İzlanda, AB üyelik görüşmelerini yeniden başlatmaya “hayır” dedi

İzlanda, Avrupa Birliği’ne katılım müzakerelerini yeniden başlatmayı reddetti. 29 Ağustos 2026’da yapılan referandumda seçmenlerin yüzde 52,8’i görüşmelerin yeniden başlamasına karşı oy verirken, yüzde 47,2’si destek verdi. Katılım oranı yüzde 82,5 olarak açıklandı. 3

Karar siyasi açıdan önemli olsa da hukuki etkisi sınırlı. İzlandalılar bu oylamada AB’ye katılıp katılmamayı değil, hükümete Brüksel’le yeniden müzakere etme yetkisi verilip verilmeyeceğini oyladı. Müzakereler sonunda ortaya çıkacak bir üyelik anlaşması için ayrıca ikinci bir referandum yapılması gerekecekti. 23

Referandum tam olarak neyi karara bağladı?

Sandıktaki soru, İzlanda’nın AB ile katılım müzakerelerine yeniden başlayıp başlamamasıydı. “Evet” sonucu, Brüksel’le görüşmelerin yeniden açılmasını sağlayacak; ancak ülkeyi otomatik olarak AB üyesi yapmayacaktı. Müzakere sürecinde ekonomi politikalarından balıkçılığa, insan haklarından egemenlik meselelerine kadar çeşitli başlıkların ele alınması ve nihai koşulların daha sonra halka sunulması bekleniyordu. 213

“Hayır” sonucu, İzlanda’nın AB dışında kalmaya devam edeceği ve üyelik sürecinin şimdilik donmuş halde kalacağı anlamına geliyor. Başbakan Kristrún Frostadóttir’in hükümeti görüşmeleri sürdürmeyeceğini açıkladı. Reykjavik yönetimi bunun yerine İzlanda’nın Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) üzerinden Avrupa ile ilişkilerini güçlendirmeyi planlıyor. 9

Balıkçılık ve egemenlik neden belirleyici oldu?

Hayır kampanyasının merkezinde balıkçılık vardı. AB kuralları kapsamında balıkçılık kotalarının tarihsel avlanma düzenlerine göre belirlenmesi, İzlanda’nın kendi karasularına erişim ve kota dağılımı üzerindeki kontrolünü kısmen kaybedebileceği endişesini doğurdu. 3

İzlanda’da balıkçılık yalnızca ekonomik bir sektör olarak görülmüyor; deniz kaynakları üzerindeki denetim, ülkenin bağımsızlık anlayışı ve ulusal kimliğiyle de yakından bağlantılı. Bu nedenle tartışma, basit bir düzenleme değişikliği olmaktan çıkarak egemenlik meselesi şeklinde sunuldu. 47

Hayır kampanyası Avrupa’dan uzaklaşmayı savunmuyordu. İzlanda hâlihazırda AEA aracılığıyla AB tek pazarına katılıyor ve Schengen bölgesinde serbest dolaşım düzenlemelerinden yararlanıyor. Bu düzenlemeler, tam üyelik olmadan ülkeye Avrupa pazarlarıyla ve sınır ötesi hareketlilikle güçlü bir bağ sağlıyor. 68

Bu nedenle hayır cephesinin temel argümanı mevcut dengeyi korumaktı: Avrupa pazarlarına erişim ve seyahat kolaylığı sürsün, ancak balıkçılık ve diğer politika alanlarında ulusal karar alma gücü daha fazla Brüksel’e devredilmesin. Muhalifler, sonucu kesinleşmemiş bir üyelik süreci için mevcut kazanımların riske atılmaması gerektiğini savundu. 24

“Evet” diyenler AB’den ne bekliyordu?

Müzakerelerin yeniden başlamasını destekleyenler, Avrupa ile daha sıkı bütünleşmenin İzlanda ekonomisinin kırılganlıklarını azaltabileceğini ileri sürdü. Kampanya sırasında AB üyeliği ve ileride avroya geçme ihtimali; daha istikrarlı bir para birimi, daha düşük faiz oranları ve enflasyonla hayat pahalılığının hafiflemesiyle ilişkilendirildi. 67

Oylama, Kuzey Atlantik ve Arktik’te güvenlik endişelerinin arttığı bir dönemde yapıldı. ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland üzerindeki ABD ilgisini ve kontrol iddialarını yinelemesi, İzlanda’nın uluslararası konumuna ilişkin tartışmayı daha görünür hale getirdi. Destekçiler, Avrupa kurumlarıyla daha yakın bağların belirsizleşen bölgesel dengeler karşısında İzlanda’ya daha güçlü bir siyasi dayanak sağlayabileceğini savundu. 367

Bu, yeni bir askerî ittifak vaadi değildi. İzlanda zaten NATO üyesi; AEA ve Schengen ilişkileri de ülkenin Avrupa ile mevcut entegrasyonunun diğer temel unsurlarını oluşturuyor. 6

Sonuç, İzlanda’nın önceki AB başvurusuyla nasıl bağlantılı?

İzlanda, küresel finans krizinin ardından 2009’da AB üyeliğine başvurdu. Müzakereler 2010’da başladı; ancak 2013’te hükümet değişikliğinin ardından askıya alındı ve süreç 2015’te resmen sona erdi.

Frostadóttir hükümeti ve koalisyon ortakları, 2026 referandumuyla bu dosyayı yeniden açmayı hedefledi. “Evet” oyu, balıkçılık ve egemenlik gibi başlıklarda güvenceler müzakere edilmesi ve nihai üyelik koşullarının değerlendirilmesi için siyasi alan yaratacaktı. “Hayır” oyu ise bu yolu şimdilik kapattı. 12

Frostadóttir hükümeti için siyasi sonuç

Sonuç, Avrupa yanlısı Frostadóttir hükümeti açısından siyasi bir gerileme; balıkçılık, bağımsızlık ve ulusal denetimi önceleyen siyasi güçler açısından ise önemli bir kazanım oldu. Yüzde 5,6 puanlık fark, toplumun AB meselesinde hâlâ bölünmüş olduğunu gösteriyor. Ancak fark, hükümetin müzakereleri yeniden başlatabilmesi için gereken siyasi mandayı elde edemeyeceği kadar net. 34

İzlanda şimdi mevcut Avrupa çerçevesi içinde kalmayı sürdürecek: Avrupa ile ekonomik ve seyahat bağları güçlü olacak, fakat ülke AB üyesi olmayacak. Bu düzenlemenin tam üyelikten daha avantajlı olup olmadığına dair tartışma sona ermedi; yalnızca yeni bir müzakere sürecinin önüne şimdilik sandıktan bir engel konmuş oldu. 69