Putin’in orkalar ve kutup ayıları benzetmesi: Rusya’nın savaş anlatısında “besin zinciri”

Vladimir Putin, Kuzey Kutbu’ndaki yaban hayatı üzerine bir sohbeti Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşını açıklayan bir çerçeveye dönüştürdü. Rusya lideri, 29 Ağustos’ta Moskova Devlet Pedagoji Üniversitesi’nde öğrenciler ve öğretmenlerle buluşmasında, çocukların “nasıl bir dünyada yaşadıklarını ve özel askerî operasyonu neden yürüttüklerini” anlayabilmeleri için canlı doğanın anlatılması gerektiğini söyledi. Kremlin’in “özel askerî operasyon” ifadesi, Ukrayna’daki savaşı tanımlamak için kullandığı resmî terimdir. 7

Putin orkalar ve kutup ayıları hakkında ne söyledi?

Konuşma, Belgorod bölgesinden öğretmen Dmitriy Balançukov’un Kuzey Kutbu’na yaptığı bir yolculuğu anlatmasıyla başladı. Putin, öğretmene kutup ayıları görüp görmediğini sordu. Balançukov iki ayı gördüğünü söyleyince Putin, yakınlarda orkaların yaşadığını ve bu hayvanların ayılara grup halinde saldırarak onları parçalayıp “çerez gibi yediğini” anlattı. Ardından bunu “besin zinciri” olarak nitelendirdi. 2811

Putin, Rusya’nın hangi hayvanı, Ukrayna’nın hangisini temsil ettiğini açıkça söylemedi. Ancak benzetmenin temelinde, dünyanın güçlü aktörlerin zayıflara saldırdığı bir düzen olduğu fikri vardı. Orka sürüsünün kutup ayısına saldırısı, uluslararası ilişkilerin güç ve hayatta kalma mücadelesi olarak sunulmasına hizmet etti. Açıklamaları aktaran haberlerde bu ifade, Rusya’nın Ukrayna’yı işgaline yönelik yeni bir gerekçelendirme biçimi olarak değerlendirildi. 37

“Rus ayısı” metaforundan farkı ne?

Bu sözler, Putin’in özellikle 2014’ten sonra kullandığı “Rus ayısı” benzetmesini hatırlatıyor. Rusya’nın Kırım’ı ilhakının ardından Batı’yla gerilimin yükseldiği dönemde Putin, ülkesini taygasını koruyan bir ayıya benzetmişti. Bu anlatıya göre Batı, ayıyı zincire vurmak; ardından da Rusya’nın kendisini savunma kapasitesini simgeleyen “dişlerini ve pençelerini” sökmek istiyordu. 1718

Yeni benzetme ise daha sert ve daha az savunmacı bir tablo çiziyor. Ayı artık yalnızca kendisini sınırlamaya çalışan güçlere direnen kudretli bir hayvan değil; koordineli bir saldırı karşısında savunmasız kalabilen bir av olarak gösteriliyor. Bu değişim, uluslararası düzenin kurallardan veya ölçülülükten çok güç ve hayatta kalma mücadelesiyle belirlendiği fikrini güçlendiriyor. Bunun, Putin’in açıkça kurduğu bire bir bir eşleştirme değil, söylemin yönüne ilişkin bir yorum olduğunu belirtmek gerekir.

Benzetmenin yapıldığı savaş ortamı

Putin’in sözleri, yoğun hava saldırılarının yaşandığı bir dönemde geldi. 29 Ağustos tarihli haberlerde Ukrayna’nın geniş bölgelerinde hava saldırısı alarmlarının neredeyse kesintisiz sürdüğü, Rus saldırılarında çocuklar da dahil olmak üzere sivillerin hayatını kaybettiği bildirildi. Önceki saldırılarda Kiev ve Harkiv’in yanı sıra başka kentlerde konutlar ve diğer sivil altyapı tesisleri de hasar görmüştü.

Ukrayna da Rusya topraklarının derinliklerine yönelik saldırılarını artırmaya çalışıyordu. Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkenin her gün Rusya’ya karşı 1.000 uzun menzilli İHA saldırısı gerçekleştirebilmesi gerektiğini söyledi. O sırada günlük ortalama 300’ün biraz üzerindeydi.

Rusya’da ise olası yeni bir seferberliğe ilişkin kaygıların arttığına dair işaretler vardı. The Kyiv Independent’ın aktardığı ve Politico’ya dayandırdığı habere göre, bir hafta içinde 113.000’den fazla Rusya vatandaşı Gürcistan’a geçti. Bu sayı, bildirilen sınır geçişlerini ve seferberlik endişesini yansıtıyordu; tek başına yeni bir seferberlik ilan edildiğini göstermiyordu.

Cephe tablosu neden daha karmaşık?

Cephe hattındaki durum hareketliydi ve mevcut haberler, soruda sıralanan tüm gelişmelerin Putin’in sözleriyle aynı gün yaşandığını doğrulamıyordu. Ağustos ayının daha önceki değerlendirmelerinde Rus güçlerinin Sumi ve Harkiv bölgelerinin kuzeyinde saldırılarını sürdürdüğü, buna karşılık Ukrayna birliklerinin karşı saldırılar düzenlediği ve bazı toprak kazanımlarının doğrulanmadığı belirtilmişti.

Bu belirsizlik önemli. Putin’in benzetmesi savaşı, yırtıcı ile av arasındaki basit ve kaçınılmaz bir “besin zinciri” olarak resmediyor. Oysa dönemin haberleri; süren Rus saldırılarını, Ukrayna’nın Rusya içlerine yönelik operasyonlarını, sivillerin yaşadığı kayıpları, tartışmalı cephe iddialarını ve yeni seferberlik korkusunu içeren çok daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyordu.

Orka ve ayı benzetmesinin dikkat çekmesinin nedeni de bu karşıtlık oldu: Çok cepheli ve sonuçları sürekli tartışılan bir savaşı, doğadaki şiddeti kaçınılmaz ve doğal gösteren tek bir görüntüye indirgedi.