G20’deki “piyasa dışı” anlaşmazlığı ABD-Çin zirvesinin önündeki alanı daraltıyor

Çin’in G20 maliye toplantısındaki itirazı, Washington ile Pekin arasındaki zaten kırılgan ekonomik müzakerelerde gerilimin arttığını gösteriyor. Fakat mevcut açık kaynaklı haberler, bu itirazın Devlet Başkanı Şi Cinping ile Başkan Donald Trump arasında eylülde beklenen görüşmenin iptaline yol açacağını ya da Pekin’in zirvenin gerçekleşmesini G20 metnine resmen bağladığını doğrulamıyor.

G20’de ne oldu?

Kuzey Karolina’daki Asheville’de yapılan toplantının sonunda, Çin dışındaki katılımcılar ABD başkanlığında hazırlanan açıklamayı destekledi. Çin ise küresel dengesizlikleri büyüttüğü belirtilen “piyasa dışı politika ve uygulamalar”a karşı önlem alınması çağrısına itiraz etti. Bu nedenle tüm üyelerin üzerinde uzlaştığı ortak bildiri yerine, Çin’in muhalefet şerhiyle bir başkanlık açıklaması yayımlandı. 116

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin’i dünyanın en büyük ve “sürdürülemez” cari işlemler fazlasına sahip ülkesi olarak niteledi. Washington’ın yaklaşımı, yüksek ve kalıcı dış fazla veren ekonomilerin iç tüketimi sınırlayan çarpıklıkları azaltması; büyümeyi ihracata aşırı bağımlı olmaktan çıkarması yönünde. 1

Bloomberg’in görüşmelere aşina kaynaklara dayandırdığı haberine göre, anlaşmazlığın merkezindeki en kritik kelime “non-market” yani “piyasa dışı” oldu. ABD bu ifadeyi metinde tutmak isterken, Çin bunu kabul etmedi. 2

İtiraz yalnızca ticaret diliyle sınırlı değildi

Başkanlık açıklamasında Çin’in itiraz ettiği paragraflar; küresel dengesizlikler, Hürmüz Boğazı’nda güvenli ve öngörülebilir seyrüsefer, IMF’nin gözetim çalışmaları ve kamu borçlarının yeniden yapılandırılması gibi başlıkları kapsıyordu. Resmî metinde, Çin’in 4, 10, 11 ve 13. paragraflara itiraz ettiği kayda geçirildi. 16

Bu başlıkların aynı metinde yer alması, ekonomik meselelerle enerji güvenliği, İran bağlantılı gelişmeler ve küresel finans yönetişiminin birbirinden ayrılmasını daha da zorlaştırıyor. Pekin açısından “piyasa dışı” ifadesi, Çin’i hedef alan siyasi bir suçlama olarak görülüyor; Hürmüz, IMF gözetimi ve borç yapılandırması gibi konular ise maliye platformuna tartışmalı jeopolitik unsurların taşınması şeklinde değerlendirilebilir.

İkili ilişkilere etkisi ne olabilir?

ABD, G20 dilini kullanarak Çin’in ihracat ağırlıklı modelden iç talebi daha fazla öne çıkaran bir dengeye geçmesi için çok taraflı baskı oluşturmak istiyor. 1 Çin ise bu yaklaşımın, ABD tarifeleri ve İran’la ekonomik ilişkileri üzerinden uygulanan baskıyla birlikte, ikili anlaşma alanını daralttığını düşünüyor.

Bunun pratik sonucu şu: Ticaret, kritik mineraller, İran’a ilişkin yaptırımlar ve enerji akışları, Tayvan ve daha geniş güvenlik meseleleri artık daha az ayrı dosyalar gibi ele alınabiliyor. Bir başlıktaki sertleşme, diğer başlıklarda uzlaşmayı da zorlaştırabilir.

Bununla birlikte, Pekin’in G20 itirazı nedeniyle Şi-Trump görüşmesini iptal etmekle resmen tehdit ettiğini gösteren yeterli kanıt yok. Dolayısıyla “zirve kesin tehlikede” sonucu, mevcut bilgilerden çıkarılamaz.

Şi-Trump görüşmesi için ne biliniyor?

Şi’nin eylül ayında ABD’yi ziyaret edip Trump’la görüşmesi kamuoyuna beklenen bir gelişme olarak yansıdı. Ancak Beyaz Saray’ın ayrıntılı ve resmen teyit edilmiş programı ya da iki tarafça ortaklaşa doğrulanmış 24 Eylül takvimi konusunda yeterli açık bilgi bulunmuyor. 2

Resmen açıklanmış bir gündem olmamakla birlikte, öne çıkması muhtemel başlıklar şunlar:

• tarifeler, pazar erişimi ve ticaret görüşmeleri;
• Çin’in ticaret fazlası ve sanayi politikaları;
• kritik mineraller ve tedarik zincirleri;
• İran, yaptırımlar ve enerji akışları;
• Tayvan ile diğer güvenlik başlıkları;
• yeni ekonomik misillemeleri önlemeye yönelik istikrar adımları.

Bunlar ilan edilmiş bir zirve gündemi değil, mevcut anlaşmazlıkların işaret ettiği olası müzakere alanlarıdır.

G20’nin daha geniş uzlaşı sorunu

Asheville’deki sonuç, G20’nin 2022’den bu yana yaşadığı temel sorunu yeniden ortaya koyuyor: Ekonomik eşgüdüm; savaşlar, yaptırımlar, tedarik zincirleri, ticaret politikası ve büyük güç rekabetiyle kesiştiğinde tüm üyelerin kabul edebileceği ortak dil bulmak giderek zorlaşıyor.

Bu toplantıda da sonuç, oybirliğiyle kabul edilen bir ortak bildiri değil; Çin hariç katılımcıların desteklediği bir başkanlık açıklaması oldu. 116

Miami zirvesi için görünüm

ABD’nin G20 liderler zirvesine 14-15 Aralık’ta Miami’deki Trump National Doral tesisinde ev sahipliği yapması planlanıyor. 1 Liderler seviyesinde anlamlı ve güçlü bir ortak deklarasyon için iki ihtimal öne çıkıyor: Washington ile Pekin’in ikili gerilimi zirveden önce azaltması veya ev sahibi ülkenin metni daha dar, teknik ve ortak paydası geniş alanlara odaklaması.

Aksi hâlde Miami’de de başkanlık açıklaması, zayıf uzlaşı dili ya da yalnızca teknik mali başlıklarda anlaşma görülmesi ihtimali artar. Ticaret dengesizlikleri, İran-Hürmüz hattı, IMF gözetimi ve egemen borçların yeniden yapılandırılması gibi konularda kapsamlı uzlaşı ise daha zor görünür.