Çin, ABD kısıtlamaları karşısında çip tedarik zincirini ne kadar güçlendirdi?

Çin, ABD’nin ihracat kontrolleri ve teknoloji kısıtlamaları yoğunlaşırken yarı iletken tedarik zincirini daha dayanıklı hâle getirme konusunda somut ilerleme kaydetti. Yerli üretim ekipmanları ve temel malzemelerin kullanımının yaygınlaşması, ülkenin dış tedarik kesintilerine karşı kırılganlığını azaltıyor. Bununla birlikte bu ilerleme, Çin’in ileri teknoloji çiplerinde tamamen bağımsız olduğu anlamına gelmiyor. 57

İlerleme nerede yoğunlaşıyor?

Çin Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu’na (NDRC) göre yerli çip üretim ekipmanları ve kritik malzemelerin çeşitliliği ve kullanım alanı genişliyor. Kurum ayrıca yüksek teknoloji çip tasarımı ve üretiminde kapasitenin geliştiğini; güç yarı iletkenleri ile bileşik yarı iletkenlerde ise ülkeye özgü rekabet avantajlarının oluştuğunu belirtiyor. İleri paketleme ve bellek ürünleri de ilerleme kaydedilen alanlar arasında gösteriliyor. 37

Bu tablo, Çin’in yalnızca daha fazla çip üretmeye değil, üretimin ihtiyaç duyduğu girdileri de ülke içinde karşılamaya çalıştığını gösteriyor. Bir çip fabrikası, uygun ekipman, kimyasallar, parçalar, yazılım, bakım hizmetleri ve alıcılar olmadan tek başına çalışamaz. Bu nedenle Pekin’in yeni yaklaşımı, tekil teknolojik başarıların ötesine geçerek entegre devre değer zincirinin tamamını birbirine bağlamayı hedefliyor. 57

“Daha güvenli tedarik zinciri” ne anlama geliyor?

Çinli yetkililerin tedarik zincirinin “önemli ölçüde daha güvenli” hâle geldiği yönündeki açıklaması, üretimin sürdürülebilmesi ve bazı yabancı girdilerin yerli alternatiflerle ikame edilebilmesi açısından okunmalı. Bu ifade, Çin’in ABD, Japonya, Hollanda, Tayvan veya Güney Kore’nin ileri teknolojideki tüm yeteneklerini yakaladığı anlamına gelmiyor. 12

ABD ve müttefiklerinin kısıtlamaları, gelişmiş litografi sistemlerine, belirli üretim ekipmanlarına ve ileri yapay zekâ hesaplama teknolojilerine erişimi hâlâ sınırlıyor. Dolayısıyla Çin’in bugün kazandığı avantaj, en ileri düzeyde teknolojik bağımsızlıktan çok, daha geniş bir çip yelpazesinde üretimi sürdürme ve ithalat baskılarını azaltma kapasitesi olarak öne çıkıyor. 12

15. Beş Yıllık Plan ile “tüm ulusun gücü” yaklaşımı

Pekin, 2026-2030 dönemini kapsayan 15. Beş Yıllık Plan’da yarı iletkenleri, gelişmiş ekipmanları, araçları ve yazılımı daha fazla teknolojik öz yeterlilik gerektiren stratejik alanlar arasında önceliklendiriyor. Plan, kritik teknolojilerde “kararlı atılımlar” yapılmasını ve Çin’in kendi kontrolündeki, dikey olarak bütünleşmiş tedarik zincirlerinin geliştirilmesini hedefliyor. 112

Bu amaçla devlet kurumları, kamu finansmanı, araştırma kuruluşları, yerel yönetimler ve özel şirketlerin kaynaklarının ortak hedeflere yönlendirilmesi öngörülüyor. Çin’in “tüm ulusun gücü” olarak tanımladığı bu model, özellikle büyük ve uzun vadeli yatırım gerektiren ekipman, malzeme ve üretim süreçlerinde kaynakların tek bir stratejik çerçevede toplanmasını amaçlıyor. 114

En büyük açık: İleri litografi

Çin’in en kritik darboğazlarından biri ileri litografi olmaya devam ediyor. Litografi, çip devrelerinin silikon levhalar üzerine aktarılmasını sağlayan temel üretim aşaması. Çinli sektör yöneticileri, 2026-2030 döneminde çalışır durumdaki yerli litografi sistemlerinin geliştirilmesi için ulusal ölçekte koordineli bir çaba çağrısı yaptı. 214

Çin’de aşırı ultraviyole (EUV) ışık kaynakları, wafer platformları ve optik sistemler gibi bileşenlerde farklı kurumların önemli ilerlemeler sağladığı bildiriliyor. Ancak bu parçaların güvenilir ve ticari ölçekte çalışan tek bir sistemde birleştirilmesi hâlâ çözülmesi gereken bir sorun. Bu çağrının kendisi de ileri litografi kapasitesinin henüz tamamlanmış bir başarı olmadığını gösteriyor. 2

Sonuç: Dayanıklılık artıyor, tam bağımsızlık kanıtlanmış değil

Çin, ihracat kontrolleri baskısı altında geniş bir çip grubunu üretme ve tedarik etme kapasitesini güçlendiriyor. Yerli ekipman ve malzemelerin yaygınlaşması, güç ve bileşik yarı iletkenler gibi alanlarda uzmanlaşmanın artması ve değer zincirinin tamamını kapsayan ekosistem yaklaşımı bu ilerlemenin en net göstergeleri. 357

Ancak 15. Beş Yıllık Plan’da sözü edilen “kararlı atılımlar” henüz tamamlanmış sonuçlar değil, ulaşılması hedeflenen amaçlar. Kısa vadede en belirgin kazanım, tedarik zincirinin dayanıklılığı ve yerli ikame kapasitesinin artması. En ileri litografi, yapay zekâ işlemcileri ve diğer öncü teknolojilerde tam özerklik ise hâlâ kanıtlanmayı bekliyor. 125