NATO, Rusya’nın yakın zamanda bir üyeye doğrudan saldırmasını beklemiyor; ancak hibrit tehdit büyüyor

NATO’nun kısa yanıtı: Yakın saldırı işareti yok

NATO’nun kamuya açık değerlendirmesine göre Rusya, Avrupa’da hibrit faaliyetlerini yoğunlaştırıyor; ancak ittifak şu aşamada bir üye ülkeye yönelik yakın ve doğrudan bir konvansiyonel saldırı tehdidi görmüyor. Bu ifade riskin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. NATO, farklı tehdit türlerine karşı teyakkuzda olduğunu belirtirken, ABD istihbaratının gelecekte sınırlı bir saldırıyla ittifakın kolektif savunma taahhüdünü, yani NATO Antlaşması’nın 5. maddesini sınama ihtimalini değerlendirdiği bildiriliyor. 1012

Avrupa’daki hibrit faaliyetler neden alarm yaratıyor?

“Hibrit savaş” ifadesi, açık ve kapsamlı bir savaşa başvurmadan rakibin güvenliğini ve siyasi dayanıklılığını zorlamaya yönelik farklı araçların birlikte kullanılmasını anlatıyor. Avrupa hükümetleri ve istihbarat servisleri, Rusya’yla bağlantılı olduğunu öne sürdükleri faaliyetler arasında şunları sayıyor:

• Yangın çıkarma ve diğer sabotaj eylemleri,
• Kritik altyapıya yönelik saldırı hazırlıkları ve casusluk,
• Siber saldırılar ve dijital sabotaj,
• GPS sinyallerinin karıştırılması veya yanıltılması,
• İttifak hava sahasına drone ve savaş uçağı ihlalleri,
• Askeri yardım güzergâhları çevresinde gözetleme faaliyetleri.

Avrupa Komisyonu’nun doğu sınırlarına ilişkin belgelerinde Rusya ve Belarus kaynaklı hibrit tehditler arasında drone ve savaş uçağı ihlalleri ile küresel seyrüsefer sistemlerine yönelik “jamming” ve “spoofing” olarak bilinen sinyal karıştırma ve yanıltma faaliyetleri de yer alıyor. 1217

Olay sayısındaki artış ne gösteriyor?

Basında yer alan istihbarat ve yetkili tahminlerine göre belgelenen Rusya bağlantılı olayların temposu nisandan bu yana ayda yaklaşık 15’e çıktı. Önceki dönemde birçok ay için bildirilen üst sınır yaklaşık 10 olaydı. Ancak bu rakamın, NATO tarafından yayımlanmış, herkesçe denetlenebilir bir olay listesi olmadığı vurgulanmalı. Söz konusu sayı basına aktarılan bir istihbarat ve yetkili tahmini niteliğinde. 5

Ayrıca olayların tümünde Moskova’nın sorumluluğu hukuken kesinleşmiş değil. Avrupa ülkeleri ve istihbarat servisleri çok sayıda vakada Rus devlet kurumlarını, Rusya bağlantılı kişileri veya vekil unsurları sorumlu tutuyor; Rusya ise bu iddiaları reddediyor. ABD Kongresi’ne bağlı Helsinki Komisyonu’nun bir haritalama çalışması, Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana NATO topraklarında Rusya’ya atfedilen veya Rusya’dan şüphelenilen yaklaşık 150 hibrit operasyonu kayda geçirdi. 7

Sabotaj, patlayıcılar ve drone vakaları

Avrupa’daki kaygıyı artıran örnekler arasında Ukrayna’ya askeri yardım taşıyan lojistik hatlara ve kritik altyapıya yönelik sabotaj şüpheleri bulunuyor. Yetkililer ayrıca Ukrayna’ya yardım ulaştırılan güzergâhların çevresinde gözetleme ve siber faaliyetler tespit edildiğini bildiriyor. Hassas tesislerin yakınındaki izinsiz drone uçuşları da havaalanları ve askeri altyapının güvenliği konusunda soru işaretleri yaratıyor. 57

Polonya makamları, Rusya bağlantılı olduğu öne sürülen kundaklama ve şiddet planlarını engellediklerini açıkladı. Estonya ise sabotaj, elektronik harp ve casusluk faaliyetlerinde Moskova’ya atfedilen bir artış gözlemlediğini bildirdi. Almanya’da Leipzig Havalimanı’nda, Ukrayna’ya ait bir kargo uçağının yakınında patlayıcı taşıdığı belirtilen bir drone bulunması da son dönemdeki alarm verici olaylar arasında yer aldı. 620

Bu örneklerde sorumluluk iddiaları, soruşturmaların durumuna göre farklı kesinlik düzeylerine sahip. Bu nedenle “Rusya bağlantılı”, “Rusya’ya atfedilen” veya “şüphelenilen” ifadeleri, her olay için aynı ölçüde kanıt bulunduğu anlamına gelmiyor.

Polonya ve Baltık ülkelerinden art arda uyarılar

Polonya Başbakanı Donald Tusk, ülkesinin “kritik aylarla” karşı karşıya olduğunu söyledi. Tusk ayrıca herhangi bir NATO ülkesine yönelik Rusya kaynaklı bir provokasyonun göz ardı edilemeyeceğini belirtti; daha önce de Rusya’nın birkaç ay içinde bir NATO üyesine saldırabilecek kapasiteye ulaşabileceği uyarısında bulunmuştu. 19

Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda ise istihbarat değerlendirmelerinde Litvanya, diğer Baltık ülkeleri veya Polonya’daki kritik altyapıya yönelik olası saldırılardan söz edildiğini açıkladı. Bu kapsamda enerji ve ulaşım sistemleri ile Avrupa elektrik şebekesine bağlantıyı sağlayan tesisler izleniyor. Nausėda, sınırlı ve kritik altyapıyı hedef alan kinetik operasyon ihtimalinin dışlanamayacağını söyledi. 18

ABD istihbarat değerlendirmelerini aktaran haberlerde CIA Direktörü John Ratcliffe’in Moskova’yı NATO üyelerine, özellikle Estonya, Letonya ve Litvanya’ya saldırmaması konusunda uyardığı bildirildi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz de Rusya’ya atfedilen faaliyetleri ciddi bir hibrit tehdit olarak nitelendirerek Avrupa’nın daha sert bir karşılık vermesini savundu. 6

Avrupa’nın diplomatik karşılığı ne oldu?

Avrupa ülkeleri, olaylara yalnızca güvenlik tedbirleriyle değil, diplomatik ve ekonomik araçlarla da yanıt veriyor. Atılan adımlar arasında Rusya büyükelçilerinin bakanlıklara çağrılması, diplomatik protestolar, koordineli yaptırımlar ve sorumluluğun kamuoyu önünde Rusya’ya atfedilmesi bulunuyor.

Fransa ve Birleşik Krallık, Rus istihbaratıyla bağlantılı olduğu ileri sürülen siber faaliyetler nedeniyle yaptırım ve suçlamaları destekledi. Fransa ayrıca Rusya’nın Avrupa’da sabotaj ve casusluk amacı taşıdığı öne sürülen geniş kapsamlı bir siber kampanyayla bağlantılı olduğunu belirterek Moskova’nın diplomatik temsilcisini çağırma yoluna gitti. 91011

ABD istihbaratı hangi saldırı senaryolarını değerlendiriyor?

Kamuoyuna yansıyan ABD istihbarat değerlendirmeleri, yakın zamanda gerçekleşmesi beklenen büyük çaplı bir işgal öngörmüyor. Bunun yerine, Rusya’nın NATO’nun birlik ve kararlılığını sınamak için daha sınırlı bir hamle yapabileceği ihtimali üzerinde duruluyor. Senaryoların kapsamı şu seçeneklere kadar uzanıyor:

1. Geniş çaplı bir siber saldırı veya sabotaj dalgası,
2. Sorumluluğu belirsiz bırakılabilecek, üniformasız silahlı grupların kısa süreli olarak sınırlı bir bölgeyi ele geçirmesi,
3. NATO’nun doğu kanadındaki daha kırılgan bir üyeye yönelik küçük ölçekli konvansiyonel kara saldırısı.

Bu senaryolarda amaç, geniş bir toprak işgalinden çok, NATO’nun küçük bir müttefiki savunmak için gerçekten ortak hareket edip etmeyeceğini görmek olabilir. Ancak bunlar ihtiyat planlamasına yönelik istihbarat değerlendirmeleri; Moskova’nın böyle bir saldırı emri verdiğinin veya yakın zamanda saldırı başlatacağının kanıtı değil. 12

Kremlin suçlamaları reddediyor

Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, Rusya’ya yöneltilen siber saldırı ve hibrit savaş suçlamalarını temelsiz olarak nitelendirdi. Peskov, Moskova’nın bu suçlamaları kabul etmediğini ve Rusya’nın yıllardır kanıt sunulmadan benzer iddialarla karşı karşıya bırakıldığını söyledi. Kremlin, daha geniş kapsamlı sabotaj suçlamalarında da Rusya’nın rolü bulunduğunu reddediyor. 101112

Ukrayna’ya destek zayıfladı mı?

Mevcut kanıtlar, şüphelenilen kampanyanın Avrupa’nın Ukrayna’ya desteğini kırma hedefinde başarılı olduğunu göstermiyor. Polonya ve Baltık ülkeleri, Ukrayna’nın en güçlü destekçileri arasında kalmayı sürdürdü. Bu ülkeler, sabotaj ve hava sahası olaylarını caydırıcılığın güçlendirilmesi, kritik altyapının dayanıklılığının artırılması ve Ukrayna’ya yardım taşıyan güzergâhların korunması çağrıları için gerekçe olarak kullanıyor. 356

Hibrit faaliyetler Avrupa’ya maliyet yükleyebilir, siyasi baskıyı artırabilir ve güvenlik açıklarını görünür hâle getirebilir. Fakat mevcut veriler, özellikle NATO’nun doğu kanadındaki üyelerin Kiev’e verdiği desteğin maddi olarak zayıfladığını ortaya koymuyor. Şimdilik ortaya çıkan tablo, yakın bir doğrudan saldırıdan ziyade, savaş ile barış arasındaki gri alanda yoğunlaşan ve NATO’nun dayanıklılığını sınayan bir baskı kampanyasına işaret ediyor.