ChatGPT, Reddit ve Roblox neden AB’nin en sıkı dijital kurallarına tabi oldu?

Avrupa Komisyonu, ChatGPT, Reddit ve Roblox’u Avrupa Birliği’nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamındaki en sıkı düzenleme katmanına aldı. ChatGPT, Çok Büyük Çevrim İçi Arama Motoru (VLOSE); Reddit ve Roblox ise Çok Büyük Çevrim İçi Platform (VLOP) olarak sınıflandırıldı. 12

Bu karar, üç hizmet için yalnızca yeni bir etiket anlamına gelmiyor. Şirketler artık sistemik riskleri düzenli olarak değerlendirmek, bu riskleri azaltmak, bağımsız denetimlerden geçmek ve Avrupa Komisyonu ile yetkilendirilmiş araştırmacılara ilgili verilere erişim sağlamak zorunda. Denetimin merkezinde ise doğrudan Komisyon bulunacak. 12

“Çok büyük” sınıflandırması ne anlama geliyor?

DSA, Avrupa Birliği’nde aylık ortalama 45 milyondan fazla kullanıcıya ulaşan çevrim içi platform ve arama motorlarını “çok büyük” kategorisine alıyor. Eşik, hizmetin büyüklüğüne göre belirleniyor; hangi sınıfa gireceği ise hizmetin işlevine bağlı. Reddit ve Roblox kullanıcıların herkese açık içerik üretip paylaşmasına izin verdiği için VLOP sayılıyor. ChatGPT ise arama özelliği üzerinden kullanıcıların web’den bilgi talep edip almasını sağladığı için VLOSE kapsamına giriyor. 14

Üç hizmet de gerekli kullanıcı eşiğini aştığını bildirdi. Avrupa Komisyonu’nun belirlenmiş hizmetler listesinde OpenAI’ın ChatGPT için açıkladığı rakam, AB’de aylık ortalama 159,1 milyon aktif alıcı oldu. Roblox yaklaşık 48 milyon aylık AB kullanıcısı bildirdi. Mevcut kaynaklar Reddit’in de 45 milyon eşiğini geçtiğini doğruluyor; ancak sağlanan kaynaklarda Reddit için karşılaştırılabilir kesin bir kullanıcı sayısı yer almıyor. 71314

Dolayısıyla bu sınıflandırma, platformun yalnızca büyük olmasından ibaret değil. VLOP ve VLOSE’ler DSA’nın genel kurallarına zaten tabi, ancak bu statü yasanın en kapsamlı risk yönetimi, şeffaflık ve hesap verebilirlik yükümlülüklerini de devreye sokuyor. 12

ChatGPT neden arama motoru sayıldı?

ChatGPT’nin VLOSE olarak tanımlanması, bir yapay zekâ sohbet botunun bu kategoriye giren ilk örnek olması açısından önem taşıyor. 4

DSA açısından belirleyici olan, ChatGPT’nin yalnızca yanıt üretmesi değil, ChatGPT Search işlevinin kullanıcıların web’den bilgi aramasına ve bu bilgiyi almasına imkân vermesi. Yani değerlendirme, şirketin ürünü nasıl adlandırdığından çok, hizmetin kullanıcıya gerçekte ne sunduğuna dayanıyor. Kullanıcı sayısı eşiği de karşılanınca ChatGPT, yasanın arama motorları için öngördüğü en üst kategoriye girdi. 14

Bu karar, yapay zekâ hizmetleri açısından önemli bir düzenleyici emsal oluşturuyor: Geniş bir kitleye ulaşan ve bilgiye erişim işlevi sunan üretken yapay zekâ hizmetleri, geleneksel sosyal ağ veya arama motoru kategorilerine tam olarak uymasa bile DSA’nın en sıkı kuralları kapsamına alınabiliyor.

Üç hizmetin uyması gereken yeni kurallar

ChatGPT, Reddit ve Roblox’un yerine getirmesi gereken başlıca ek yükümlülükler şöyle:

Her yıl sistemik risk değerlendirmesi

Her hizmet, faaliyetlerinden kaynaklanan sistemik riskleri yılda en az bir kez değerlendirmek ve bu değerlendirmeyi yayımlamak zorunda. İncelenecek riskler arasında yasa dışı içeriğin yayılması, temel haklar ve kamusal tartışma üzerindeki etkiler, çocuklara yönelik riskler ve kamu güvenliğine yönelik tehditler bulunuyor. ChatGPT açısından bilgiye erişim, arama sonuçlarının niteliği ve yapay zekâ tarafından üretilen yanıtların etkisi de özel önem taşıyor. 1910

Riskleri azaltma zorunluluğu

Şirketler, tespit ettikleri riskleri azaltmak için orantılı önlemler almak zorunda. Bu nedenle DSA yalnızca olası zararların raporlanmasını istemiyor; platformların sistemlerini, politikalarını ve güvenlik önlemlerini bu risklere karşı nasıl uyarladığını da göstermesini bekliyor. 19

Bağımsız yıllık denetim

Üç hizmet, uyum durumları ve risk yönetimi düzenekleri için her yıl bağımsız denetimden geçecek. Böylece şirketlerin kendi açıklamalarına ve iç değerlendirmelerine ek olarak dışarıdan bir inceleme katmanı oluşturulacak. 1610

Komisyon ve araştırmacılar için veri erişimi

Şirketler, sistemik riskleri ve yasal uyumu değerlendirmek için Avrupa Komisyonu’na ve uygunluk kriterlerini karşılayan araştırmacılara ilgili verilere erişim sağlamak zorunda. Bu mekanizma, hizmetlerin büyük ölçekte nasıl çalıştığının dışarıdan incelenmesine imkân veriyor; erişim ise DSA’nın veri paylaşım çerçevesine tabi olacak. 16

Denetimden kim sorumlu olacak?

Belirlenmiş VLOP ve VLOSE’ler için başlıca DSA denetçisi Avrupa Komisyonu olacak. Komisyon, ulusal Dijital Hizmet Koordinatörleriyle birlikte çalışarak bilgi talep edebilecek, uyum belgelerini inceleyebilecek, şirket tesislerinde denetim yapabilecek, düzeltici adımlar isteyebilecek ve gerektiğinde resmî soruşturma başlatabilecek. 12

Bu yapı, denetimin yalnızca şirketin hukuki varlık gösterdiği ülkedeki ulusal makamla sınırlı kalmaması anlamına geliyor. Komisyon; sistemik risk değerlendirmelerini, risk azaltma tedbirlerini, denetim raporlarını ve veri erişimi düzenlemelerini AB düzeyinde inceleyebilecek. 12

Komisyon’un güncel listesine göre yeni eklemeler, daha önceki atamalar ve Stripchat’in statüsünün kaldırılması birlikte değerlendirildiğinde, belirlenmiş VLOP ve VLOSE’lerin toplamı yaklaşık 30 hizmete ulaşıyor. 210

Son uyum tarihi ne zaman?

Üç hizmetin, kendilerine bildirilen 31 Ağustos 2026 tarihli atamanın ardından ek yükümlülüklere uymak için dört ayı bulunuyor. Komisyon ve Avrupa’daki haber kuruluşlarının aktardığı takvim, son tarihi Kasım 2026’nın sonu olarak gösteriyor. 3710

Bu, tüm DSA yükümlülüklerinin ancak son tarihte başlayacağı anlamına gelmiyor. Dört aylık süre, yeni atanan hizmetlere özellikle VLOP ve VLOSE’ler için geçerli olan ek risk yönetimi ve hesap verebilirlik kurallarını uygulamaya koymaları için tanınıyor.

İhlal halinde ceza ne kadar olabilir?

DSA’nın ciddi biçimde ihlal edilmesi durumunda şirketlere, dünya çapındaki yıllık cirolarının yüzde 6’sına kadar para cezası verilebiliyor. 5910

Komisyon’un bilgi isteme, güvenlik önlemlerini ve risk değerlendirmelerini inceleme, ayrıca düzeltici işlem talep etme yetkileri de uyumu tek seferlik bir raporlama çalışmasının ötesine taşıyor. 12

Karar neden daha geniş bir anlam taşıyor?

Atamalar, AB’nin dijital hizmetleri yalnızca “sosyal ağ”, “pazar yeri” veya “arama motoru” gibi geleneksel başlıklara göre değil, işlevlerine ve toplumsal erişimlerine göre de düzenlediğini gösteriyor. ChatGPT’nin VLOSE statüsü, geniş kitlelere ulaşan üretken yapay zekâ hizmetini Avrupa’daki en etkili çevrim içi hizmetler için oluşturulan düzenleyici mimarinin içine yerleştiriyor. 14

Böylece DSA’nın en ağır kuralları çevrim içi tartışma, oyun ve yapay zekâ destekli bilgi arama alanlarına aynı çatı altında uygulanacak. Ancak düzenleyicilerin inceleyeceği riskler hizmetten hizmete değişecek: Reddit ve Roblox için kullanıcıların ürettiği içerik ve çocukların korunması öne çıkarken, ChatGPT için bilgi kalitesi, arama sonuçları ve yapay zekâ yanıtlarının güvenilirliği daha belirleyici olacak. 19

Karar, ABD merkezli teknoloji şirketlerinin AB’deki denetimi konusunda Atlantik’in iki yakasındaki tartışmaları da yoğunlaştırabilir. Avrupa Komisyonu, DSA’nın teknolojiye veya şirketin uyruğuna değil, hizmetin etkisine ve kullanıcı sayısına dayandığını savunuyor. Buna karşılık ABD merkezli şirketler ve bazı ABD’li yetkililer, AB’nin dijital düzenlemelerinin büyük teknoloji şirketleri üzerinde orantısız bir uyum yükü oluşturduğunu ileri sürüyor. 17

Hukuki açıdan ortaya çıkan sonuç ise net: ChatGPT, Reddit ve Roblox, AB’de DSA’nın en yüksek düzeyde sürekli denetim ve hesap verebilirlik gerektiren kategorisine girmiş durumda.