ABD-İran çatışmasında son durum: Hürmüz Boğazı yeniden hedefte

ABD ile İran arasındaki çatışma, bir aylık görece sakinliğin ardından yeniden tırmandı. Son gelişmelerin merkezinde, dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı ve İran’ın burada ticari gemileri tehdit etme kapasitesi bulunuyor.

Çatışmaların ana sıralaması farklı kaynaklarca doğrulanıyor. Buna karşılık tarafların hangi hedefleri ne ölçüde imha ettiği, can kayıplarının toplamı ve İran yönetiminin gelecek adımı konusunda yaptığı açıklamalar henüz bağımsız biçimde teyit edilmiş değil.

Larak Adası’na ABD saldırısı

30 Ağustos’ta ABD güçleri, İran’ın güneyindeki Larak Adası’nda bulunan iki roket fırlatıcısını vurdu. Washington, İran Devrim Muhafızları personelinin Hürmüz Boğazı’na deniz mayını bırakmak üzere mayın taşıyan roketler hazırladığını söyledi. ABD Merkez Komutanlığı, saldırının sivil denizcileri, ticari gemileri ve küresel ticaretin akışını korumaya yönelik “sınırlı ve hassas” bir müdahale olduğunu savundu. 43

İran ise saldırıda hem askeri personelin hem de sivillerin öldüğünü ve yaralandığını açıkladı; ancak ayrıntılı bir bilanço paylaşmadı.

İran’dan Ürdün ve BAE’deki hedeflere misilleme

İran Devrim Muhafızları, Larak saldırısına karşılık Ürdün’de ABD personeline ev sahipliği yapan King Hussein ve Al Azraq üslerine balistik füzeler fırlattığını bildirdi. İran kaynakları ayrıca Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki ABD bağlantılı hedeflerin de saldırıya uğradığını açıkladı. Ürdün makamları, hava sahasına giren sekiz füzenin önlendiğini söyledi. 912

İran, operasyonun teknik ve bakım altyapısı ile savaş uçaklarının konuşlandığı alanlarda ciddi hasar oluşturduğunu öne sürdü. Bu hasar iddiaları ise bağımsız olarak doğrulanmış değil.

Trump: “Yeniden kurulan sistemleri yok ettik”

İzleyen saldırı dalgasında ABD güçleri, İran’ın hava savunma sistemleri, radarları, deniz unsurları, iletişim altyapısı ve mayın döşeme kapasitesiyle bağlantılı hedefleri vurduğunu açıkladı. Başkan Donald Trump, İran’ın yeniden kurmaya çalıştığı radar ve füze sistemlerinin yanı sıra savunma ve saldırı kapasitesinin de yok edildiğini söyledi. Trump ayrıca operasyonun uzun sürmeyeceğini belirtti. 136

ABD’nin yaklaşık 100 hedefi vurduğu yönündeki sayı ile belirli sistemlerin tamamen imha edildiği iddiası, mevcut kaynaklarda bağımsız biçimde teyit edilmiyor. Dolayısıyla bu açıklamalar, şu aşamada Washington’ın operasyon değerlendirmesi olarak ele alınmalı.

Çatışma İran sınırlarının dışına yayıldı

İran’ın daha sonra Ürdün, Erbil ve Bahreyn’deki ABD bağlantılı mevzilere yönelik saldırılar düzenlediği bildirildi. Bu gelişmeler, çatışmanın İran toprakları ve Hürmüz Boğazı’nın ötesine taşındığını gösteriyor. Ancak üslerdeki hasarın boyutu ve can kayıpları konusunda net ve bağımsız bir tablo bulunmuyor. 13

Washington, Larak saldırısını yaklaşan bir mayın döşeme tehdidini önlemek için atılmış koruyucu bir adım olarak sunuyor. Tahran ise saldırıyı hukuka aykırı bir Amerikan eylemi olarak nitelendiriyor ve misilleme hakkını savunuyor. Bağımsız haberler karşılıklı saldırıların gerçekleştiğini doğrulasa da tarafların niyetlerini, tüm hedeflerdeki hasarı ve toplam kayıp sayılarını kesinleştirmiyor. 34

Hürmüz’de tanker saldırısı ve iki can kaybı

Gerilimin en somut sonuçlarından biri deniz taşımacılığında görüldü. 1 Eylül’de Hürmüz Boğazı’ndan geçen, Suudi petrolü taşıyan iki büyük tankerin kimliği belirsiz cisimlerle vurulduğu bildirildi. Suudi Arabistan bandıralı ve Bahri tarafından işletilen Sidr tankerine yönelik saldırıdan Riyad İran’ı sorumlu tuttu. Olayda iki Filipinli mürettebatın hayatını kaybettiği bildirildi. 2157

Bununla birlikte, Sidr’a yönelik belirli saldırının İran tarafından gerçekleştirildiği sonucu mevcut bilgilerle bağımsız olarak kesinleşmiş değil. Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Körfez İşbirliği Konseyi saldırıyı uluslararası hukuka ve seyrüsefer özgürlüğüne tehdit olarak kınadı; tırmanışın durdurulması çağrısı yaptı. 3213

İran’da misillemeden “önleyici saldırı” tartışmasına mı?

İran’daki tartışmaya ilişkin bazı haberlerde ve yorumlarda, yalnızca misilleme yapmak yerine önleyici saldırılara geçilmesi yönünde daha sert görüşlerin öne çıktığı aktarılıyor. Bu değerlendirmeler arasında Nour News’e ve milletvekili Mahmud Nabavian’a atfedilen açıklamalar da yer alıyor.

Ancak incelenen kaynaklar, İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney’in kesin bir politika değişikliğine karar verdiğini söylemek için yeterli güvenilir kanıt sunmuyor. Bu nedenle İran’da resmen yeni bir savaş doktrini benimsendiği sonucuna varmak için erken.

“Trump Boğazı” gerçekten yeni isim mi?

Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın “Trump Boğazı” olarak yeniden adlandırılmasını önerdiğine ilişkin haberler de gündeme geldi. Fakat bunun resmi bir isim değişikliği ya da ciddi biçimde ilerletilen hukuki bir girişim olduğuna dair yeterli kanıt bulunmuyor.

Şimdilik bu ifade, bildirilen bir Trump önerisi veya siyasi-retorik bir çıkış olarak görülmeli; Hürmüz Boğazı’nın coğrafi ya da hukuki adı değişmiş değil.