AB, düşük gaz stokuna rağmen neden acil arz krizi beklemiyor?

Avrupa Birliği’nde gaz depolarının eylül başında yaklaşık %65 dolu olması, kış öncesi normalden daha düşük bir seviyeye işaret ediyor. Buna rağmen Avrupa Komisyonu ve üye ülkeler, gaz arz güvenliği açısından acil bir risk bulunmadığı görüşünde. Buradaki kritik ayrım şu: Düşük stok, Avrupa’yı fiyat şoklarına ve olumsuz kış senaryolarına karşı daha kırılgan kılıyor; fakat tek başına gazın fiziksel olarak tükeneceği anlamına gelmiyor. 14

Komisyon neden kış talebinin karşılanabileceğini düşünüyor?

Komisyonun 3 Eylül’de yaptığı Gaz Koordinasyon Grubu toplantısında, mevcut piyasanın 2021-2022 döneminden belirgin biçimde farklı olduğu vurgulandı. AB’nin tedarik kaynakları çeşitlendi, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalat kapasitesi büyüdü ve toplam gaz talebi düştü. Komisyonun tarihsel verilere dayalı projeksiyonları, Birliğin kışa yeterli hazırlıkla girdiğine işaret ediyor; ancak küresel piyasanın olağanüstü koşulları nedeniyle yakın izleme gereği sürüyor. 1

Depolar, sistemin yalnızca bir parçası. Kış boyunca boru hatları üzerinden ve LNG ithalat terminalleri aracılığıyla yeni gaz akışı da sağlanabiliyor. Bu esneklik, stokların düşük olmasını otomatik olarak fiziksel arz acil durumu olmaktan çıkarıyor.

Depolar neden geride kaldı?

Dolum sezonu zaten zayıf bir başlangıçla açıldı. Reuters’ın aktardığına göre AB depoları ağustos başında %58’in biraz altındaydı; bu, 2011’e uzanan kayıtlar içinde yılın bu dönemi için en düşük seviye oldu. 2

En büyük dış şok Katar kaynaklı LNG kesintisi oldu. Reuters, çatışmayla bağlantılı aksama sırasında Katar’ın LNG ihracatının %96 düştüğünü; belirtilen dönemde bir yıl önceki 509 kargoya karşı yalnızca 18 kargonun sevk edildiğini bildirdi. Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğine ilişkin belirsizlik sürerken QatarEnergy de Avrupa ve Asya’daki alıcılara yönelik mücbir sebep bildirimlerini uzattı.

Bunun sonucu olarak Avrupa, daha küçük bir esnek LNG havuzu için Asyalı alıcılarla rekabet etmek zorunda kaldı. LNG kargoları fiyatlara bağlı olarak bölgeler arasında yön değiştirebildiği için, Avrupa’nın depoları doldurmak üzere ilave gaza ihtiyacı olduğunda Asya yerine Avrupa’ya gelmesini sağlayacak kadar yüksek fiyat ödemesi gerekebilir.

Yaz sıcaklıkları da dolumu zorlaştırdı. Haberlerde, şiddetli sıcak hava dalgalarının gazla çalışan elektrik santrallerindeki talebi yükselttiği ve normalde depolara enjekte edilebilecek gaz miktarını azalttığı belirtildi. 6

Asıl risk: Daha küçük güvenlik yastığı

AB’nin depolama politikası, kıştan önce büyük bir tampon oluşturmak için tasarlandı. Birlik başlangıçta depoların kasıma kadar %90 doluluğa ulaşmasını hedefledi. Ancak kış öncesi yoğun alımın fiyatları kendi başına şişirmesini önlemek için hedef daha sonra aralık ayı için %80’e gevşetildi. 2

Yaklaşık %65 doluluk, hata payının daraldığı anlamına geliyor. Soğuk ve uzun süren bir kış, yeni LNG kesintileri, boru hattı ya da diğer altyapı arızaları veya Asya’nın LNG alımlarında sıçrama, gazın fiziksel olarak bulunabildiği bir ortamda dahi maliyetini ciddi ölçüde artırabilir. Reuters da düşük depoları kış döneminde fiyat sıçraması riski olarak değerlendirdi. 2

Bu nedenle Komisyonun açıklaması bir garanti olarak okunmamalı. Değerlendirme, mevcut sistemin kış talebini yönetebileceği yönünde koşullu bir tespit; piyasanın rahat olduğu anlamına gelmiyor.

Avrupa’nın arz sıkışıklığından kaçınmasını ne belirleyecek?

Kışın seyri özellikle şu değişkenlere bağlı olacak:

• Katar LNG’si ve Hürmüz Boğazı’ndaki koşullar: İhracat hacmi ve deniz ulaşımı toparlanırsa küresel arz baskısı hafifler; aksamanın sürmesi ise piyasayı sıkı tutar.
• Katar dışı LNG tedariki: Avrupa’ya alternatif üreticilerden daha fazla kargo gelmesi, depolama görünümünü iyileştirir ve spot piyasaya bağımlılığı azaltır.
• Sezon sonundaki enjeksiyon hızı: Depolara eklenecek her ek miktar, en yüksek ısıtma talebi dönemindeki güvenlik payını artırır.
• Kış sıcaklıkları ve elektrik üretimindeki gaz talebi: Daha soğuk hava ısınma tüketimini yükseltir; elektrik sektörünün yüksek gaz kullanımı da dengeyi daha da sıkılaştırabilir.
• Asya talebi ve altyapının kesintisiz işlemesi: Asya’daki güçlü alımlar veya yeni bir tedarik ya da altyapı kesintisi, Avrupa’nın daha sınırlı rezervini çok daha kritik hâle getirir.

Brüksel ne yapıyor?

Şimdilik Brüksel acil piyasa müdahalesi çağrısı yapmıyor. Komisyon, arz güvenliğini değerlendirmek ve hazırlığı eşgüdümlemek için kullanılan Gaz Koordinasyon Grubu aracılığıyla üye devletlerle birlikte olağanüstü küresel piyasayı izliyor. 1

Politikadaki denge, hazırlığı korurken gazı daha da pahalılaştırabilecek panik alımlarını tetiklememek. Avrupa fiziksel bir arz sıkışıklığından kaçınabilir; ancak düşük depolar, kışa daha ince bir güvenlik yastığıyla ve hava koşulları, LNG akışları ile fiyatlara çok daha duyarlı biçimde girdiği anlamına geliyor.