Meta, Emekliye Ayrılan DDR4’leri CXL ile Yapay Zekâ Sunucularında Yeniden Kullanıyor

Meta’nın pahalı ve kısıtlı DRAM arzına yanıtı, eski bir DDR4 DIMM’i yeni bir DDR5 anakartın yuvasına takan basit bir dönüştürücü değil. Şirket, işlevini sürdüren bellek modüllerini, hizmet dışına çıkan sunuculardan ayırıyor.

Meta’nın Vistara tasarımı, geri kazanılan DDR4 modüllerini özel bir Compute Express Link (CXL) bellek genişletici ASIC’inin arkasına yerleştiriyor. Böylece modern, DDR5 tabanlı ana makine bu belleği ayrı ve daha yavaş bir kapasite katmanı olarak kullanabiliyor. Bellek gecikmesinden çok bellek kapasitesiyle sınırlanan iş yüklerinde Meta, gerekli sunucu sayısının %25’e kadar azaltılabildiğini söylüyor. 1

Esas nokta: DDR4–DDR5 yuva dönüştürücüsü değil, CXL bellek genişletmesi

DDR4 ve DDR5 farklı bellek nesilleri. Meta’nın açıkladığı yeniden kullanım yöntemi, eski RDIMM’leri yeni DDR5 yuvalarına takmak değil; bunları özel bir bellek cihazına yerleştirip ana makineye CXL üzerinden bağlamak.

Vistara, PCIe Gen5 x16 bağlantısı kullanan CXL 2.0/1.1 Type-3 bellek genişleticisi. ASIC, DDR4 belleği ana işlemciye köprüleyen iki DDR4 kanalı içeriyor; 64 GB DIMM’lerle çip başına 256 GB’a kadar kapasite destekleyebiliyor. 29

Bu mimaride yeni sunucu, işlemciye doğrudan bağlı hızlı DDR5 belleğini korurken, geri kazanılmış DDR4’ten ek kapasite kazanıyor. İşletmeci, her sunucuyu en yüksek bellek ihtiyacına göre yeni DRAM ile donatmak yerine, ek kapasitenin anlamlı olduğu iş yüklerinde CXL’e bağlı katmandan yararlanabiliyor.

Donanım kadar veri yerleştirme politikası da önemli

CXL’e bağlı DDR4, gecikme veya bant genişliğine hassas işlerde yerel DDR5’in yerine geçmiyor. Meta’nın üretim uygulamasına ilişkin raporlamada, genişletilmiş katmanın bant genişliği yerel DDR5’in yaklaşık onda biri seviyesindeydi; gecikmesi ise yaklaşık %60 daha yüksekti. 4

Bu nedenle sistem, CXL kapasitesini NUMA benzeri ayrı bir bellek katmanı olarak ele alıyor. Sık kullanılan ya da gecikmeye hassas veriler yerel DDR5’te kalırken, daha seyrek erişilen bellek sayfaları daha düşük maliyetli DDR4 katmanına taşınabiliyor. 413

Bu yaklaşımın adı katmanlı bellek:

• Yerel DDR5: Aktif ve gecikmeye hassas veriler için hızlı bellek.
• CXL’e bağlı geri kazanılmış DDR4: Daha düşük bant genişliği ve daha yüksek gecikmeyi tolere edebilen veriler için ek kapasite.
• İşletim sistemi ve iş yükü politikası: Hangi verinin hangi katmanda tutulacağını belirleyen yazılım katmanı.

Dolayısıyla ekonomik fayda, DDR4’ü hızlandırmaktan değil, uygun iş yükünü daha az makineye sığdırmaktan geliyor.

Meta’nın bildirdiği verimlilik kazanımları

Meta, CXL bellek genişletmesinin milyonlarca sunucuda kullanıldığını ve bazı ayrıştırılmış çıkarım iş yüklerinde gereken sunucu sayısını %25’e kadar azaltabildiğini belirtiyor. 1

Bu, filo verimliliğine ilişkin bir sonuç. Bir iş yükü, her makinede daha fazla kullanılabilir bellek bulunduğu için daha az sunucuyla çalışabiliyorsa; bazı CPU, ağ donanımı, raf alanı ve enerji ihtiyacından da kaçınılabilir. Ancak bu sonucu her yapay zekâ iş yüküne genellememek gerekir: Bellek bant genişliği ya da gecikmenin baskın olduğu uygulamalar çok az fayda görebilir veya çok daha dikkatli veri yerleştirme politikaları gerektirebilir.

Meta ayrıca, katman üzerinden kapasite ekledikten sonra belirli bir dağıtık önbellek iş yükünde ortalama sorgu işleme süresinin %29 azaldığını bildirdi. Bu sonuç, ek belleğin önbellek etkinliğini artırdığı durumlarda performansa da katkı sağlayabildiğini gösteriyor. 15

Google ve diğer hiper ölçekli bulut işletmecileri ne yapıyor?

Kamuya açık haberler, Google’ın da DRAM arzı sıkışırken emekliye ayrılan sunuculardan DDR4 bellekleri geri kazandığını gösteriyor. Ancak Google’ın uygulamasına ilişkin teknik ayrıntılar, Meta’nın Vistara açıklamalarına kıyasla oldukça sınırlı. 14

Daha geniş çıkarım şu: Büyük veri merkezi filolarına sahip hiper ölçekli işletmeciler, küçük alıcıların çoğu zaman sahip olmadığı bir varlığa sahip: uyumlu, halihazırda mülkiyetlerinde bulunan büyük bir eski DIMM stoğu. CXL tabanlı genişletme ve bellek havuzlama, bu envanteri elektronik atık haline getirmek yerine yeni sistemlerde kullanışlı kılabiliyor.

Geri kazanılmış bellek neden şimdi daha değerli?

Bu yaklaşımın ekonomisi, yapay zekâ kaynaklı bellek sıkışmasıyla şekilleniyor. Geleneksel DRAM sözleşme fiyatlarının 2026’nın ilk çeyreğinde çeyrek bazında %90–95 yükseldiği bildirildi. 1 J.P. Morgan Global Research, DRAM fiyatlarının 2026 sonuna kadar 2024 başındaki seviyesinin %400’ün üzerine çıkacağını tahmin ediyor. 20

Bellek, bulut altyapısı harcamalarında da daha büyük bir kalem haline geliyor. TrendForce verilerine dayandırılan bir projeksiyona göre, DRAM ve NAND’ın toplamı 2027’de büyük bulut hizmet sağlayıcılarının donanım sermaye harcamalarının %68’ini oluşturabilir; bu oran 2026’da %47 idi. 18

Böyle bir ortamda geri kazanılmış DIMM, yalnızca sürdürülebilirlik açısından bir kazanım değil. Kısıtlı spot veya sözleşmeli piyasadan yeniden satın alınması gerekmeyen, stratejik bir kapasite birimi anlamına geliyor.

Yeni fabrikalar neden kıtlığı hemen bitirmeyebilir?

Yapay zekâ altyapısı hem geleneksel sunucu DRAM’ine hem de yüksek bant genişlikli bellek olan HBM’e talep yaratıyor. Üreticiler, yapay zekâ sistemlerinde kullanılan HBM’e kapasite ayırdıkça diğer bellek ürünlerinin arzı daha da sıkışıyor. 1920

Büyük yatırımlara rağmen yeni yarı iletken kapasitesinin kurulması ve üretim için doğrulanması zaman alıyor. Deloitte, mevcut genişleme planlarından doğacak ek arzın 2029 veya 2030’dan önce devreye girmesinin beklenmediğini belirtiyor.

Arzın yoğunlaşmış yapısı da riski büyütüyor. Reuters’a göre Samsung ve SK Hynix birlikte DRAM pazarının yaklaşık üçte ikisini kontrol ediyor. Talep sert yükseldiğinde veya üretimde aksama yaşandığında bu durum sektörün yedek kapasitesini sınırlıyor.

SK Hynix CEO’su Kwak Noh-jung, sektörün en ağır arz sıkışmasını 2027’de yaşayacağını ve müşteri talebinin şirketin üretim kapasitesini 2030 sonrasında da aşabileceğini öngördü. Bu, kesinlik taşıyan bir tahmin değil; bir şirket yöneticisinin öngörüsü. Ancak hiper ölçekli şirketlerin yeni fabrika çıktısını beklemek yerine neden şimdiden yeniden kullanım, bellek katmanlama ve ayrıştırma yöntemlerine yöneldiğini açıklıyor.

Altyapı ekipleri için pratik sonuç

Meta’nın modeli ancak üç koşul birlikte sağlandığında güçlü bir seçenek: İşletmecinin anlamlı miktarda emekliye ayrılmış bellek stoğu olmalı, platform CXL bellek genişletmesini desteklemeli ve iş yükleri belirgin biçimde daha yavaş olan ikinci bellek katmanını tolere edebilmeli.

Bu koşullarda eski DDR4 yeniden yararlı kapasiteye dönüşebilir. Gecikme açısından kritik iş yüklerinde ise sıcak verilerin yeri hâlâ DDR5’tir. Asıl yenilik bir adaptör değil; özel CXL denetleyicisini, geri kazanılmış DIMM’leri ve veri yerleştirme yazılımını bir araya getirerek eski belleği yönetilen bir kaynağa dönüştüren sistem tasarımıdır.