Fransa’nın Tesla FSD testi, AB kararı öncesinde bağımsız bir kontrol niteliğinde

Fransa, Tesla’nın Full Self-Driving (Denetimli) ya da kısa adıyla FSD sistemini iki araçla kendi yollarında test etmeye başladı. Amaç, Tesla’nın verileri ve Hollanda araç otoritesi RDW’nin değerlendirmesiyle yetinmek yerine, sistemin Fransız trafik ortamındaki davranışını doğrudan incelemek. Bu çalışma, Avrupa Birliği Teknik Motorlu Araçlar Komitesi’nde 6 Ekim’de yapılması ihtimal dahilindeki oylama öncesinde Fransa’ya kendi kanıt tabanını oluşturma fırsatı veriyor. 1718

Buradaki kritik ayrım şu: FSD, ismine rağmen sürücünün sürekli yolu izlemesini ve gerektiğinde hemen müdahale etmesini gerektiren bir sürücü destek sistemi olarak sunuluyor. Sistem, aracı tamamen sürücüsüz kullanıma açmıyor.

Fransa’nın testi neyi gösterebilir, neyi gösteremez?

İki araçla yürütülen test, tek başına istatistiksel açıdan güvenilir bir çarpışma oranı hesaplamak için yeterli değil. Buna karşılık, daha dar ama düzenleme açısından önemli sorulara yanıt üretebilir:

• Sistem Fransız yol işaretlerini, hız sınırlarını ve trafik akışını nasıl yorumluyor?
• Yoğun veya karmaşık şehir içi koşullarda sürücünün müdahalesini gerektiren anları doğru yönetiyor mu?
• Uyarılar, dikkat kontrolleri ve kontrolü sürücüye devretme beklentileri pratikte etkili mi?

Fransa’nın daha önceki itirazı da bu noktalara odaklanıyordu. Ulaştırma Bakanı Philippe Tabarot, sistemin hız sınırlarının aşılmasına izin verebildiğini ve özellikle karmaşık kentsel ortamlarda sürücünün dikkatini koruyacak önlemler konusunda yeterli güvence sunmadığını söylemişti. 18

Dolayısıyla test, yeni bir onay anlamına gelmiyor. Fransa’nın, FSD’nin Hollanda’da kabul gören yapılandırmasının kendi güvenlik ve trafik hukuku ölçütlerini karşılayıp karşılamadığını sınaması anlamına geliyor.

AB genelinde onay için eşik ne?

AB çapında kullanım için karar, Teknik Motorlu Araçlar Komitesi’nde değerlendirilecek. Kararın geçmesi için nitelikli çoğunluk gerekiyor: Üye ülkelerin en az %55’inin desteği ve bu ülkelerin AB nüfusunun en az %65’ini temsil etmesi şart. 6

FSD’ye geçici ulusal onay veren beş ülke şunlar:

• Hollanda
• Belçika
• Danimarka
• Estonya
• Litvanya 1719

Hollanda’daki RDW, 18 aylık pist ve kamu yolu testlerinin ardından nisanda geçici onay verdi ve daha geniş Avrupa kullanımı için Avrupa Komisyonu’na bildirim yaptı. Ardından diğer dört ülke de benzer geçici ulusal onaylara geçti. 1917

Ancak bu beş onay, AB genelindeki sonucu otomatik olarak belirlemiyor. Fransa’nın mevcut haliyle FSD’nin güvenlik eşiğini karşılayıp karşılamadığını açıkça sorgulaması, özellikle büyük üye ülkelerin ağırlığı düşünüldüğünde önemli.

Tesla’nın 4,1 kat daha düşük çarpışma iddiası

Tesla, Hollanda onayını desteklediğini belirttiği “Madde 39” kanıt panosunu kamuya açtı. Şirketin açıklamasına göre FSD (Denetimli), nisan-ağustos döneminde onaylı beş ülkede 100 milyon kilometrenin üzerinde kullanıldı; bu kullanımda çarpışma oranı, manuel kullanılan Tesla araçlarına kıyasla 4,1 kat daha düşüktü. 114

Tesla’nın yönteminde, bir çarpışmadan önceki beş saniyenin herhangi bir anında FSD aktifse olay, FSD devredeyken gerçekleşmiş kabul ediliyor. 13

Bu veri panosu, Tesla’nın düzenleyicilere sunduğu malzemelerin daha büyük bölümünü görünür kılması bakımından önemli. Ancak bağımsız, kontrollü bir güvenlik araştırması değil. Reuters’a konuşan trafik güvenliği araştırmacıları; rota, sürücü profili, hava ve yol koşulları ile maruziyet farklarının gerçek hayattaki karşılaştırmaları etkileyebileceğini, dolayısıyla şirketin kendi yayımladığı istatistiklerin yanıltıcı olabileceğini belirtti. 2

Fransa’nın yol testinin değeri tam da burada ortaya çıkıyor: Şirketin bildirdiği olumlu oranı kabul etmek yerine, bu bulguların Fransız yollarına aktarılabilir ve bağımsız biçimde denetlenebilir olup olmadığını sorgulamak.

Hız sınırı meselesi neden merkezde?

İsveç ulaştırma otoritesi, FSD’nin algılanan hız limitlerini aşmasına imkân veren işlev kaldırılmadıkça AB’nin sistemi onaylamaması gerektiğini savundu. Tartışma yalnızca bir sürücünün uygunsuz hız seçmesi değil; sürücü destek sisteminin, tabelayla belirlenmiş yasal sınırların üzerinde hız yapmayı sistematik biçimde kolaylaştırıp kolaylaştırmadığıyla ilgili. 2

Fransa’nın itirazı da buna benziyor. Bakan Tabarot, FSD’nin çevredeki araçlar daha hızlı seyrediyorsa, sürücüden açık bir talep gelmeden bu akış hızına uyabildiği; bunun da hız sınırının aşılması anlamına gelebileceği endişesini dile getirmişti. 18

Bu nedenle Fransız testleri, temel bir düzenleyici soruyu inceleyecek: Sistem, trafik hukukuna tutarlı biçimde uyan bir sürücü destek aracı gibi mi davranıyor; yoksa düzenleyicilerin kabul edilemez gördüğü hız davranışlarına alan mı açıyor?

Sürücü dikkati, aracın davranışı kadar önemli

“Denetimli” ibaresi, sorumluluğun sürücüde kaldığını anlatıyor. Bu yüzden güvenlik değerlendirmesi yalnızca aracın şerit takibi, kavşak davranışı veya frenleme performansından ibaret değil. Sürücünün gerçekten sürekli gözetim sağlayıp sağlayamadığı da belirleyici.

Fransa, özellikle şehir içi koşullarda Tesla’nın sürücünün dikkatini garanti edecek korumaları sağladığından emin olmadığını daha önce açıklamıştı. 18 Yol testi; sistemin ikazlarının, sürücünün müdahale etmesi gereken anların ve devralma beklentisinin gerçek trafik içinde nasıl işlediğini gözlemleme imkânı sunabilir.

Başka bir ifadeyle, Tesla’nın düşük çarpışma oranı iddiası doğrulansa bile tek başına yeterli yanıt olmaz. Düzenleyicilerin ayrıca, insanların sistemin gerektirdiği sürekli gözetimi gerçek hayatta sürdürebileceğine ikna olması gerekir.

ABD’deki soruşturmalar Avrupa tartışmasına neden dahil?

AB düzenleyicileri Avrupa’daki kullanım kanıtlarına bakıyor; yine de ABD’deki güvenlik kayıtları tartışmanın bağlamını oluşturuyor. ABD Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA), düşük görüş koşullarında algılama ve sürücüleri uyarma sorunları da dahil olmak üzere FSD hakkında incelemeler yürüttü. Kurum, mart ayında 3,2 milyon aracı kapsayan bir soruşturmayı daha ileri aşamaya taşıdı.

Haziranda Katy, Teksas’ta yaşanan ve bir kişinin hayatını kaybettiği kazada FSD (Denetimli) devredeydi. Ancak ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu’nun (NTSB) daha sonraki açıklamasına göre elektronik veriler, sürücünün gaza sonuna kadar basarak sistemi manuel olarak geçersiz kıldığını gösterdi.

Bu bulgu, kazaya FSD’nin neden olduğunu göstermiyor. Fakat denetimli sürücü destek sistemlerinin dahil olduğu kazalarda sorumluluk ve neden tespitinin neden zor olduğunu ortaya koyuyor: Sistemin davranışı, sürücünün girdileri, yol çevresi ve müdahale zamanlaması ayrı ayrı incelenmek zorunda.

NHTSA ayrıca Tesla’nın gelişmiş sürücü destek ve otonom sürüş sistemleriyle ilişkili zorunlu kaza bildirimlerinde yaşanan gecikmeleri de incelemişti.

Şeffaflık da bir onay meselesi

RDW, ticari açıdan hassas bilgileri koruyan kurallar gerekçesiyle FSD testlerinin bazı temel ayrıntılarını yayımlamayı planlamadığını bildirdi. Reuters’ın haberine göre Tesla da ABD’deki düzenleyici başvurularında temel kaza ayrıntılarının gizlenmesini talep etti. 19

Bu durum, kaçınılmaz bir kamu politikası sorusu doğuruyor: Geniş ölçekli kullanıma ilişkin güvenlik iddialarının değerlendirilebilmesi için hangi kanıtların kamu denetimine açık olması gerekir?

Fransa’nın testi bağımsız bir ek veri noktası sağlayabilir. Ancak test, açık metodolojiye, denetlenebilir verilere ve hız kuralları ile sürücü sorumluluğu konusunda net güvenlik şartlarına duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmıyor.

Sonuç

Fransa’nın denemesi, Tesla FSD için verilmiş yeni bir onay değil. Bu, Hollanda’nın ve Tesla’nın sunduğu kanıtların Fransız düzenleyicilerin bakış açısından; özellikle hız sınırları, sürücü dikkati ve gerçek yol davranışı bakımından ayakta kalıp kalmadığını görmeye yönelik bir kontrol.

Tesla’nın 4,1 kat daha düşük çarpışma iddiası şirket açısından güçlü bir argüman olabilir. Buna rağmen iddia, şirketin ürettiği gözlemsel bir karşılaştırmaya dayanıyor. Olası daha geniş AB izni öncesindeki asıl soru; sistemin güvenlik performansının bağımsız biçimde doğrulanıp doğrulanamayacağı, trafik kurallarına uyup uymadığı ve insan sürücüyü gerçekten dikkatli ve sorumlu tutup tutmadığı. 1217