Putin’in Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırı emrinin arkasında ne var?

Rusya, Vladimir Putin’in 1 Eylül’de Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik büyük saldırılar hazırlanması emrini misilleme olarak sundu. Putin, Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinin ardından düzenlediği basın toplantısında, Ukrayna’nın Rusya’daki sivil altyapıya ve yakıt-enerji sektörüne yönelik saldırılarının karşılıksız kalmayacağını söyledi. 5613

Bu açıklama Moskova’nın resmî gerekçesini ortaya koyuyor; saldırı emrinin bağımsız olarak doğrulanmış tek nedeni olduğu anlamına gelmiyor. Ancak gelişmelerin sıralaması netti: Ukrayna, Rusya’nın petrol tesislerine yönelik uzun menzilli saldırılarını yoğunlaştırdı; Rusya da ardından Ukrayna’nın enerji ve kent altyapısına yönelik saldırılarını artırdı.

Rusya hangi saldırıları misilleme gerekçesi gösterdi?

Rus yetkililer ve Rus medyası, Rusya’daki petrol ve enerji tesislerine yönelik bir dizi Ukrayna saldırısına dikkat çekti. Bunlar arasında şunlar yer aldı:

• Başkurdistan’daki Bashneft-Novoil rafinerisi ile Yaroslavl bölgesindeki Slavneft-YANOS rafinerisi. Ukrayna, bu saldırıların Rusya’nın savaşı finanse etmekte kullandığı petrol gelirlerini sınırlamayı amaçladığını açıkladı. 19
• Ukraynalı yetkililerin insansız hava aracı saldırısının ardından yangın çıktığını bildirdiği Gazprom Neftekhim Salavat petrol rafineri ve petrokimya kompleksi. 17
• Ukrayna’nın uzun menzilli silahlarla vurduğunu açıkladığı Lukoil’in Perm rafinerisi.
• Rusya’nın Baltık kıyısındaki Ust-Luga limanında bulunan Novatek-Ust-Luga petrol işleme kompleksi. Ukrayna makamları, tesisin kritik işleme ekipmanlarının vurulduğunu ve saldırı sonrası yangın çıktığını bildirdi. Rus bölge yetkilileri de gece saatlerindeki insansız hava aracı saldırısının ardından liman bölgesinde yangın çıktığını açıkladı. 10

Putin, misilleme kararını duyururken Moskova ve St. Petersburg yakınlarındaki Ukrayna insansız hava aracı faaliyetlerine de değindi. 69 Rusya Devlet Başkanı, kendi anlatımında bu saldırıları Ukrayna’nın enerji tesislerine yönelik geniş kapsamlı bir harekât hazırlığıyla ilişkilendirdi. 513

Odesa ve Kiev’de ne oldu?

Misilleme olarak nitelendirilen saldırılar kısa sürede yalnızca elektrik altyapısını etkilemekle kalmadı. Odesa bölgesinde Rus saldırıları enerji tesislerinin yanı sıra liman ihracat altyapısını ve Romanya sınırındaki bir geçiş noktasını da vurdu. Ukraynalı yetkililer, hasarın geniş çaplı elektrik kesintilerine yol açtığını belirtti. Acil durum ekipleri ise bir konut binasında yangın çıktığını ve bir kişinin yaralandığını bildirdi.

1-2 Eylül gecesindeki ayrı bir saldırıda Odesa vilayetinde bir noktada 350 binden fazla hane elektriksiz kaldı. Enerji çalışanları güvenlik koşulları elverdiğinde onarıma başladı; ancak ilk müdahale sırasında çok sayıda hanenin bağlantısı hâlâ kesikti.

Kiev’de Rus insansız hava araçları, saldırıların art arda yedinci gününde merkezi bölgeleri hedef aldı. Reuters’ın aktardığına göre 11 kişi yaralandı; konut binaları ile bir üniversite zarar gördü. Saldırı dalgası kentte günlük yaşamı ve lojistik faaliyetleri aksattı.

Böylece saldırıların etkisi askerî hedeflerin ötesine geçti: siviller yaralandı, evler ve eğitim binaları hasar gördü, elektrik kesintileri yaşandı; ulaşım, ihracat ve kent hizmetleri sekteye uğradı. Kiev ve Odesa bölgelerinde konutlar ile diğer sivil alanların da saldırılardan etkilendiği bildirildi.

Ekimdeki ısıtma sezonu öncesi zamanlama neden kritik?

Ukrayna, yeni ısıtma sezonuna enerji sisteminde daha fazla hasarı kaldıracak alanın son derece sınırlı olduğu bir dönemde giriyor. Ağustos ayında yayımlanan bir değerlendirmeye göre Rus saldırıları ekim ayından bu yana termik, hidroelektrik ve kojenerasyon kapasitesinin 9 gigavatından fazlasına zarar verdi. Bu miktar, Ukrayna’nın önceki ısıtma sezonu için kullanılabilir yaklaşık 17,6 gigavatlık üretim kapasitesinin yarısından fazlasına denk geliyor. Aynı değerlendirmeye göre Ukrayna 4 gigavatlık kapasiteyi yeniden devreye aldı ve 2026-27 ısıtma sezonu öncesinde 6 gigavatı daha onarmaya çalışıyor.

Risk yalnızca elektrik üretiminin azalmasıyla sınırlı değil. Santrallerin, trafo merkezlerinin ve ısıtma altyapısının zarar görmesi; su pompalarını, bölgesel ısıtma sistemlerini, iletişimi ve ulaşımı da etkileyebilir. Onarılmış tesislerin yeniden vurulması ise bu kapasitenin güvenilir biçimde hizmete dönmesini engelleyebilir. Bu durum, kış aylarında talep yükseldiğinde kentleri daha savunmasız bırakır.

Hava savunmasındaki açık riski büyütüyor

Planlanan saldırı kampanyası, Ukrayna’nın özellikle balistik füzelere karşı kullanılan önleyicilerde sıkıntı yaşadığı bir döneme denk geliyor. Savaş Araştırmaları Enstitüsü, Rusya’nın Ukrayna’nın azalan füze önleyici stoklarından yararlanmak için yeni kış saldırı kampanyasına daha erken başlayabileceği değerlendirmesinde bulundu. Enstitü ayrıca Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin, Ukrayna’nın 2026’nın başına kıyasla neredeyse üç kat daha az balistik füze önleyicisi aldığını söylediğini aktardı.

Bu eksiklik, çok sayıda farklı mühimmatın aynı anda kullanıldığı saldırıların durdurulmasını zorlaştırıyor. Rusya, sınırlı hava savunma kaynaklarını tüketmek amacıyla insansız hava araçlarını, şaşırtma hedeflerini ve füzeleri aynı saldırı paketinde birleştirebilir. Kiev çevresinde kullanılan hızlı jet motorlu dronlar da ek bir önleme sorunu yaratıyor.

Ukrayna’nın hazırlıklarında hâlâ yaklaşık 300 megavatlık açık var

Kiev, merkezi altyapının kırılganlığını azaltmak için küçük ölçekli gaz santrallerini ve ısıtma ile su tesisleri için yedek elektrik kapasitesini artırmaya çalışıyor. Ancak 1 Eylül’de yayımlanan bir değerlendirmeye göre bu tesislerde 1.215 megavatlık ihtiyaca karşılık 920 megavat yedek güç bulunuyordu. Yaklaşık 300 megavatlık açık anlamına gelen bu hazırlıkların 1 Ekim’e kadar tamamlanması bekleniyordu.

Aynı rapora göre ülke genelinde 1,8 gigavatlık küçük ölçekli gazla çalışan üretim kapasitesi faaliyetteydi; 1,1 gigavatlık ek kapasite ise kuruluyor veya hazırlık aşamasındaydı. Bu adımlar enerji sisteminin dayanıklılığını artırabilir, ancak kışa hazırlık çalışmaları tamamlanmadan üretim ve iletim tesislerine yönelik sürekli saldırıların yaratacağı riski ortadan kaldırmıyor.

Enerji cephesinde karşılıklı tırmanış

Gelişmeler, savaşın enerji cephesinin giderek daha karşılıklı bir hâl aldığını gösteriyor: Ukrayna, Rusya’nın yakıt üretimini ve savaş gelirlerini baskılamak için petrol altyapısını hedef alıyor; Rusya ise buna karşılık Ukrayna’nın elektrik ve ısıtma sistemini vurmakla tehdit ediyor. 19

Ukrayna açısından acil mesele yalnızca Rusya’nın vaat ettiği büyük saldırıları düzenleyip düzenlemeyeceği değil. Asıl risk, Moskova’nın onarımlar, dağıtık üretim yatırımları ve hava savunma stoklarının tamamlanmasından önce, saldırı kampanyasını kritik birkaç hafta boyunca sürdürebilmesi. 2 Eylül saldırıları bunun olası sonuçlarını şimdiden gösterdi: kentsel altyapıda hasar, sivil yaralanmalar ve ısıtma sezonu başlamadan önce geniş çaplı elektrik kesintileri.