Putin, Ukrayna saldırılarının Rusya ekonomisini etkilediğini kabul etti

Putin neyi kabul etti?

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in açıklaması, sınırlı ama dikkat çekici bir kabul içeriyordu: Ukrayna’nın Rusya’daki sanayi tesislerini, lojistik merkezlerini ve ihracat altyapısını hedef alan saldırıları ekonomik zarar veriyor, ancak Moskova’nın değerlendirmesine göre stratejik açıdan belirleyici bir yıkıma yol açmıyordu.

22 Ağustos’ta yayımlanan açıklamalarında Putin, Kiev’in Rusya’nın ekonomik hedeflerine saldırarak “Pandora’nın kutusunu açtığını” söyledi ve Moskova’nın Ukrayna’nın “en hassas ekonomik sektörlerini” hedef alarak karşılık vereceği uyarısında bulundu. Bundan birkaç gün önce ise sanayi ve altyapı tesislerine yönelik saldırıların Rusya’nın ekonomik büyümesini etkilediğini kabul etmiş, ancak bunların “kritik sonuçlar” doğuramayacağını savunmuştu.

Putin’in “kritik değil” ifadesi, saldırıların hiçbir etkisi olmadığı anlamına gelmiyor. Moskova, sonuçları yönetilebilir gösterirken kamuoyunu ekonomik altyapıya yönelik karşılıklı saldırıların genişleyebileceğine hazırlıyordu.

En somut etki: Tahıl ihracatında lojistik baskı

Mevcut kaynaklarda en güçlü biçimde doğrulanan örnek, Rusya’nın Karadeniz’deki başlıca ihracat merkezlerinden Novorossiysk’teki tahıl taşımacılığıyla ilgili. Reuters’a göre, Ukrayna’nın insansız hava aracı saldırılarının ardından kentin iki büyük tahıl terminali faaliyetlerini askıya aldı.

Saldırılar, Rusya’nın tahılı ülke dışına çıkarma yollarını yeniden düzenleme arayışını da hızlandırdı. BBC, Rusya Tarım Bakanlığı’nın “mevcut lojistik kısıtlamaları” dikkate alarak yük akışını Baltık ve Hazar limanlarına ve kara güzergâhlarına yönlendirmek için çalıştığını bildirdi. Reuters ise Kremlin’in ihracata ayrılan tahılın zamanında sevk edilmesini sağlamak üzere önlemler belirlediğini aktardı.

Bu gelişmeler, kampanyanın toplam ekonomik maliyetini tek başına ortaya koymuyor. Ancak saldırıların, yüklerin başka güzergâhlara aktarılmasını ve devlet müdahalesini gerektirecek kadar ciddi bir lojistik sorun yarattığını gösteriyor.

Büyük rakamlar neden temkinle ele alınmalı?

MoLoChKa Operasyonu’yla bağlantılı olarak daha büyük bazı iddialar da gündeme geldi. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:

• Rusya’nın gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 1’ine denk kayıp yaşadığı;
• yaklaşık 100 geminin hasar gördüğü ve ilk iki haftada 40 geminin vurulduğu;
• bölgesel tahıl ihracat kapasitesinin yüzde 90’dan fazlasının devre dışı kaldığı;
• yaklaşık 15 milyar dolarlık tahıl ticaretinin neredeyse felç olduğu;
• Rusya’nın ham petrol ihracatının bir aydan diğerine sert biçimde düştüğü.

Eldeki kaynaklar, bu rakamların tamamını doğrulayacak yeterli nitelikte ve bağımsız kanıt sunmuyor. Ayrıca söz konusu etkilerin yalnızca MoLoChKa Operasyonu’ndan kaynaklandığını kesin biçimde göstermek de mümkün değil. Bu nedenle rakamlar kesinleşmiş ölçümler değil, haberleştirilen veya tahmin edilen iddialar olarak değerlendirilmelidir.

Gemi sayıları konusunda da farklı açıklamalar bulunuyor. Ukraynalı yetkililer, 6 Temmuz-8 Ağustos arasında operasyon kapsamında 218 geminin hedef alındığını; bunların 134’ünün Azak Denizi’nde, 84’ünün ise Karadeniz’de bulunduğunu söyledi. 4 Kampanyanın farklı aşamalarında Ukrayna bağlantılı hesaplar ve diğer haberler farklı toplamlar yayımladı. 38 Bu farklar, hem operasyonun sürmesiyle hem de savaş koşullarında hasar iddialarını bağımsız biçimde doğrulamanın zorluğuyla ilişkili.

Hedef yalnızca gemiler değildi

Ukrayna’nın açıkladığı hedefler yalnızca askeri unsurlardan oluşmuyordu. Kiev, MoLoChKa’yı Rusya’yla bağlantılı ticari deniz taşımacılığına, özellikle de yaptırımları aşmak için kullanıldığı öne sürülen “gölge filo”ya karşı bir kampanya olarak tanımlıyor. Ukrayna’nın vurduğunu söylediği gemiler arasında petrol tankerleri, gaz taşıyıcıları, kuru yük gemileri ve römorkörler bulunuyor. 16

Ekonomik hedef, tek tek gemileri batırmanın ötesine geçiyor. Gemileri, limanları, deniz rotalarını, sigorta düzenlemelerini ve yükleme tesislerini aksatmak; kargo sonunda hedefine ulaşsa bile ticareti daha yavaş ve daha pahalı hâle getirebilir.

Novorossiysk’teki terminal duruşları ve alternatif güzergâh arayışları bu mekanizmayı gösteriyor. Baskı yalnızca imha edilen gemilerin sayısıyla değil, ihracat sisteminin tamamında oluşan gecikme, maliyet ve belirsizlikle ölçülüyor.

Moskova’nın misilleme tehdidi ne anlatıyor?

Putin’in misilleme tehdidi, deniz operasyonunun Rusya’yı felç ettiğini kanıtlamıyor. Ancak Moskova’nın ekonomik altyapıya yönelik saldırıları daha geniş bir stratejik mücadelenin parçası olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Rusya, Ukrayna’nın tahıl ihracat tesisleri de dâhil olmak üzere ekonomik altyapısına yönelik saldırılarla karşılık verdi. Kremlin’in mesajı böylece iki amacı aynı anda taşıdı: Karşılık vermeyi gerekçelendirecek kadar hasarı kabul etmek ve Rusya ekonomisinin dayanıklılığını vurgulamak.

Sonuç

Putin, MoLoChKa Operasyonu’nun Rusya’nın GSYH’sinde yüzde 1’lik kayba yol açtığını ya da 15 milyar dolarlık tahıl ticaretini felce uğrattığını kabul etmedi. Bu tür kesin rakamlar, mevcut kanıtlarla yeterince desteklenmiyor.

Buna karşılık Putin’in kabul ettiği nokta daha dar, ancak önemli: Ukrayna’nın saldırıları Rusya ekonomisine zarar veriyor ve ekonomik büyümeyi etkiliyor; Rus lider ise sonuçların “kritik olmadığını” savunuyor.

Bağımsız haberlerle en net biçimde doğrulanan gelişmeler, Rusya’nın tahıl lojistiğindeki aksama, terminal faaliyetlerinin durması, kargoların başka güzergâhlara yönlendirilmesi ve ihracatın sürdürülebilmesi için devlet önlemlerinin devreye alınması oldu.

En temkinli ve kanıtlarla uyumlu sonuç şu: MoLoChKa, Rusya’nın deniz ticaretinin maliyetini ve karmaşıklığını artırdı. Ancak operasyonun GSYH, petrol ihracatı ve savaş ekonomisi üzerindeki toplam etkisinin boyutu hâlâ belirsiz.