John Ratcliffe’ın gizli Moskova ziyareti ne içindi, ne sonuç verdi?

John Ratcliffe’ın gizli Moskova ziyareti, bir başkanlık zirvesinden ya da kesinleşmiş bir barış anlaşmasından çok, Rusya’nın Ukrayna savaşı konusunda ABD arabuluculuğundaki müzakerelere dönmeye hazır olup olmadığını test eden bir istihbarat girişimi olarak değerlendiriliyor. CIA Direktörü 25 Ağustos’ta Moskova’ya gitti; ziyaret 26 Ağustos’ta kamuoyuna yansıdı. Kremlin, Ratcliffe’ın Rus istihbarat yetkilileriyle görüştüğünü, ancak Devlet Başkanı Vladimir Putin’le bir araya gelmediğini açıkladı. 12

Ziyaret hakkında kesinleşenler

Şu ana kadar doğrulanan en net görüşme, Ratcliffe ile Rusya Dış İstihbarat Servisi’nin (SVR) başındaki Sergey Naryshkin arasında gerçekleşti. Naryshkin, teması “çalışma düzeyinde bir görüşme” olarak nitelendirdi ve iki istihbarat kurumunun görev alanına giren hassas konuların ele alındığını söyledi. Rus yetkili, istihbarat teşkilatlarının başkanları arasındaki bu tür temasların olağan bir çalışma yöntemi olduğunu da savundu. 3

Kremlin, Putin’in görüşmelerin sonucu hakkında bilgilendirildiğini, ancak Ratcliffe ile görüşmesinin planlanmadığını bildirdi. ABD Başkanı Donald Trump ise ziyareti “bir bakıma yarı rutin” sözleriyle tanımladı. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, görüşmelerde ne konuşulduğuna ilişkin ayrıntı vermedi. 1

Bazı haberlerde Federal Güvenlik Servisi (FSB) Başkanı Alexander Bortnikov’un da görüşmelere katıldığı öne sürüldü. Ancak Moskova veya Washington, Ratcliffe-Bortnikov görüşmesinin ayrıntılarını kamuoyuna resmen doğruladı ya da toplantıya ilişkin bir açıklama yayımladı. 45

Ratcliffe’ın görüşmelerde ne konuştuğu bildiriliyor?

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi kişilere dayandırılan haberlere göre ziyaretin amaçlarından biri, Rus istihbarat liderliğinin Putin’i Ukrayna konusunda ABD arabuluculuğundaki müzakerelere dönmeye ikna edip edemeyeceğini anlamaktı. Bu çerçevede Bortnikov, Kremlin’e erişimi ve Rusya’nın güvenlik bürokrasisindeki konumu nedeniyle potansiyel bir kanal olarak gösterildi. 9

Diğer haberlerde Ratcliffe’ın Moskova’ya ciddi müzakerelere başlama çağrısı yaptığı ve Rusya’nın askeri ve ekonomik durumuna ilişkin kötümser bir değerlendirme sunduğu iddia edildi. Ancak bu anlatımlar, ismi açıklanmayan kaynaklara dayanıyor; dolayısıyla resmî ve doğrulanmış bir görüşme tutanağı olarak değil, haberleştirilmiş iddialar olarak ele alınmalı. 8

Ratcliffe’ın Rusya’yı NATO’yu, özellikle de Baltık ülkelerini, sınamaması konusunda uyardığı da öne sürüldü. Bu iddia CIA, Beyaz Saray veya Kremlin tarafından kamuoyu önünde doğrulanmadı. Ziyaretin amacı konusunda da farklı anlatımlar var: Trump, misyonun esas olarak bir uyarı taşımadığını söyledi; bazı haberler ise bu mesajı ABD’li yetkililere dayandırdı. 14

Trump-Putin-Zelenskiy zirvesi önerisi

Ziyarete ilişkin en iddialı iddia, Donald Trump, Vladimir Putin ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin katılacağı üçlü bir zirve fikrinin gündeme gelmesiydi. Axios, konuyla ilgili bilgilendirilen iki kişiye dayanarak Ratcliffe’ın bu öneriyi Moskova’daki görüşmeler sırasında ortaya attığını yazdı. Başka yayın organları da benzer haberler yayımladı; ancak üç hükümetten hiçbiri böyle bir zirveyi resmen duyurmadı. 96

Bu ayrım önemli. Bir istihbarat kanalı üzerinden dile getirilen öneri, üzerinde uzlaşılmış bir zirve anlamına gelmiyor. Ziyaretin ardından kamuoyuna açıklanmış bir tarih, mekân, gündem veya müzakere çerçevesi bulunmuyordu.

Ukrayna nasıl karşılık verdi?

Zelenskiy, 28 Ağustos’ta ABD’nin Kiev’i Moskova’da yapılan çeşitli görüşmeler hakkında bilgilendirdiğini söyledi. Washington’a bilgi verdiği ve Rusya’yla yürütülen görüşmenin gerekli tonda gerçekleştiğini düşündüğü için teşekkür etti; ancak toplantıların ayrıntılarını veya bildirilen zirve önerisini kamuoyu önünde doğrulamadı.

Kiev’in daha geniş kaygısı, Moskova’nın bu temasları anlamlı tavizlere hazırlanmak yerine zaman kazanmak için kullanıp kullanmadığıydı. Bu nedenle Rusya’nın niyetleri veya olası askeri planları hakkındaki değerlendirmeler yorumlanırken dikkatli olmak gerekiyor: İstihbarat değerlendirmeleri ve ismi açıklanmayan yetkililerin iddiaları, kamuya açık biçimde doğrulanmış kanıtlarla aynı şey değil.

Rusya-Ukrayna görüşmeleri eylülde yeniden başlayabilir mi?

Çalışma düzeyindeki müzakerelerin yeniden başlaması için temkinli bir iyimserlik zemini vardı. Zelenskiy’nin genel sekreteri olarak tanımlanan Kyrylo Budanov, Ukrayna ve Rusya ekiplerinin eylül ayında ABD temsilcilerinin katılımıyla bir araya gelebileceğini söyledi. Daha önce ABD öncülüğünde yürütülen süreç, Rusya’nın toprak talepleri ve Washington’ın İran’la yaşanan çatışmaya giderek daha fazla odaklanması nedeniyle durmuştu. 17

Ancak bu açıklama, tamamlanmış bir diplomatik düzenlemeye değil, olasılığa işaret ediyordu. Kamuoyuna açıklanmış bir toplantı tarihi, gündem, ateşkes koşulu veya liderler zirvesi için anlaşma yoktu.

Sonuç

Ratcliffe’ın Moskova misyonu, hassas bir ABD-Rusya istihbarat kanalını yeniden canlandırmış ve Rus güvenlik yetkililerinin müzakerelere dönüşü destekleyip desteklemeyeceğini yoklamış görünüyor. Naryshkin’in açıklaması, en az bir üst düzey istihbarat görüşmesinin gerçekleştiğini doğruluyor. Bortnikov’la temas, NATO’ya yönelik uyarılar ve üçlü zirve önerisi ise büyük ölçüde kaynaklara dayandırılan, ancak resmen doğrulanmamış anlatımlar olarak kalıyor.

Bu nedenle ziyaretin en isabetli okuması, doğrulanmış bir barış atılımından ziyade keşif amaçlı diplomasi yürütüldüğü yönünde. Asıl önemli gösterge, bu özel temasların Washington ve Moskova arasındaki mesaj trafiğiyle sınırlı kalıp kalmayacağı veya Ukrayna ve ABD’nin dahil olduğu resmî görüşmelere dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.