Himalayalar’daki buzul çöküşü felaketi: Nepal ve Tibet’te ne yaşandı?

Felaket nasıl başladı?

26 Ağustos’ta Nepal ile Çin’in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki Himalaya sınırında, yüksek kesimlerde büyük bir buz, kaya ve çamur kütlesi çöktü. İlk uydu görüntülerini inceleyen uzmanlar, bu kütlenin bir dağ nehrine düşerek suyu ve enkazı dar bir vadiye ittiğini değerlendiriyor. Ortaya çıkan hızlı ve yoğun çamur yüklü sel, nehir sistemi boyunca ilerleyerek sınırı aşıp Nepal’e ulaştı; Tibet tarafında ise Gyirong ilçesindeki yerleşimler ve sınır altyapısı heyelanlardan etkilendi. Çöküş senaryosu uydu verileriyle desteklense de olayın kesin tetikleyicisi hâlâ araştırılıyor. 1216

Can kaybı ve kayıp kişiler

Arama ekipleri ulaşabildikçe resmi rakamlar hızla değişti. 28-29 Ağustos tarihli haber güncellemelerinde Nepal’de en az 579 kişinin öldüğü, 1.924 kişinin kayıp olduğu bildirildi. Tibet’in Gyirong ilçesinde ise en az yedi ölüm ve 558 kayıp açıklandı. Felaketin ilk günlerinde açıklanan sayılar çok daha düşüktü; bu nedenle söz konusu rakamlar, arama-kurtarma çalışmaları sürerken verilen geçici dönem verileri olarak değerlendirilmelidir. 98

Kayıplar arasında hangi ülke vatandaşları vardı?

Çin devlet televizyonu CCTV, Gyirong’da kayıp olduğu bildirilen 558 kişinin 260’ının yabancı uyruklu olduğunu aktardı. Ancak mevcut güvenilir haberlerde bu 260 kişinin ülkelere göre tam dökümü yer almadı. Bu nedenle Tibet tarafındaki yabancı kayıplar için ayrıntılı bir milliyet listesi vermek doğru olmaz.

Nepal’de ise yetkililer, kayıp ziyaretçilerin 30’dan fazla ülkeden olduğunu açıkladı. Kamuoyuna yansıyan bilgilerde Hindistan, ABD, Avustralya, Birleşik Krallık, Kanada, Malezya, Hollanda ve Güney Afrika vatandaşları bulunuyordu. Kayıplar arasında Kailash Dağı’na gitmekte olan çok sayıda Hintli Hindu hacı da vardı. 526

Sel neden bu kadar yıkıcı oldu?

Bu olay sıradan bir muson taşkını değildi. Buz ve kaya kütlesinin dar bir Himalaya vadisindeki suyu bir anda yerinden oynatması, yüksek hızla ilerleyen ve büyük miktarda tortu taşıyan bir enkaz seli oluşturmuş olabilir. Böyle bir akış, suyun yanı sıra kaya parçalarını, buzu, çamuru ve yapı kalıntılarını da sürükleyerek köprüleri, yolları ve yerleşimleri kısa sürede yok edebilir.

Bilim insanlarına göre uzun vadeli küresel ısınma, yüksek irtifadaki buzulların erimesini hızlandırıyor; donmuş toprağın çözülmesi ve dağ kayalarının gevşemesi de bu tür kütle hareketleri için elverişli koşullar yaratıyor. Bununla birlikte uzmanlar, bu özel çöküşün yalnızca iklim değişikliği nedeniyle gerçekleştiğini söylemek için henüz yeterli kanıt bulunmadığını belirtti. 316

Yıkımın boyutu ve yeniden inşa maliyeti

Taşkınlar Nepal’de yerleşimleri, köprüleri, yolları ve sınır bölgesindeki altyapıyı tahrip etti. Raporlarda Nepal’de 35’ten fazla köprünün yıkıldığı ve yaklaşık 40 kilometrelik yolun hasar gördüğü belirtildi. Nepal Maliye Bakanı, yeniden inşa maliyetinin yaklaşık 4-5 milyar dolar olabileceğini tahmin etti. 75

Çin’in Tibet tarafında da Gyirong sınır kapısı ve çevresindeki tesisler ağır hasar gördü. Çinli kurtarma ekipleri bölgeye ulaştığında sınır geçiş kompleksinde geriye neredeyse yalnızca enkaz kaldığını bildirdi. 15

Yeni bir taşkın tehlikesi var mıydı?

Kurtarma ekipleri yalnızca enkaz ve kayıp kişilerle değil, çöküntülerin önünde biriken sularla da mücadele etti. Enkazın oluşturduğu doğal setlerin arkasında biriken göllerin taşması ya da aniden yarılması, yeni selleri tetikleyebilirdi.

Çin, yukarı havzada oluşan set gölünün durumunu değerlendirmek için bazı çalışmaları geçici olarak durdurdu. Yetkililer riskin yönetilebilir olduğuna karar verdikten sonra operasyonlar yeniden başlatıldı. Her iki ülke de buzul hareketleri, heyelanlar ve olası yeni taşkınlar için izleme ve uyarı çalışmalarını sürdürdü. 215

Çin ve Nepal’in müdahalesi

Çin ve Nepal, helikopterler, kara ekipleri, tahliyeler, acil yardım malzemeleri ve sınır ötesi koordinasyonla müdahale etti. Çinli kurtarma ekipleri yıkılan Gyirong sınır geçişine ulaştı. Pekin ayrıca Nepal’e acil nakit desteği, insani yardım malzemesi ve kurtarma uzmanları sağlayacağını açıkladı.

Nepal ise tünellerde kurtarma, DNA yoluyla kimlik tespiti ve ulaşım bağlantılarının yeniden kurulması gibi özel teknik alanlarda dış destek istedi. Hükümet, o aşamada ek yabancı arama-kurtarma ekiplerine ihtiyaç olmadığını bildirdi. 41538

Hindistan ve diğer ülkelerin çalışmaları

Hindistan, kayıp Hintli hacıları ve diğer vatandaşları bulmak ve desteklemek için ekiplerini devreye soktu. Haberlerde Çinli kurtarma ekiplerinin, çoğu hacı olan 100 kayıp Hintli ziyaretçiyi tespit ettiği aktarıldı. Vatandaşları kayıp olan diğer ülkeler de konsolosluk kanalları üzerinden bilgi paylaşımı ve yardım çalışmalarını sürdürdü; bazı ülkeler Nepal’e destek teklifinde bulundu. 65

Birleşik Arap Emirlikleri’ne ilişkin durum

Mevcut haberlerde Birleşik Arap Emirlikleri’nin belirli bir mali yardım, insani yardım, teknik destek veya diplomatik katkı sağladığını doğrulayan yeterli güvenilir bilgi bulunmuyor. Aynı şekilde, olaydan etkilenen BAE vatandaşlarının doğrulanmış sayısı da açıklanmış değil.