Rusya’nın savaş ekonomisi bütçeyi nakit krizine sürükledi

Rusya’nın 2026’daki mali sıkışıklığı iki ayrı baskının birleşiminden oluşuyor: Savaşla bağlantılı harcamalar gelirler ve borçlanmadan daha hızlı artıyor; aynı anda Hazine’nin günlük ödemeleri karşılamak için kullanabileceği nakit daralıyor. Bu nedenle Moskova, askeri harcamaları ve siyasi açıdan hassas kalemleri korurken sivil programlarda sert bir kemer sıkma uyguluyor. Bildirilen tablo, Maliye Bakanı Anton Siluanov’un planlanan harcamaların tamamen finanse edildiğine ilişkin kamuya açık güvenceleriyle çelişiyor. 25

Krizi tetikleyen nakit sıkışıklığı

Bloomberg’in hükümete yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, nisanda yaşanan likidite krizi sırasında Siluanov, Başbakan Mihail Mişustin’e tüm zorunlu ödemelerin zamanında yapılabilmesi için yeterli nakit bulunmayabileceği uyarısında bulundu. Konsolide Hazine hesabının yaklaşık eksi 5,5 trilyon ruble seviyesine gerilediği bildirildi. 2

Bu rakam, federal bütçenin dönem boyunca biriktirdiği toplam açıkla aynı muhasebe göstergesi değil. Eksi bakiye, öncelikle devletin elindeki hazır nakdin durumunu gösteriyor. Ancak bütçe açığıyla birlikte değerlendirildiğinde, Rusya’nın hem büyük bir finansman açığıyla hem de kısa vadeli ödeme baskısıyla karşı karşıya kaldığına işaret ediyor.

Sivil harcamalarda yüzde 35 kesinti

Bildirilen kemer sıkma programı, nisandan bu yana öncelikli olmayan bütçe kalemlerinin çoğunda harcamaların yaklaşık yüzde 35 azaltılmasını öngörüyor. Kurumlardan zorunlu olmayan harcamaları ertelemeleri ve olası yüzde 15 personel azaltımı için hazırlık yapmaları istendi. 142

Kesintilerin kapsamı ise sınırsız değil. Savunma harcamaları, sosyal ödemeler, kamu çalışanlarının maaşları, bölgelere aktarılan sübvansiyonlar ve kamu borcunun servisi korunan kalemler arasında bulunuyor. 14

Bu tercih, Kremlin’in savaş kapasitesini ve kısa vadeli siyasi istikrarı korumaya çalıştığını gösteriyor. Bunun bedeli ise kamu hizmetleri, yatırımlar ve devlet bürokrasisinin günlük işleyişi üzerinde daha fazla baskı oluşması olabilir.

Açık, resmi hedefi yılın ortasında aştı

Rusya Maliye Bakanlığı’nın öncü verilerine göre ocak-temmuz döneminde federal bütçe açığı 6,455 trilyon rubleye ulaştı. Bu, GSYH’nin yüzde 2,8’i anlamına geliyor. Oysa 2026 bütçe yasasında yılın tamamı için öngörülen açık 3,786 trilyon ruble, yani GSYH’nin yüzde 1,6’sıydı. 510

Başka bir ifadeyle, resmi kümülatif açık temmuz sonunda başlangıçta belirlenen yıllık hedefin yaklaşık 1,7 katına çıkmıştı. Bloomberg’in Maliye Bakanlığı verilerine dayanan hesaplamasına göre yalnızca temmuz ayında 724 milyar ruble açık verildi. 10

Ağustos 24 itibarıyla açığın 8,654 trilyon rubleye ulaştığı yönündeki rakam ise Maliye Bakanlığı’nın düzenli aylık açıklamasından değil, kemer sıkma önlemlerine ilişkin ikincil haberlerden geliyor. Rakam doğruysa, bu açık başlangıçtaki yıllık hedefin yaklaşık 2,3 katı olurdu ve mali yılın bitimine dört ay kala gerçekleşirdi. 145

Birbirine eklenmemesi gereken iki rakam

Nisanda bildirilen 5,8-5,9 trilyon rublelik bütçe açığı ile eksi 5,5 trilyon rublelik Hazine bakiyesi aynı şey değil ve doğrudan toplanmamalı. İlk rakam, belirli bir dönemde gelirlerle harcamalar arasındaki akış farkını; ikincisi ise devletin kullanılabilir nakit pozisyonunu anlatıyor.

Yine de iki gösterge birlikte, Rusya’nın olağanüstü büyük bir bütçe açığı verirken aynı zamanda korunan ödemeleri finanse edecek hazır parayı bulmakta zorlandığını ortaya koyuyor.

Yıl sonu riski ve siyasi sonuçlar

Yıl sonunda açığın GSYH’nin yüzde 3,2-3,8’i aralığına çıkması, başlangıçtaki yüzde 1,6’lık hedefin yaklaşık iki katına veya daha fazlasına ulaşılması anlamına gelir. Askeri ve güvenlik harcamaları için gerekebileceği öne sürülen ek 2-4 trilyon ruble ise bu senaryoyu daha olası kılabilir; ancak bu aralık resmi olarak kesinleşmiş bir ödenek değil, bir tahmindir.

Moskova’nın seçtiği yöntem, savunma ve temel sosyal ödemeler yerine sivil ve takdire bağlı harcamaları sıkıştırmak. Bu yaklaşım, Devlet Başkanı Vladimir Putin açısından kısa vadede askeri ve siyasi riskleri azaltabilir. Ancak mali yükü kamu hizmetlerine, yatırımlara ve devlet kurumlarının kapasitesine aktarıyor.

Seçimlerde savaş harcamalarına itiraz kanalı daraldı

Eylül ayındaki parlamento seçimleri, savaş harcamalarına yönelik siyasi tepkinin sandığa yansıması açısından da sınırlı bir alan sunuyor. Rusya Yüksek Mahkemesi, Ukrayna’daki savaşa açıkça karşı çıkan tek kayıtlı parti olarak tanımlanan Yabloko’yu seçim yarışından men etti. 36

Bu karar, bütçe baskısı derinleşirken savaş politikasına yönelik kurumsal siyasi muhalefetin seçimlerde temsil edilmesini daha da zorlaştırıyor.