Lai’ye göre Tayvan’ın çip gücü fabrikalardan çok güvene ve ortaklıklara dayanıyor

Tayvan Cumhurbaşkanı Lai Ching-te’nin 2026 Semicon Network Summit’te verdiği ana mesaj şuydu: Tayvan’ın yarı iletkenlerdeki ağırlığı, yalnızca çok sayıda çip fabrikasına sahip olmasından kaynaklanmıyor. Bu güç; onlarca yılda kurulan sanayi ekosistemine, güvenilir teslimata, demokrasi ve hukukun üstünlüğüne, ayrıca uluslararası iş bölümüne dayanıyor. Lai’ye göre üretim ve yatırımın güvenilir ortaklarla farklı ülkelere yayılması, Tayvan’ın konumunu zayıflatmak yerine güçlendiriyor. 26

Çip endüstrisinde görünmeyen altyapı: güven

Lai, Tayvan’ın uzun vadeli iş birliği ve küresel iş bölümü sayesinde kapsamlı bir yarı iletken kümesi geliştirdiğini söyledi. Hızlı, esnek ve verimli üretim kabiliyetini vurgularken; Tayvan’ın müşterilerine verdiği sözleri tutabilmesini demokrasi ve hukukun üstünlüğü temeline bağladı. Bu çerçevede Tayvan, küresel pazara istikrarlı tedarik sağlayabilen güvenilir bir ortak olarak sunuldu. 26

Bu, aynı zamanda ekonomik olduğu kadar stratejik bir iddia. Yapay zekâ için gereken ileri çipler kritik olsa da sektör; tasarım, üretim ekipmanı, malzeme, yonga üretimi, test, ileri paketleme ve son kullanıcı pazarlarından oluşan çok daha geniş bir zincire bağlı. Lai’nin yaklaşımına göre hiçbir ülke bu zincirin tamamını tek başına kalıcı biçimde kontrol edemez. Dayanıklılık, farklı alanlarda uzmanlaşmış ve birbirine güvenen ortakların oluşturduğu ağdan gelir.

TSMC’nin yurt dışı yatırımları: taşınma değil, risk dağıtımı

Lai, TSMC’nin uluslararası yatırımlarını Tayvan’ın kabiliyetlerini daha geniş bir üretim ağına bağlamasının örnekleri olarak gösterdi. Şirketin ABD’deki planlanan yarı iletken yatırımı 265 milyar ABD dolarına yükseldi. Buna ek 100 milyar dolarlık yatırım ve dört yeni ileri üretim tesisi dahil; ABD hükümetine göre plan, toplamda 12 ileri üretim ve paketleme tesisine ulaşacak. 1

Lai ayrıca TSMC’nin Almanya’nın Dresden kentindeki planlanan üretimini ve Japonya’daki ilerlemesini de bu dışa açılımın parçaları arasında saydı. Verilmek istenen mesaj, Tayvan’ın tek bir yeni üretim merkeziyle ikame edilebileceği değildi. Tayvan’daki ana ekosistemle birlikte çalışan yurt dışındaki tesisler; müttefik ekonomiler arasında kapasiteyi artırabilir ve riskleri daha geniş bir coğrafyaya dağıtabilir.

Yabancı şirketlerin Tayvan içindeki taahhütleri de bu savın önemli bir unsuruydu. Lai; Nvidia’nın Tayvan’daki yatırım ve yıllık satın alımlarının 3 trilyon Yeni Tayvan dolarını, Micron’ın yatırımının 1,4 trilyon Yeni Tayvan dolarını, AMD’nin yatırım ve araştırma-geliştirme harcamalarının ise 300 milyar Yeni Tayvan dolarını aştığını söyledi. Bu rakamlar, üretim tesisleri farklı ülkelere yayılırken bile Tayvan’ın küresel teknoloji endüstrisinin merkezî düğümlerinden biri olmaya devam ettiği görüşünü desteklemek için kullanıldı.

ABD ortaklığı ve yoğunlaşma riski

ABD Dışişleri Bakanlığı Ekonomik İşlerden Sorumlu Müsteşarı Jacob Helberg, zirveye önceden kaydedilmiş mesajla katıldı. Helberg, yarı iletkenleri çağımızın en önemli teknolojileri arasında gösterdi; Tayvan ile ABD’yi kritik teknolojilerin güvence altına alınması ve dayanıklı tedarik zincirleri kurulmasında kilit ortaklar olarak niteledi. Tayvan’ın ABD’de yatırımlarını genişlettiğine de dikkat çekti.

Bu yaklaşım, güncel çip politikalarının temel gerilimini yansıtıyor: İleri üretimin tek bir yerde aşırı yoğunlaşması risk yaratıyor; Tayvan dışındaki kapasitenin artması bu riski azaltabilir. Ancak Lai ve Helberg’in ortaklık vurgusu, bunu sıfır toplamlı bir rekabet olarak görmüyor. ABD’deki yeni kapasite, Tayvan endüstrisinin ülkeden taşındığının kanıtı değil; ortak tedarik zinciri stratejisinin bir parçası olarak çerçeveleniyor.

Bu görüş, ABD Başkanı Donald Trump’ın Tayvan’ın Amerikan çip işini “çaldığı” yönündeki tekrarlanan iddiasıyla tezat oluşturuyor. Lai’nin SEMICON konuşmasına ilişkin haberlerde, bu suçlamaya ve Tayvanlı şirketler üzerindeki ABD yatırım baskısına yer verildi. 2

Lai neden Tayvan-AB vergi ve yatırım anlaşmaları istiyor?

Lai, Tayvan ile Avrupa Birliği arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması ve yatırım anlaşması yapılması çağrısında bulundu. Hedef, özellikle Tayvanlı şirketler Avrupa’da büyürken ve Avrupalı firmalar geniş yarı iletken ekosistemindeki rollerini sürdürürken, karşılıklı teknoloji yatırımlarını daha öngörülebilir ve daha az maliyetli hâle getirmek.

Lai, TSMC’nin Dresden’deki 3,5 milyar avroluk projesini Tayvan-Avrupa sanayi entegrasyonunun somut örneği olarak gösterdi. Politika açısından mantık açık: Tedarik zincirini çeşitlendirmek isteyen ülkelerin, sınır ötesi yatırımın, teknoloji iş birliğinin ve uzun vadeli ticari ilişkilerin önünü açan kurallara ihtiyacı var.

1,5 trilyon dolarlık pazar tahmini için not

Zirveye ilişkin haberlerde Lai’nin 2026’da küresel yarı iletken pazarının 1,5 trilyon ABD dolarını aşacağını söylediği aktarıldı. Ancak TSMC’nin Mayıs 2026’daki ayrı tahmini, küresel pazarın 1,5 trilyon doları 2030’a kadar aşacağı yönündeydi.

Bu fark önem taşıyor. Yapay zekâ talebinin çiplerin hem ticari hem stratejik değerini artırdığı iki değerlendirmede de ortak nokta. Ancak 1,5 trilyon dolarlık rakam, ek doğrulama olmadan 2026 için tartışmasız bir pazar tahmini olarak alınmamalı.

Sonuç: kendi kendine yeterlilik değil, güvenilir ağ

Lai’nin konuşması, Tayvan’ın çip avantajını bir güven sistemi olarak tarif ediyor: güvenilir ticareti destekleyen kurumlar, onlarca yılda oluşmuş üretim ekosistemi ve ABD, Avrupa, Japonya ile diğer pazarlara yayılan ortaklıklar. Bu bakışa göre çip üretimindeki yoğunlaşmanın çözümü teknolojik otarşi değil; her katılımcının yetkin, yatırım yapan ve güvenilir kaldığı daha bağlantılı bir küresel ağ. 26