örneklerinden biri. AB’nin Çin yapımı bataryalı elektrikli araçlara Ekim 2024’ten itibaren telafi edici gümrük vergileri uygulamasına rağmen, AB’nin Çin’le binek otomobil ticaret dengesi 2025’in ilk yarısında 1,2 milyar avro açık verdi. 2

İstihdam baskısı da siyasi tartışmayı hızlandırıyor. Volkswagen, yoğun Çin rekabeti ve Atlantik ötesi ticaret gerilimleri nedeniyle yaklaşık 50 bin ek istihdam kesintisine ihtiyaç duyabileceğini açıklamıştı. 9

Pekin görüşmeleri ve ekim eşiği

AB, yeni iç politika araçlarını hazırlarken Çin’le müzakereleri de sürdürüyor. Denis Redonnet liderliğindeki AB heyeti, Çin Ticaret Bakanlığı yetkilileriyle Pekin’de görüşerek ticaret dengesizliğinin azaltılması ve Çin’in AB’ye ihracatındaki artışın ele alınması için somut adımlar arıyor. 56

Siyasi takvimde kritik tarih ekim ayı. AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič, bu tarihe kadar Çin’den “somut sonuçlar” beklediğini belirtti. İlerleme sağlanamazsa Brüksel, tek taraflı ticaret savunma araçlarına daha fazla ağırlık verebilir. 56

Bununla birlikte kalıcı bir dengeleme kolay görünmüyor. Çin’in sanayi fazlası, desteklenen üretim ve ihracat odaklı büyüme modeline ilişkin yapısal değişiklikler yapması gerekir. Bu tür bir dönüşüm, tek seferlik satın alma taahhütlerinin veya ticaret akışlarını izlemeye yönelik bir mekanizmanın ötesine geçer. 5

Özetle AB, ekime kadar diplomasi yoluyla sonuç almaya çalışırken aynı anda iki güvence hazırlıyor: kritik sektörlerin tedarik zincirlerini çeşitlendirecek olası yükümlülükler ve kamu harcamalarında Avrupa üretimini öne çıkaracak sanayi politikası.