Kiev çevresindeki beş günlük Şahed saldırısı hava savaşını nasıl tırmandırdı?

Rusya’nın ağustos sonundaki Kiev saldırıları, tek bir büyük bombardımandan çok süresi ve yarattığı sürekli baskıyla öne çıktı. Ukraynalı yetkililere göre ilk dört günde yaklaşık 800 jet motorlu Şahed tipi insansız hava aracı (İHA) fırlatıldı; saldırılar beşinci günde de devam etti. İHA dalgalarına füzeler eşlik ederken hedefler yalnızca münferit askeri noktalarla sınırlı kalmadı; depolar, limanlar, sanayi tesisleri ve perakende dağıtım altyapısı da vuruldu. 1217

Saldırıların ölçeği Rusya’nın İHA taktiğinde değişime işaret etti

İran tasarımı Şahed tipi İHA’lar, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik uzun menzilli saldırı kampanyasının temel unsurlarından biri haline geldi. Ağustos sonundaki saldırı dalgası, Moskova’nın Ukrayna hava savunmasını gece gündüz meşgul edecek daha kalabalık ve daha uzun süreli saldırı paketlerine yöneldiğini gösterdi.

Jet motorlu modellerin önlenmesi özellikle zor. Ukrayna Hava Kuvvetleri yetkilileri daha önce Şahed’lerin yaklaşık yüzde 15 ila 20’sinin jet motorlu olduğunu ve bu modellerin saatte yaklaşık 400 kilometre hıza ulaşabildiğini belirtmişti. Bu hız, pervaneli geleneksel modellere kıyasla savunma sistemlerinin tepki süresini kısaltıyor. 18

Mevcut haberlerde, İHA’ların Belarus sınırına yakın rotaları kullanmış olabileceği ve seyir için Belarus’taki mobil ağlardan yararlanmış olabileceği de aktarılıyor. Ancak bu iddialar, söz konusu beş günlük saldırı dizisindeki her bir uçuş güzergâhının bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmiyor; daha çok olağandışı rotalara ilişkin olası bir açıklama olarak sunuluyor.

Hedef alınan yalnızca askeri noktalar değil, sivil ekonomi de oldu

Saldırı dalgası Ukrayna’da gıda ve diğer ürünlerin hareketini sağlayan sistemleri de etkiledi. Reuters, Rus saldırılarında Kiev çevresinde ve Ukrayna’nın başka bölgelerinde perakendecilerin dağıtım tesisleri, limanlar ve sanayi alanlarının vurulduğunu bildirdi. 17

Ukrayna Tarım Bakanı, son saldırıların perakende zincirlerinin işlettiği gıda lojistiği kapasitesinin yaklaşık yüzde 90’ını yok ettiğini söyledi. Bu oran resmi bir tahmin olsa da depoların ve dağıtım merkezlerinin hedef alınmasının stratejik etkisini ortaya koyuyor: Marketler açık kalsa bile hasar gören depolar ve sevkiyat ağları, ürünlerin düzenli biçimde raflara ulaşmasını aksatabilir. 1

Rus yetkililer ise hedef alınan tesislerin bir bölümünü askeri amaçlı lojistik merkezler olarak nitelendirdi. Savaşan tarafların hedeflere ilişkin açıklamaları farklılaştığı için mevcut haberler, vurulan her depo veya lojistik merkezinin kullanım amacını bağımsız biçimde doğrulamıyor. 8

Myla’daki depo saldırısı en ağır olay oldu

28 Ağustos’ta Rusya’ya ait bir İHA, Kiev’in batısındaki Myla’da bulunan bir depolama tesisini vurdu. Ukraynalı yetkililer tesiste mühimmat veya başka patlayıcı maddelerin bulunduğunu söyledi. Darbenin ardından büyük bir yangın çıktı ve art arda patlamalar yaşandı; çevredeki evler ile diğer yapılar hasar gördü, yüzlerce kişi tahliye edildi. 26

30 Ağustos itibarıyla açıklanan can kaybı 38’e yükseldi. Bazı kişiler hâlâ kayıp, çok sayıda kişi de yaralıydı. Ukrayna ve uluslararası basın, olayı o tarihe kadar ülkenin yıl içindeki en ölümcül saldırısı olarak tanımladı. 45

Saldırı, tesisin konumuna ilişkin Ukrayna içindeki tartışmaları da alevlendirdi. Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, mühimmatın burada depolanmaması gerektiğini söyledi. Ukrayna makamları, daha önce yaşanan bir depo olayının ardından olası ihmal iddialarıyla ilgili soruşturma başlattı. 37

Kış yaklaşırken enerji altyapısı endişesi büyüyor

Saldırılar, Rusya’nın kış öncesinde Ukrayna’nın elektrik ve ısınma altyapısını yeniden hedef alabileceği yönündeki kaygıları artırdı. Ukrayna’nın hava savunması hazırlıklarına ilişkin önceki haberlerde, soğuk aylarda Rus saldırılarının enerji tesislerine yöneldiği; bunun elektrik kesintilerine ve bazı bölgelerde ısınma sorunlarına yol açtığı aktarılmıştı.

Risk, tek bir füze veya İHA’nın verebileceği zararla sınırlı değil. Büyük saldırı dalgaları Ukrayna’yı karadan havaya füzeler, elektronik harp sistemleri, savaş uçakları ve giderek daha özel önleyici İHA’lardan oluşan çok katmanlı savunmasını aynı anda kullanmaya zorluyor. Rusya yüksek sayıda İHA fırlatmayı sürdürebilirse, silahların küçük bir bölümünün savunmayı aşması bile kentler, depolar ve enerji sistemi için ciddi sonuçlar doğurabilir.

Ukrayna daha hızlı ve daha ucuz önleyiciler geliştiriyor

Ukrayna’nın yanıtının bir ayağını, pahalı hava savunma füzelerine bağımlılığı azaltma çabası oluşturuyor. Şirketler, Şahed tipi İHA’ları daha düşük maliyetle ve jet motorlu modelleri yakalayabilecek hızda imha etmek üzere önleyici İHA’lar geliştiriyor.

SkyFall’dan bir sözcü Reuters’a, yeni bir önleyicinin test edildiğini ve bir düzineden fazla jet motorlu Şahed’i düşürdüğünü söyledi. Şirket, seri üretime başlamayı planladığını açıkladı. Bununla birlikte haber, şirketin beyanlarını ve planlanan üretimi aktarıyor; sistemin savaş alanındaki genel etkinliğini bağımsız olarak doğrulanmış bir ölçüm olarak sunmuyor. 19

Savaş uçakları Ukrayna hava savunmasının bir başka katmanı olmaya devam ediyor. Ancak uçaklar tek başına, geniş bir ülke üzerinde yoğun ve alçaktan uçan İHA dalgalarına karşı kesintisiz koruma sağlayamaz. Temel sorun bu nedenle ölçek meselesi: Ukrayna’nın her gece geniş bir alanı savunmak için yeterli sayıda sensöre, uçağa, füzeye, elektronik harp sistemine ve önleyici İHA’ya ihtiyacı var.

Ukrayna hava savaşını Rusya’nın içlerine taşıyor

Kiev, üzerindeki baskıyı azaltmak için Rusya’nın saldırı kampanyasını destekleyen altyapıyı da hedef almaya çalışıyor. Ukraynalı yetkililer ve uluslararası haberlerde, Rusya’nın stratejik bombardıman uçaklarına ev sahipliği yapan Engels hava üssüne yönelik saldırıların yanı sıra Rus petrol tesislerine ve diğer askeri ya da lojistik hedeflere yönelik operasyonlar aktarıldı.

Ukrayna, enerji tesislerine yönelik saldırılarının Rus ordusunun kullanımına sunulan kaynakları azaltmayı amaçladığını söylüyor. Reuters, Ukrayna’ya ait bir İHA saldırısının Lukoil’in NORSI rafinerisini vurduğunu ve sektör kaynaklarına göre ham petrol işlemenin durduğunu bildirdi.

Bu operasyonlar Kiev’e hemen bir hava kalkanı sağlamıyor. Ancak yakıt, fırlatma, üretim ve lojistik ağlarını aksatarak Rusya’nın yüksek tempolu hava saldırılarını sürdürme kapasitesini azaltmaya yönelik daha geniş bir stratejiye işaret ediyor.

Daha geniş anlamı: Gökyüzünde sanayi ve dayanıklılık savaşı

Beş günlük saldırı dalgası, savaşın üretim kapasitesi ve dayanıklılık üzerinden yürüyen bir mücadeleye dönüştüğünü gösteriyor. Rusya, Ukrayna’nın hava savunmasını aşırı yüklemeye, sivilleri sürekli hava saldırısı alarmı altında tutmaya ve kentlerle sanayiyi besleyen lojistik ağları bozmaya çalışıyor. Ukrayna ise yeni önleyici sistemler, yerli savunma üretimi ve Rusya’nın askeri ve ekonomik altyapısına yönelik uzun menzilli saldırılarla karşılık veriyor.

Mevcut haberler, bu beş gün içinde okulların kapanması, ülke genelinde eğitimin ne ölçüde aksadığı veya Ukrayna’nın toplam İHA üretim planlarının boyutu konusunda kesin bir tablo sunmuyor. Ancak ortaya çıkan tablo açık: Hava savaşı artık yalnızca cephe hattındaki mevzileri değil, şehirleri ayakta tutan depoları, yakıt sistemlerini, enerji altyapısını ve sanayi kapasitesini de hedef alıyor.