ABD-İsrail savaşının altıncı ayında İran’da ne oldu?

Altı ayın sonunda ortaya çıkan tablo

28 Şubat 2026’da başlayan ABD-İsrail operasyonlarının üzerinden altı ay geçti. ABD Merkez Komutanlığına (CENTCOM) göre Amerikan harekâtı Operation Epic Fury adıyla 28 Şubat günü saat 01.15’te başladı ve İran’ın güvenlik aygıtını dağıtmayı, yakın tehdit oluşturan unsurları etkisizleştirmeyi amaçladı. İsrail ise paralel operasyonunu Operation Lion’s Roar adıyla yürüttü. 1

İlk saldırılar İran’ın füze altyapısını, hava savunmasını, deniz unsurlarını, komuta merkezlerini ve askeri tesislerini hedef aldı. Çatışmaların ilerleyen aşamalarında İran’ın bölgedeki ABD güçlerine, İsrail’e ve bazı Arap ülkelerindeki hedeflere misilleme saldırıları düzenlediği bildirildi. 38

Ancak operasyon, savaşın siyasi hedeflerini güvence altına alan istikrarlı bir anlaşma üretmedi. Haziran ayında varılan ateşkes çerçevesinin çökmesiyle mücadele; doğrudan saldırıların yanı sıra yaptırımlar, deniz taşımacılığı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki baskı etrafında şekillenmeye başladı.

İslamabad Mutabakatı neden kalıcı olmadı?

Pakistan’ın arabuluculuğunda ABD ve İran arasında imzalanan 14 maddelik İslamabad Mutabakatı, çatışmaları durdurmayı, Hürmüz Boğazı’nı ticari gemilere yeniden açmayı, nükleer program konusunda teknik görüşmeleri başlatmayı ve yaptırımların hafifletilmesi ile yeniden yapılanma için bir çerçeve oluşturmayı hedefliyordu. 34

Mutabakat, taraflar arasında yaklaşık 60 günlük yeni bir müzakere dönemi öngören geçici bir çerçeve niteliğindeydi. Ancak uygulama konusunda yaşanan anlaşmazlıklar ve sonrasında yeniden başlayan çatışmalar, metni kalıcı bir barış anlaşmasına dönüştürmedi. İran, ABD’nin kendi taahhütlerini ihlal ettiğini savunurken Washington da Tahran’ın yükümlülüklerini yerine getirmediğini ileri sürdü.

Washington’un yeni yaklaşımı: Saldırı yerine ekonomik baskı

ABD yönetimi şu aşamada İran’a karşı yeni ve kapsamlı bir saldırı dalgası başlatmak yerine yaptırımları ve deniz-ekonomik baskıyı artırıyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun bazı müttefik ülke yetkililerine, yeni saldırıların “şimdilik” beklenmediğini söylediği aktarılıyor. Bu ifade, askeri seçeneğin kalıcı olarak rafa kaldırıldığı anlamına gelmiyor; İran’ın yeni bir saldırı başlatması halinde Washington’un karşılık verme ihtimalini açık tuttuğu bildiriliyor. 1215

Bu stratejinin merkezinde İran’ın petrol gelirlerini ve deniz ticaretini sınırlamak, aynı zamanda Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılığı kontrol altında tutmak bulunuyor. Dolayısıyla savaşın ağırlık merkezi, geniş çaplı hava harekâtından ekonomik ve denizcilik baskısına kaymış görünüyor.

İran daha saldırgan bir çizgiye mi geçiyor?

İranlı yetkililer, kalıcı bir anlaşma yönündeki çabalar sonuç vermezse “tamamen saldırgan” bir askeri tutuma geçilebileceği mesajını verdi. Bu açıklamalarda özellikle Hürmüz Boğazı’nda İran gemilerine yönelik kısıtlamalara karşı koyma ve olası bir ABD deniz ablukasını kırma ihtimaline işaret edildi. 38

Bu açıklamalar hem bir tehdit hem de müzakere pozisyonu olarak okunmalı. İran’ın şu ana kadar bir ablukayı başarıyla kırdığına dair kanıt oluşturmuyor. Bununla birlikte Tahran, yaptırımlara dayanabileceğini ve diplomasi ile savunmayı birbirinin alternatifi değil, birlikte kullanılan araçlar olarak gördüğünü vurguluyor.

Netanyahu açısından sonuç ne?

Benjamin Netanyahu’nun siyasi olarak kesin biçimde “daha kötü durumda” olduğunu söylemek için henüz yeterli veri yok. Ancak daha dar ve temkinli bir değerlendirme yapılabilir: Askeri baskı, İran’ı teslim olmaya veya Washington ile Tel Aviv’in istediği koşulları kabul etmeye zorlamış görünmüyor. 38

İran hâlâ bölgesel gerilimi tırmandırma tehdidinde bulunabiliyor ve bu tehdidi, Tahran’ın lehine olacak şartlarla diplomasi talebiyle birlikte kullanıyor. Bu da operasyonun askeri yıkım yaratmış olsa bile siyasi hedeflerine tam olarak ulaşamadığını gösteriyor.

Doğrulanması gereken iddialar

İran’ın Donald Trump’ın oğlu Barron Trump’a yönelik bir saldırı planladığı iddiası, İran ordusunun nükleer silah edinme çağrısı yaptığı yönündeki anlatım ve Tahran’ın ABD ihlallerine ilişkin tüm ayrıntılar, mevcut kaynaklarda yüksek kaliteli ve bağımsız biçimde doğrulanmış bilgiler olarak ele alınmamalı.

Bu başlıklar, birincil kanıtlar veya birden fazla güvenilir bağımsız haber kuruluşunun doğrulaması bulunmadıkça tarafların karşılıklı iddiaları olarak aktarılmalı. Altı ayın sonunda kesinleşen ana sonuç ise şu: Savaş, İran’ın askeri kapasitesine ciddi darbe vurmuş olabilir; fakat henüz kalıcı bir siyasi çözüm, güvenilir bir ateşkes ya da bölgesel istikrar sağlamadı.