Putin Ukrayna savaşını neden tırmandırıyor? Bundan sonra ne olabilir?

Putin neden iç baskıya rağmen savaşı sürdürüyor?

Rusya’da savaşın toplumsal maliyeti daha görünür hale geliyor. Akaryakıt sıkıntısı, Ukrayna’nın İHA saldırıları, internet kesintileri ve yeni bir seferberlik ihtimali kamuoyundaki kaygıyı artırıyor. The Economist’in aktardığı bir ankete göre, katılımcıların yüzde 55’i iş arkadaşları ve yakınlarının kaygılı olduğunu söyledi; bu oran bir önceki yıl yüzde 40’tı. 2

Ancak bu huzursuzluk, Kremlin’in savaşı sona erdirme kararını henüz değiştirmiş görünmüyor. Putin’e atfedilen hesap şu: Savaşa devam etmenin kişisel ve siyasi bedeli, Rusya’nın zafer olarak sunamayacağı bir sonuçla yetinmenin bedelinden hâlâ daha düşük. The Economist, Putin’i kendi kurduğu bir savaş kapanında görüyor; Rus liderin zafer diye niteleyebileceği bir sonuca ulaşma ihtimali azalırken, savaştan çıkış yolu bulmak da zorlaşıyor. 9

Bu nedenle iç hoşnutsuzluk, Moskova’yı uzlaşmaya değil; baskıyı sürdürmenin yeni yollarını aramaya itiyor olabilir.

Ukrayna’ya gönderilmesi beklenen 300 bin asker iddiası

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Kiev’in değerlendirmesine göre Rusya’nın eylül ayındaki parlamento seçimlerinin ardından 300 bin asker daha silah altına alabileceğini söyledi. Reuters’ın aktardığı bu bilgi, Ukrayna’nın değerlendirmesi; Rusya tarafından doğrulanmış bir seferberlik emri değil. 17

Söz konusu takviyenin yeni bir zorunlu askerlik dalgası ya da seferberlik yoluyla sağlanabileceği belirtiliyor. Bu iddia, çağrının kesinlikle yapılacağı veya bu sayıdaki personelin cepheye ulaşacağı anlamına gelmiyor. Yine de Kiev’in, Rusya’nın ağır kayıpları telafi etmek ve saldırılarını sürdürebilmek için ne ölçekte insan gücüne ihtiyaç duyabileceğini düşündüğünü gösteriyor.

Donbas, müzakerelerin önündeki temel engel

Putin, Ukrayna’nın uzun menzilli saldırıların durdurulması yönündeki önerisini kabul etmedi. Ayrıca Rusya’nın Donetsk, Luhansk, Herson ve Zaporijya’nın tamamını ele geçirmeyi hedeflediğini söyledi. Bu tutum, mevcut kontrol hattını donduracak basit bir ateşkes seçeneğine çok az alan bırakıyor. 22

Sahadaki gelişmeler de aynı hedefe işaret ediyor. Rus birlikleri, Ukrayna’nın doğusundaki stratejik Kostyantynivka kentine sızmaya ve kenti kuşatmaya çalışıyor. Kramatorsk ve Slovyansk yönüne açılan önemli bir geçit olan kent, Ukrayna’nın elindeki Donbas savunmasının kilit noktalarından biri. Kostyantynivka’nın düşmesi, Rus güçlerinin bölgedeki son büyük Ukrayna kalelerine ilerlemesini kolaylaştırabilir.

Reuters’a konuşan Kremlin’e yakın kaynaklar, Putin’in Donbas’ın tamamında kontrol sağlamayı vazgeçilmez bir zafer olarak gördüğünü bildirdi. Aynı kaynaklara göre Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere ve limanlara yönelik saldırıları, Putin’in savaşı sürdürme kararlılığını güçlendirdi. Kaynakların anonim olması nedeniyle bu anlatım, kamuya açık ve doğrulanmış bir politika belgesinden çok Kremlin’deki düşünceye dair bir değerlendirme olarak ele alınmalı. 21

Ukrayna’nın saldırıları ve Rusya’nın insan gücü açığı stratejiyi nasıl değiştiriyor?

Ukrayna, Rusya’nın petrol altyapısını, limanlarını ve askeri açıdan önemli diğer hedeflerini uzun menzilli saldırılarla vuruyor. The Economist, rafineri saldırılarının Rusya’nın bir düzineden fazla bölgesinde benzin kısıtlamalarına katkıda bulunduğunu yazdı. 3 Putin de yakıt sıkıntısını kabul etti ve Ukrayna’nın İHA saldırılarına karşı Rus hava savunma üretiminin hızla artırılması çağrısı yaptı. 22

Bu baskı, Moskova’nın neden tek seferde sonuç alacak bir kara harekâtı yerine farklı baskı araçlarını bir arada kullandığını açıklamaya yardımcı oluyor. Rusya bir yandan cephe boyunca küçük ama sürekli toprak kazanımları elde etmeye çalışıyor, diğer yandan füze ve İHA saldırılarıyla Ukrayna’nın şehirlerini ve altyapısını hedef alıyor. Daha önceki haber ve analizlerde bu yaklaşımın yalnızca toprak ele geçirmeyi değil, Ukrayna’nın işleyiş ve direnme kapasitesini zayıflatmayı da amaçladığı belirtilmişti. 10

Ortaya çıkan strateji maliyetli: İnsan gücü, cephe hattında baskıyı korumak için kullanılırken uzun menzilli saldırılar cephe gerisinde ağır bedeller yaratmayı hedefliyor. Ancak bu unsurların hiçbiri Rusya’nın ilan ettiği toprak hedeflerine kısa sürede ulaşabileceğini kanıtlamıyor.

Avrupa için daha geniş risk: Açık savaşa varmayan hibrit baskı

Verilen kaynaklarda Avrupa açısından en yakın risk, NATO’yla açık savaşa dönüşmeden yürütülen faaliyetler olarak öne çıkıyor. ABD’li ve Avrupalı yetkililer ya da gözlemciler Rusya’yla ilişkilendirdikleri veya Rusya konusunda uyarıda bulundukları eylemler arasında sabotaj, suikast, hava sahası ihlalleri, GPS sinyallerinin engellenmesi, kritik deniz altı altyapısına müdahale, siber saldırılar, göçün bir baskı aracı olarak kullanılması ve siyasi müdahaleyi sayıyor.

Polonya ve Baltık ülkeleri, Moskova’nın NATO’nun tepkisini ölçmek için Ukrayna’ya aitmiş gibi gösterilecek sahte bayrak operasyonları veya sabotajlar düzenleyebileceği endişesiyle baraj, enerji santrali ve doğal gaz altyapısı çevresindeki güvenliği artırdı. Bazı haberlerde Rusya’nın Avrupa savunma üretimini ve Ukrayna’ya yardım taşıyan tedarik hatlarını hedef alabileceği yönündeki kaygılar da yer aldı. Ancak belirli saldırı planlarına ilişkin iddialarla doğrulanmış olayları birbirinden ayırmak gerekiyor.

Bu yöntemler Moskova’ya, Ukrayna’nın destekçileri üzerinde doğrudan konvansiyonel savaşa başvurmadan baskı kurma imkânı veriyor. Aynı zamanda yanlış hesaplama riskini artırıyor: Sorumluluğu gizlenmek istenen bir operasyon sivilleri yaralayabilir, kritik altyapıya zarar verebilir veya Rusya’nın öngörmediği bir karşılığı tetikleyebilir.

Rusya’nın NATO’ya doğrudan saldırısı yakın mı?

Bu uyarıları abartmamak önemli. Bir NATO yetkilisi 30 Ağustos’ta Rusya’nın Avrupa’daki hibrit faaliyetlerini artırdığını, ancak ittifakın şu anda yakın bir saldırı tehdidi görmediğini söyledi. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb da Rusya’nın bir NATO ülkesine saldırma riskini göze alacağına inanmadığını belirtti.

Buradaki ayrım kritik. Batılı yetkililer sabotaj, siber saldırı veya başka baskı eylemlerinde artan bir risk görebilir; bu, Moskova’nın NATO topraklarına konvansiyonel bir saldırı başlatma kararı aldığı anlamına gelmez. Mevcut haber ve değerlendirmeler, ittifakın sınırlarının test edilmesi ve gerilimin tırmanması konusunda kaygıyı destekliyor; yakın zamanda gerçekleşmesi kesinleşmiş bir saldırıyı değil.

Nükleer söylem ne gösteriyor, neyi göstermiyor?

Rusya’nın nükleer söylemi uzun süredir Batı’nın savaşa daha fazla müdahil olmasını engellemeye yönelik bir uyarı ve caydırıcılık aracı olarak kullanılıyor. Ancak burada sunulan kaynaklar, soruda bahsedilen son nükleer kapasiteye sahip füze denemesini bağımsız biçimde doğrulamıyor. Ayrıca Rusya’nın yakın zamanda nükleer silah kullanmaya karar verdiğini gösteren yeterli kanıt da bulunmuyor.

Savunulabilir sonuç daha sınırlı: Nükleer tehditler ve nükleer kapasite taşıyabilen sistemler savaşın risklerini yükseltiyor ve zorlayıcı bir mesaj verme aracı olarak kullanılabiliyor. Fakat daha güçlü ve bağımsız biçimde doğrulanmış bilgiler olmadan bunlar, yakın bir nükleer kullanım kararının kanıtı olarak sunulmamalı.

Sonuç: Tırmanma ihtimali neden hâlâ masada?

Putin’in görünen stratejisi, Rusya’nın zafer olarak sunabileceği bir sonuç elde edene kadar baskıyı artırmak. Bu sonucun merkezinde özellikle Donbas’ın tamamını kontrol etmek var. Moskova açısından savaşı sürdürmenin maliyeti, ancak durmanın maliyetinden açık biçimde daha yüksek hale gelirse geri adım ihtimali güçlenebilir. İçerideki kaygı, yakıt sıkıntısı ve Ukrayna saldırıları savaşı Rusya için daha ağır hale getiriyor; ancak mevcut haberler, bunların şimdiye kadar uzlaşmadan çok uyum sağlama ve tırmandırma yönünde bir tepki doğurduğunu gösteriyor. 1221

Yakın dönemdeki başlıca riskler birbirini besleyen üç başlıkta toplanıyor: Rusya’nın daha büyük bir seferberliğe gitmesi, Ukrayna’ya yönelik saldırıların yoğunlaşması ve Avrupa’daki altyapı ile Ukrayna’ya uzanan tedarik ağlarına karşı hibrit operasyonların artması.

Bununla birlikte, yetkililerin uyarılarıyla doğrulanmış niyetleri birbirine karıştırmamak gerekiyor. NATO şu anda yakın bir konvansiyonel saldırı görmediğini söylüyor; mevcut kaynaklar da yeni bir nükleer füze denemesini veya yakın bir nükleer kullanım kararını doğrulamıyor.