Banque Misr’in BAE şubeleri neden ABD finans sisteminden çıkarılmak isteniyor?

Önerinin arkasındaki temel iddia ne?

ABD Hazine Bakanlığına bağlı Mali Suçları Uygulama Ağı (FinCEN), Banque Misr’in Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki altı şubesinin İran’ın “gölge bankacılık” faaliyetleri için bir kanal olarak kullanıldığını öne sürüyor. Buradaki hedef, Banque Misr’in dünya genelindeki tüm operasyonları değil, BAE’deki bu altı şube. 17

ABD Hazinesi, söz konusu şubelerin Ocak 2024 ile Haziran 2026 arasında İran’ın gölge bankacılık ağlarıyla potansiyel olarak bağlantılı 103 şirket adına yaklaşık 1,8 milyar dolarlık işlem gerçekleştirdiğini belirtiyor. Bu değerlendirme üzerine FinCEN, şubeleri “birincil kara para aklama endişesi” taşıyan finans kuruluşları olarak nitelendirdi ve ABD Vatanseverlik Yasası’nın 311. maddesi uyarınca özel bir tedbir önerdi. 17

Ancak kamuya açık belgelerdeki ifade bir iddia niteliğinde. Belgeler, 103 şirketin tamamının veya söz konusu işlemlerin her birinin yasa dışı olduğunun kanıtlandığını göstermiyor. “Potansiyel olarak bağlantılı” ifadesi bu açıdan önemli bir sınırlama. 17

Section 311 kapsamında ne değişebilir?

Section 311, ABD Hazine Bakanlığına, kara para aklama açısından ciddi risk taşıdığı değerlendirilen yabancı finans kuruluşlarına karşı çeşitli tedbirler alma yetkisi veriyor. Bu dosyada önerilen tedbir, Banque Misr’in BAE şubelerinin ABD finans kuruluşlarıyla muhabir bankacılık ilişkisi kurmasını veya mevcut ilişkilerini sürdürmesini engellemeyi amaçlıyor.

Öneri, 30 günlük görüş sürecinin ardından nihai kurala dönüşürse ABD’deki finans kuruluşları bu altı şube adına muhabir hesap açamayacak ya da mevcut hesapları devam ettiremeyecek. Ayrıca şubelerin ABD muhabir hesaplarına dolaylı yollardan erişmesini önleyecek adımların da atılması gerekecek. Pratikte bu, şubelerin ABD bankaları üzerinden dolar cinsinden ödeme takası yapma kapasitesini ciddi biçimde daraltabilir. 17

Tedbir, Banque Misr’in Kahire, Paris, Frankfurt veya Riyad’daki ayrı operasyonlarına otomatik olarak yaptırım uygulanması anlamına gelmiyor. Banque Misr, önerinin yalnızca BAE operasyonlarıyla sınırlı olduğunu ve Mısır’daki ya da diğer ülkelerdeki faaliyetlerini etkilemediğini belirtti. 5

İran’ın “gölge bankacılığı” ne anlama geliyor?

ABD Hazinesinin kullandığı “gölge bankacılık” ifadesi, İran’ın yaptırımlardan kaçınmak, uluslararası ödeme yapabilmek ve ticari gelirlerini hareket ettirebilmek için kullandığı öne sürülen gayriresmî veya dolaylı finansal aracılar ve ağları ifade ediyor. Washington’ın iddiasına göre yabancı bankalar, şirketler ve aracılar bu ağlara erişim sağladığında İran’ın dolar sistemine ulaşması kolaylaşıyor.

Bu nedenle FinCEN’in hamlesi yalnızca belirli işlemleri cezalandırmayı değil, İran’la bağlantılı olduğu ileri sürülen finansal ağlara hizmet verdiği düşünülen üçüncü ülke kurumlarının maliyetini artırmayı hedefliyor. 17

Karar, ABD’nin İran politikasında nereye oturuyor?

Hazine Bakanlığı, adımı birkaç gün önce başlatılan Operation Economic Outcast adlı geniş kapsamlı kampanyanın parçası olarak sunuyor. Kampanya, İran’ın ve onu desteklediği ileri sürülen aktörlerin küresel ekonomik bağlantılarını kesmeyi amaçlıyor.

Hazine Bakanı Scott Bessent, kampanyayı İran’ın dünya genelindeki finansal bağlantılarına karşı bir “ekonomik saldırı” olarak tanımladı. Banque Misr’in BAE şubelerine yönelik öneri, kampanyanın kamuoyuna duyurulan ilk önemli bankacılık hamlesi oldu. 246

BAE ve Banque Misr ne dedi?

Banque Misr, Hazine Bakanlığının bildirimini incelediğini ve ABD makamlarıyla iletişim kuracağını açıkladı. 35

BAE Merkez Bankası ise şubeler hakkında özel ve acil bir inceleme talimatı verdi. İncelemenin, ilgili döneme ilişkin adli nitelikte ve geriye dönük kapsamlı bir değerlendirmeyi de içermesi bekleniyor. Merkez Bankası ayrıca bankaların BAE kurallarına uyması ve ülkenin finansal sistemini itibar riski doğurabilecek faaliyetlere maruz bırakmaması gerektiğini vurguladı. 235

İncelenen kaynaklarda Mısır Merkez Bankası veya Mısır Dışişleri Bakanlığının konuya ilişkin kapsamlı bir kamu açıklaması doğrulanamıyor. Bu nedenle bu kurumlara belirli bir tutum atfetmek için yeterli kanıt bulunmuyor.

Neden orta ölçekli bir üçüncü ülke bankası hedefleniyor?

Banque Misr’in BAE şubelerine odaklanılması, Washington’ın İran’la ticareti kolaylaştırdığı düşünülen üçüncü ülke finans kurumlarına baskı uygulama stratejisini gösteriyor. Bu yaklaşım, İran’ın ödeme kanallarını doğrudan hedef alırken aynı zamanda aracı kurumlara da yüksek uyum ve itibar maliyetleri yüklemeyi amaçlıyor.

Ancak stratejinin bir sınırı da burada ortaya çıkıyor: İran, ticaret ve ödemelerini alternatif aracılar, dolar dışı kanallar veya İran petrolünün büyük alıcıları üzerinden yeniden yönlendirebilir. Dolayısıyla İran’ın finansal olarak tamamen izole edilmesi, çok daha büyük ekonomik aktörlerin iş birliğine ya da üzerlerinde etkili bir baskı kurulmasına bağlı.

Bu durum, ABD’nin yaptırım uygulamalarında karşı karşıya kaldığı temel dengeyi de ortaya koyuyor. Daha sert finansal tedbirler İran’a ulaşan kanalları daraltabilir; ancak aynı zamanda diplomatik gerilimleri ve küresel piyasalarda oluşabilecek maliyetleri artırabilir.