Çinli teknoloji şirketlerinden Pentagon’un kara listesine itiraz

ABD Savunma Bakanlığı’nın Çin ordusuyla bağlantılı ya da Çin’in askeri kapasitesini desteklediğine inandığı şirketleri içeren liste, teknoloji sektöründe bir dizi davayı tetikledi. Mevcut haberlerde adı geçen şirketler arasında bellek çipi üreticisi ChangXin Memory Technologies (CXMT), lidar sensörü üreticisi Hesai Group, drone üreticisi DJI, biyoteknoloji şirketi WuXi AppTec ve teknoloji ile e-ticaret grubu Alibaba bulunuyor. Liste doğrudan yaptırım uygulamıyor; ancak gelecekteki ABD hükümeti sözleşmelerini kısıtlayabilir, şirketlerin itibarına ve operasyonlarına zarar verebilir. 515

Şimdiye kadarki mahkeme kararlarının ortaya koyduğu sonuç önemli ancak sınırlı: Hâkimler, Savunma Bakanlığı’nın yasal ölçütleri doğru uygulayıp uygulamadığını, gerekli prosedürlere uyup uymadığını ve kararlarını yeterli kanıtla destekleyip desteklemediğini incelemeye hazır. Bu kararlar, Pentagon’un yetkisini toptan reddetmiyor veya itiraz eden her şirketin Çin ordusuyla hiçbir bağlantısı olmadığını kesin biçimde ortaya koymuyor.

Hangi şirketler Pentagon’a itiraz ediyor?

CXMT: Listenin kaldırılması için açılan yeni dava

Çin’in önde gelen bellek çipi üreticilerinden ChangXin Memory Technologies, Ağustos 2026’da Pentagon’a dava açarak şirketin listeden çıkarılmasını ve hakkındaki tanımlamanın iptal edilmesini istedi. Dava, Columbia Bölgesi ABD Bölge Mahkemesi’nde açıldı. Listeye alınmak, ABD hükümetiyle yapılabilecek sözleşmeler açısından kısıtlamaların yanı sıra itibar kaybına da yol açabiliyor. 2

CXMT’nin davası henüz ilk aşamada; esas hakkında verilmiş bir mahkeme kararı bulunmuyor. Buna rağmen başvuru, Pentagon’un listeyi kullanma biçimine itiraz eden şirketler arasına önemli bir yarı iletken üreticisinin daha katıldığını gösteriyor.

Hesai: Temyiz mahkemesinden usul düzeltmesi ve yeniden değerlendirme kararı

Lidar sensörü üreticisi Hesai Group, Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi’nde önemli bir usul zaferi elde etti. Temyiz mahkemesi, önceki bölge mahkemesi kararını bozarak dosyayı geri gönderdi ve Savunma Bakanlığı’ndan usul hatalarını gidermesini, ardından Hesai’nin listeye alınmasını yeniden değerlendirmesini istedi. Karara ilişkin haberlerde mahkemenin adil yargılanma sürecinin ihlal edildiği sonucuna vardığı aktarılıyor. 10

Bu karar Hesai’ye, listedeki konumuna itiraz etmesi için yeni bir fırsat veriyor. Ancak şirketi kalıcı olarak listeden çıkarmıyor ve tanımlamanın dayandığı bütün meseleleri kesin biçimde çözmüyor.

DJI: Hükümetin kanıtları yeniden incelenecek

Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi, DJI’nin listeden çıkarılma girişiminin de yeniden değerlendirilmesini istedi. Mahkeme, alt mahkemenin hükümetin DJI’nin Çin savunma sanayisine katkıda bulunduğu yönündeki iddiasını onaylarken yalnızca kamuya açık, gizli olmayan kayıtlara dayanmasını hatalı buldu.

Kararın önemi, ulusal güvenlik iddiasını otomatik olarak kabul etmek yerine kanıtların nasıl değerlendirildiğine odaklanmasından kaynaklanıyor. Temyiz kararına ilişkin haberlere göre DJI şimdilik listede kalmaya devam ediyor; alt mahkeme ise dosyayı yeniden ele alacak.

WuXi AppTec: Geçici tedbir, yaptırım niteliğindeki uygulamayı durdurdu

Burada ele alınan davalar arasında en belirgin geçici hukuki kazanımı WuXi AppTec elde etti. Columbia Bölgesi ABD Bölge Mahkemesi Başhâkimi James E. Boasberg, dava sürerken Savunma Bakanlığı’nın WuXi hakkındaki tanımlamayı uygulamasını, yürürlüğe koymasını veya bu tanımlamaya başka bir şekilde sonuç bağlamasını engelleyen bir ön tedbir kararı verdi. 1

Mahkeme, WuXi’nin tanımlamanın keyfi ve hukuka aykırı olduğu yönündeki iddiasında başarılı olma ihtimalini ortaya koyduğuna karar verdi. Karara ilişkin haberlerde, Pentagon’un devlet bağlantılı bir fon, Çin üniversiteleri ve Çin Halk Kurtuluş Ordusu’na bağlı bir hastaneyle ilgili temel kanıtları defalarca yanlış yorumladığı ve yeterli dayanak sunamadığı belirtiliyor. 11

Ön tedbir kararı nihai hüküm anlamına gelmiyor. Dava sürerken uygulamayı durduruyor; WuXi’yi kalıcı olarak listeden çıkarmıyor ve Pentagon’un düzeltilmiş bir süreçle tanımlamayı gerekçelendirmeye çalışmasını engellemiyor.

Alibaba: Listeye itiraz ve ayrı bir kulis faaliyeti kararı

Alibaba, Pentagon’un şirketi Haziran 2026’da listeye eklemesinin ardından ABD hükümetine dava açtı. Şirket, listeden çıkarılmayı talep ediyor ve tanımlamanın yeterli maddi ve hukuki temele dayanmadığını savunuyor. 312

Alibaba’nın ana davası, bağlantılı bir kulis faaliyeti kısıtlamasına yönelik ayrı itirazından farklı. Söz konusu kısıtlama, başka müşterileri Pentagon’un kara listesinde bulunan şirketlerin kulis faaliyetlerini yürüten danışmanların bu şirketlerle çalışmasını etkiliyordu. Haberlerde, kısıtlama yürürlüğe girdikten sonra Alibaba’nın kulis danışmanlarının şirketi müşteri olarak bıraktığı aktarılıyor. 1719

Kararlar Pentagon’un hesap verebilirliği hakkında ne söylüyor?

Bu davalar, yürütme organının ulusal güvenlik gerekçesiyle yaptığı şirket tanımlamalarına üç pratik sınır getirildiğini gösteriyor.

Ulusal güvenlik iddiası da hukuken yeterli bir dosyaya dayanmalı

Mahkemeler, ulusal güvenlik gerekçeli tanımlamaları yargı denetiminden muaf görmedi. WuXi davasında hâkim, kanıtların kurumun gerekçesini gerçekten destekleyip desteklemediğini inceledi ve tanımlamanın keyfi ve hukuka aykırı bulunma ihtimalinin yeterince güçlü olduğuna karar verdi. 1

DJI davasında temyiz mahkemesi, hükümetin temel iddiasını destekleyen kanıtların daha eksiksiz biçimde ele alınmasını istedi. Hesai’nin temyiz zaferi de şirketin hiçbir koşulda listelenemeyeceğine dair genel bir hükümden çok, usul ve adil süreç meselelerine dayanıyordu. 10

Ulusal güvenlik gerekçesi, usul kurallarını ortadan kaldırmıyor

Hesai kararı, bildirim, ilgili bilgilerin açıklanması ve şirkete yanıt verme fırsatı tanınmasının bu süreçlerde önem taşıyabileceğini gösteriyor. Mahkeme, Savunma Bakanlığı’nın ilgili prosedürleri düzeltmesi ve tanımlamayı yeniden değerlendirmesi için dosyayı geri gönderdi. 10

Bu, Pentagon üzerinde anlamlı bir yargısal denetim oluşturuyor. Bununla birlikte kurum, yasaya uyar ve daha güçlü bir gerekçe sunarsa yeni bir karar verme alanını koruyor.

Geçici hukuki rahatlama, şirketin aklandığı anlamına gelmiyor

WuXi lehine verilen ön tedbir ile Hesai ve DJI dosyalarındaki temyiz kararları, erken aşama veya usule ilişkin kazanımlar. Bu kararlar şirketlerin karşı karşıya olduğu acil ticari sonuçları azaltabilir ve hükümeti önceki çalışmasını gözden geçirmeye zorlayabilir. Ancak şirketlerin Çin ordusuyla ya da Çin savunma sektörüyle hiçbir ilişkisi bulunmadığını kanıtlamıyor. Mevcut kararlar esas olarak hükümetin yürürlükteki hukuki ve kanıtsal gereklilikleri yerine getirip getirmediğine odaklanıyor. 110

Alibaba’nın kulis faaliyeti konusundaki geçici kazanımı ne değiştirdi?

Bir federal hâkim, mahkeme tedbirin anayasaya uygunluğunu değerlendirirken Pentagon’un yeni kulis faaliyeti kısıtlaması bakımından Alibaba’ya Çinli askeri şirket muamelesi yapmasını geçici olarak engelledi. Dar kapsamlı ve geçici nitelikteki bu karar, Alibaba’nın inceleme süresince ABD’de kulis danışmanlarıyla çalışabilmesine imkân tanıdı; ancak şirketi Pentagon’un listesinden çıkarmadı ve daha geniş davayı sonuçlandırmadı. 1417

Bu ayrım önemli. Alibaba, tanımlamanın kendisine karşı nihai bir zafer kazanmadı; yalnızca bu tanımlamanın doğurduğu sonuçlardan birine karşı geçici koruma elde etti. Şirketin listeden çıkarılma talebi, kısa vadeli kulis faaliyeti kararından ayrı olarak devam ediyor. 314

Alibaba’nın South China Morning Post sahibi olması neden önemli?

Alibaba, 2015’te South China Morning Post’u ve SCMP Group’un diğer medya varlıklarını satın almak üzere anlaşmaya vardı; satın alma 2016’da tamamlandı.

Bu sahiplik ilişkisi, Alibaba’nın davaları hakkında South China Morning Post’ta yayımlanan haberler değerlendirilirken açıklanması gereken bir bağ oluşturuyor. Ancak tek başına sahiplik, belirli bir haberin yanlış olduğunu kanıtlamaz. En sağlıklı yaklaşım, ilişkiyi açıkça belirtmek ve önemli iddiaları mümkün olduğunda bağımsız haberlerle ve mahkeme belgeleriyle karşılaştırmaktır.

Sonuç

CXMT, Hesai, DJI, WuXi AppTec ve Alibaba, Pentagon’un Çin ordusuyla bağlantılı veya bu orduyu destekleyen şirketlere ilişkin tanımlamalarına ya da bu tanımlamaların sonuçlarına ABD mahkemelerinde itiraz ediyor. Son dönemdeki en güçlü yargısal mesaj, listenin geçersiz ilan edilmesi değil; Savunma Bakanlığı’nın kararlarını açıklayabilmesi, yasal ölçütleri doğru uygulaması ve kanıtlarını yargısal incelemeye dayanacak şekilde sunması gerektiği.

Şimdilik sonuçlar karma ve tamamlanmamış durumda: CXMT’nin davası yeni başladı, WuXi geçici koruma aldı, Hesai ve DJI ise dosyalarının yeniden incelenmesini sağladı. Alibaba’nın kulis faaliyeti konusundaki rahatlaması daha da dar kapsamlı. Her dosyada belirleyici soru, mahkemelerin süreçte tespit ettiği zayıflıkların ardından Pentagon’un mevcut tanımlamalarını savunup savunamayacağı veya bunları hukuka uygun biçimde yeniden oluşturup oluşturamayacağı olacak.