Küresel Piyasalar Neden Hem Tahvil Hem Hisse Sattı?

Bu hareket, tek bir nedene bağlı bir çöküşten çok, piyasaların enflasyon ve faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağı ihtimalini yeniden fiyatlamasıydı. ABD ile İran arasındaki çatışmaların yeniden alevlenmesi petrol fiyatlarını yukarı çekerek enflasyonun kalıcı olabileceği endişesini artırdı. Aynı dönemde yatırımcılar; artan borçlanma ihtiyacı, savunma harcamaları ve faiz ödemeleri nedeniyle devlet tahvillerini ellerinde tutmak için daha yüksek getiri talep etti. Sonuç, tahvillerde eş zamanlı satış, yükselen getiriler ve hisselerde baskı oldu. 249

Zincirleme reaksiyon petrolden başladı

Piyasalardaki aktarım mekanizmasının merkezinde enerji fiyatları vardı. Yeni saldırılar ve Hürmüz Boğazı çevresindeki olası arz kesintisi riski, ham petrolü 1-2 Eylül işlem döneminde beş haftanın en yüksek seviyesine taşıdı. Daha pahalı enerji; taşımacılık, üretim ve hane giderleri üzerinden ekonominin geneline yayılabilir. Bu da merkez bankalarının enflasyonu hedeflerine döndürmesini zorlaştırır. 917

Böylece faiz beklentileri de değişti. Yatırımcılar olası faiz indirimlerine odaklanmak yerine, Federal Rezerv’in (Fed) ve diğer merkez bankalarının yeni enflasyon baskısını kontrol etmek için faizleri daha uzun süre yüksek tutabileceğini, hatta artırabileceğini fiyatlamaya başladı. Reuters’a göre enerji maliyetlerindeki yükseliş, Avro Bölgesi enflasyonunu ağustos ayında yeniden %3’ün üzerine taşıdı; piyasalarda ABD’de olası bir faiz artışı beklentisi de güçlendi.

Tahvil getirileri neden dünyanın her yerinde yükseldi?

Tahvil fiyatları ile getirileri ters yönde hareket eder. Yatırımcılar devlet tahvillerini sattığında tahvilin fiyatı düşer, getirisi yükselir. Getiri, yatırımcının hükümete borç verirken talep ettiği karşılıktır; dolayısıyla bu hareket ekonomideki daha geniş borçlanma maliyetlerinin de arttığına işaret eder.

Yeniden fiyatlama küresel ölçekte görüldü:

• ABD’nin 10 yıllık Hazine tahvili getirisi yaklaşık %4,8’e çıkarak ilgili dönemin en yüksek seviyesine ulaştı. 910
• Japonya’nın 10 yıllık devlet tahvili getirisi, 1996’dan bu yana ilk kez %3’e yükseldi. 210
• Almanya’nın 10 yıllık tahvil getirisi yaklaşık 15 yılın, İngiltere’nin 30 yıllık tahvil getirisi ise 1998’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı. 1012

Ancak satışların nedeni yalnızca enflasyon değildi. Yatırımcılar bütçe açıklarını, savunma harcamalarını ve yükselen faiz faturasını finanse etmek için hükümetlerin ne kadar borç ihraç etmek zorunda kalacağını da sorguluyordu. Piyasaya yüksek miktarda tahvil sunulması, özellikle enflasyon ve para politikası riskleri yüksekken, devletlerin alıcı çekmek için daha yüksek getiri önermesini gerektirebilir. 24

Hisseler neden tahvillerin ardından düştü?

Yükselen devlet tahvili getirileri, yatırımcı sermayesi için hisselerle daha güçlü biçimde rekabet eder. Ayrıca şirketlerin gelecekte elde edeceği kârları bugünkü değere indirgerken kullanılan iskonto oranını artırır. Bu etki, büyüme şirketlerinde daha belirgindir; çünkü bu şirketlerin beklenen kazançlarının büyük bölümü gelecek yıllara aittir. İskonto oranı yükseldiğinde, gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeri düşer.

Wall Street’teki gerileme bu baskıyı yansıttı. S&P 500 yaklaşık %0,7 düşerek üst üste üçüncü seansını da kayıpla tamamladı; Nasdaq 100 ise %1,3 geriledi. Teknoloji hisseleri öne çıkan kaybedenler arasında yer alırken, Nvidia ilgili seansta %1,5 değer kaybetti. 1920

Aynı tablo Asya’da da görüldü. 2 Eylül’de Japonya’nın Nikkei 225 endeksi %3, Güney Kore’nin Kospi endeksi %3,6 düştü; Hong Kong’un Hang Seng endeksi %0,8 geriledi. OpenAI’a yatırım yapan SoftBank %6,3 değer kaybetti. Samsung Electronics %3,3, bellek çipi üreticisi SK Hynix ise %3,5 geriledi. 18

Avrupa piyasaları da yükselen petrol fiyatları, tahvil getirileri ve sıkılaşan para politikası beklentilerinin aynı bileşimiyle karşılaştı. Pan-Avrupa STOXX 600 endeksi bildirilen seanslardan birinde %0,99 düşerken, enflasyon görünümünün bozulması Almanya’nın 10 yıllık tahvil getirisini yukarı taşıdı. 8

Yapay zekâ yatırımları için anlamı ne?

Satış dalgası, yapay zekâya olan talebin bir anda ortadan kalktığını göstermiyor. Daha çok, yapay zekâ şirketlerinin ve projelerinin faizlere neden duyarlı olduğunu ortaya koyuyor.

Yüksek büyüme potansiyeline sahip şirketler çoğu zaman gelecekteki genişleme beklentileri üzerinden değerlenir. Bu nedenle uzun vadeli tahvil getirilerindeki artış, şirketlerin operasyonel görünümü değişmese bile değerlemelerini sıkıştırabilir. Yüksek faizler; veri merkezleri, yarı iletken tesisleri ve diğer yapay zekâ altyapısı yatırımları için gerekli finansmanın maliyetini de artırır.

Bunun iki ayrı sonucu olabilir: Yatırımcılar gelecekteki büyüme için daha düşük fiyat ödemeye başlayabilir ve şirketler bu büyümeyi sağlayacak yatırımları finanse etmek için daha yüksek bir maliyetle karşılaşabilir. Dolayısıyla piyasa tepkisi, öncelikle bir değerleme ve finansman maliyeti etkisidir; yapay zekâ teknoloji döngüsünün sona erdiğine dair kanıt değildir.

Konut kredileri, şirketler ve hanehalkı üzerindeki etkisi

Devlet tahvili getirileri, ekonomideki diğer borçlanma maliyetlerini de etkiler. Hazine getirileri şirket tahvilleri ve diğer finansman araçları için önemli bir referans niteliğindedir. ABD’de 10 yıllık Hazine tahvili getirisi de mortgage faizleriyle ve tüketici maliyetleriyle yakından ilişkilidir. 10

Getiriler yüksek kalırsa şirketler yatırımlarını erteleyebilir, hanehalkı daha pahalı konut kredileriyle karşılaşabilir ve tüketiciler harcamalarını azaltabilir. Böyle bir tablo, enerji fiyatları enflasyonu yüksek tutarken sıkı finansal koşulların büyümeyi zayıflattığı rahatsız edici bir bileşim yaratır. Bu, stagflasyon benzeri bir sıkışma riskini artırabilir; ancak mevcut haberler böyle bir sonucun kesinleştiğini göstermiyor. 45

G20 gerilimleri neden önemliydi, ancak tek başına neden değildi?

G20 maliye bakanları toplantısı; yüksek borç, enflasyon, savaş ve artan borçlanma maliyetlerinin gölgesinde gerçekleşti. Toplantının resmi başkanlık bildirisi, Çin’in bazı paragraflara itirazı dışında toplantıya katılan tüm üyeler tarafından kabul edildi.

Toplantıya ilişkin haberlerde devlet borcu, küresel dengesizlikler, büyüme, İran’a yönelik ekonomik baskı ve Rusya’nın katılımı gibi başlıklarda görüş ayrılıkları yaşandığı aktarıldı.

Bu diplomatik anlaşmazlıklar, tahvil satışlarının mekanik tetikleyicisi değildi. Önemleri, büyük ekonomilerin aynı anda yaşanan enerji, borç ve enflasyon şoklarına karşı ortak bir yanıt üretmesinin ne kadar zorlaştığını göstermeleriydi.

Piyasaların verdiği daha geniş mesaj

En kritik soru, petrol şokunun kısa sürede sönümlenip sönümlenmeyeceği ya da enflasyon beklentilerine yerleşip yerleşmeyeceği. Enerji fiyatları geri çekilir ve faiz artışı beklentileri tersine dönerse tahviller ile büyüme hisseleri üzerindeki baskı hafifleyebilir. Ancak petrol yüksek kalır ve hükümetler yoğun borçlanmayı sürdürürse, ekonomik büyüme yavaşlasa bile tahvil getirileri yüksek seyredebilir.

Yatırımcıların tepki verdiği rejim buydu: “Daha uzun süre yüksek faiz”, artan mali risk ve varlık sınıfları genelinde daha yüksek oynaklık. Tahviller yükselen getiriler nedeniyle değer kaybediyor; uzun vadeli kârlara dayanan büyüme ve yapay zekâ hisseleri değerleme baskısı görüyor; hanehalkı ve şirketler ise daha pahalı finansmanla karşılaşıyor. Küresel satış dalgası bu nedenle tek bir sektöre ilişkin hükümden çok, paranın maliyetinin ve jeopolitik riskin yeniden yukarı yönlü ayarlandığına dair bir uyarı niteliğinde.