ChatGPT, Reddit ve Roblox neden AB’nin “çok büyük” platformları arasına alındı?

Avrupa Komisyonu’nun kararı, ChatGPT, Reddit ve Roblox’u Dijital Hizmetler Yasası’nın (DSA) en sıkı kurallarına tabi olacak hizmetler arasına yerleştiriyor. Üç hizmet de Avrupa Birliği’nde aylık ortalama en az 45 milyon kullanıcıya ulaştığını bildirdi. Bu eşik, AB nüfusunun yaklaşık yüzde 10’una karşılık geliyor. 678

“Çok büyük” hizmet olarak sınıflandırılmak ne demek?

Bu sınıflandırma, ChatGPT, Reddit veya Roblox’un hukuka aykırı ilan edildiği ya da DSA’yı ihlal ettiğinin belirlendiği anlamına gelmiyor. Karar, bu hizmetlerin geniş erişimleri nedeniyle toplum ve demokrasi üzerinde yaratabileceği sistemik etkilerin daha yakından inceleneceği anlamına geliyor. 38

DSA kapsamında 45 milyondan fazla aylık AB kullanıcısına sahip platformlar ve arama motorları, en yüksek düzenleme katmanında değerlendiriliyor. Sınıflandırmalar, hizmetlerin kendi bildirdiği kullanıcı verilerine dayanıyor. 678

Hangi hizmet hangi kategoride?

• ChatGPT — VLOSE: Komisyon, ChatGPT’yi çok büyük çevrim içi arama motoru olarak sınıflandırdı. Bu kararın temelinde, hizmetin bildirdiği AB kullanıcı erişimi bulunuyor. 67
• Reddit — VLOP: Reddit, kullanıcıların içerik yayımladığı, paylaştığı ve dağıttığı bir çevrim içi platform olarak değerlendirildi. Sınıflandırma, bildirilen AB kullanıcı sayısına dayanıyor. 67
• Roblox — VLOP: Roblox da kullanıcıların oluşturduğu ve etkileşimli içeriklerin dağıtıldığı bir platform olarak çok büyük çevrim içi platform kategorisine alındı. 67

Şirketlerin yerine getirmesi gereken başlıca yükümlülükler

Yeni statü, söz konusu hizmetlerin yalnızca içerik kaldırma süreçlerini değil, hizmetlerinin genel işleyişini ve algoritmik sistemlerini de daha kapsamlı biçimde değerlendirmesini gerektiriyor. Genel çerçevede yükümlülükler şunları kapsıyor:

• Yasa dışı içerik, ürün ve hizmetlerin yayılmasıyla bağlantılı sistemik riskleri değerlendirmek ve azaltmak.
• Hizmetlerin çocuklar ve diğer küçük yaştaki kullanıcılar üzerindeki olası olumsuz etkilerini incelemek.
• Temel haklar, kamusal tartışma ve seçim süreçleri üzerindeki riskleri değerlendirmek.
• Kamu güvenliği, kullanıcıların fiziksel ve ruhsal esenliği ve diğer toplumsal zararlarla bağlantılı risklere karşı önlem almak. 35
• Yasa dışı içeriklerin bildirilmesi, incelenmesi ve moderasyon kararlarının alınması için mekanizmalar oluşturmak.
• İçerik yönetiminin nasıl yürütüldüğü, hizmetlerin nasıl çalıştığı ve tespit edilen risklere karşı hangi adımların atıldığı konusunda daha fazla şeffaflık sağlamak. 38
• Sistemik riskleri yönetmek için alınan tedbirleri bağımsız denetim ve risk temelli gözetim süreçlerine açık hâle getirmek. 3

Bununla birlikte, sunulan kaynaklar her hizmet için ayrı ayrı uygulanacak tedbirlerin tam listesini, kesin denetim takvimini, öneri sistemlerine ilişkin kontrolleri, reklam kurallarını veya veri erişimi yükümlülüklerini ayrıntılı biçimde ortaya koymuyor. Bu nedenle bu başlıklarda daha kesin hizmet bazlı sonuçlara varmak mümkün değil.

Son tarih ocak mı, aralık mı?

Komisyonun bildirim sonrasında tanıdığı süre dört ay. Sunulan kaynaklardaki ana bilgiye göre ChatGPT, Reddit ve Roblox’un ek DSA yükümlülüklerine uyum sağlaması gereken tarih Aralık 2026’nın sonu. 578

Dolayısıyla gündeme gelen “ocak son tarihi” ifadesi yanıltıcı görünüyor. Ocak, uygulamanın ardından gelen ilk tam ayı ifade ediyor olabilir; ancak hukuken belirtilen operasyonel son tarih, bildirimden dört ay sonrası olan Aralık 2026 sonu.

Denetim ve olası yaptırımlar

VLOP ve VLOSE olarak belirlenen hizmetleri DSA kapsamındaki ek yükümlülükler bakımından doğrudan Avrupa Komisyonu denetliyor. Bu sorumluluk yalnızca üye ülkelerin ulusal makamlarına bırakılmıyor. 12

Kurallara uyulmaması hâlinde DSA, şirketin dünya çapındaki yıllık cirosunun yüzde 6’sına kadar para cezasına izin veriyor. Ancak sunulan güvenilir kaynaklar, AliExpress, X veya Temu hakkında ileri sürülen tüm ceza tutarlarını ve sonuçlarını bu dosyada doğrulanmış emsal olarak desteklemiyor. Bu nedenle söz konusu rakamlar burada kesinleşmiş örnekler olarak sunulmamalı.

Pratik açıdan karar, üç hizmet için daha yoğun düzenleyici inceleme anlamına geliyor. ChatGPT, Reddit ve Roblox’un Aralık 2026 sonuna kadar uyumlarını göstermesi; aksi durumda Komisyon soruşturması ve yaptırımlarla karşılaşabilmesi bekleniyor. 58