Petrol fiyatları 27 Ağustos’ta neden yükseldi? Hürmüz anlaşması umutları nasıl söndü?

27 Ağustos’ta petrol fiyatlarındaki toparlanma, talepte ani bir değişimden çok diplomatik riskin yeniden fiyatlanmasından kaynaklandı. İran ile Umman arasındaki görüşmeler, Hürmüz Boğazı’ndan enerji taşımacılığının aşamalı olarak yeniden başlaması konusunda umut yaratmış ve yatırımcıları önceki seanslarda petrol satmaya yöneltmişti. Ancak Beyaz Saray’ın Washington ile Tahran arasında görüşme yapılmadığını doğrulaması, hızlı ve kalıcı bir yeniden açılma beklentisini zayıflattı. Bunun sonucunda jeopolitik arz primi yeniden fiyatlara yansıdı. Brent petrol yüzde 2,2 artışla varil başına 89,79 dolara, ABD Batı Teksas türü petrolü (WTI) ise yüzde 1,7 yükselişle 83,66 dolara çıktı. 13

Piyasa, “Hürmüz anlaşması” beklentisini tersine çevirdi

Önceki seanslardaki düşüşlerin temelinde, diplomatik girişimlerin enerji akışlarını zamanla normale döndürebileceği beklentisi vardı. İran ve Umman, geçici bir denizcilik koridoru oluşturulması ve mayın temizleme çalışmalarının koordinasyonu da dâhil olmak üzere, Hürmüz’den gemi geçişlerini yönetmeye yönelik aşamalı bir çerçeveyi görüşmüştü. Ancak bu görüşmeler henüz faaliyette olan ve güvenli biçimde işleyen bir rota değil, geliştirilmekte olan bir çerçeve niteliğindeydi. 1718

Bu ayrım piyasalar açısından kritikti. Beyaz Saray’ın ABD-İran arasında herhangi bir müzakere yürütülmediğini açıklaması, daha kapsamlı bir siyasi uzlaşma ve dolayısıyla Hürmüz trafiğinin hızla normalleşmesi ihtimalini azalttı. Katar arabuluculuk çabalarını sürdürse de arabuluculuk, tamamlanmış bir anlaşma anlamına gelmiyordu. 13

Dolayısıyla 27 Ağustos’taki yükseliş, yeni bir fiziksel arz kesintisinden ziyade yaklaşan bir çözüm ihtimaline duyulan güvenin geri çekilmesiydi. Petrol fiyatları, arzın yeniden piyasaya dönebileceği beklentisiyle gerilemişti; bu beklenti zayıflayınca yeniden yükseldi.

Gemi trafiği normal akışın geri dönmediğini gösterdi

Denizcilik verileri, diplomatik açıklamaların sahadaki karşılığını ölçmek için pratik bir gösterge sundu. Hürmüz’de 27 Ağustos’ta görülen emtia gemisi geçişleri 10’a ulaştı. Bu sayı bir önceki günkü 8 geçişin biraz üzerinde olsa da yaklaşık 15 gemilik 10 günlük hareketli ortalamanın altında kaldı. 19

Diğer raporlamalara göre 15 Temmuz-23 Ağustos döneminde günlük ortalama trafik yaklaşık 5 gemiydi. Bu, çatışma öncesindeki günde 100’ün üzerindeki seviyelere kıyasla yaklaşık yüzde 95’lik bir düşüş anlamına geliyordu.

Bu rakamlar, görüşmeler sürerken yatırımcıların arz riskini neden fiyatlamaya devam ettiğini açıklıyor. Önerilen bir koridorun duyurulması; tanker sigortasının, seyir güveninin, mayın temizleme kapasitesinin veya ticari sevkiyat programlarının hemen normale dönmesini sağlamaz. Gemiler düzenli ve güvenli biçimde hareket etmeye başlayana kadar fiziksel piyasa yeni kesintilere karşı kırılgan kalıyor.

Risk yalnızca ham petrolle sınırlı değil

Hürmüz Boğazı, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve diğer enerji kargoları açısından da önemli. Katar’ın Ras Laffan tesisindeki LNG yüklemeleri önceki yılın oldukça altında kalmış olsa da takip verileri, yüklemelerin daha önceki dip seviyelerden toparlandığını gösterdi.

Bu nedenle uzun süreli bir kısıtlama daha geniş bir enerji piyasası riski yaratıyor. Körfez’den petrol ihracatının azalması ham petrol piyasasını sıkılaştırırken, LNG sevkiyatlarının aksaması başka bölgelerdeki gaz kargoları için rekabeti artırabilir.

27 Ağustos itibarıyla Katar’ın ihracat hacimleri üzerindeki kesin etki henüz netleşmiş değildi. Daha güçlü sonuç şu: Aynı stratejik geçiş noktası birden fazla yakıt türünü aynı anda etkileyebilir. Bu da diplomatik ve güvenlik gelişmelerini yalnızca petrol değil, doğal gaz fiyatları açısından da önemli hâle getiriyor.

Rusya’daki rafineri kesintisi işlenmiş yakıt baskısını artırdı

Hürmüz kaynaklı risklere Rusya’daki ayrı bir kesinti de eklendi. Ukrayna’ya ait bir drone saldırısı, Lukoil’in NORSI rafinerisindeki ünitelerde ve altyapıda hasara yol açtı. Rusya’nın dördüncü büyük rafinerisi ve ikinci büyük benzin üreticisi olarak tanımlanan tesis, 26 Ağustos’ta ham petrol işleme faaliyetini durdurdu.

Bu olay küresel ham petrol arzından çok işlenmiş ürünlerin bulunabilirliği açısından doğrudan bir tehdit oluşturdu. Bir rafinerinin devre dışı kalması, tesise girecek ham petrolün başka yerlerde bulunabilmesine rağmen benzin ve motorin üretimini azaltabilir. Bu nedenle piyasanın acil endişesi, Rusya’daki yakıt arzının daralması ve ihracat kısıtlamalarının artma ihtimaliydi; rafinerinin tüm ham petrol işleme kapasitesinin otomatik olarak dünya arzından silinmesi değil.

Lukoil’in tüm büyük rafinerilerinin devre dışı kaldığı yönündeki haberler ise dikkatle ele alınmalı. Reuters, NORSI’nin durduğunu doğruladı ve diğer tesisleri etkileyen kesintileri ayrı olarak bildirdi; ancak daha geniş kapsamlı iddia, NORSI’ye ilişkin kanıtlar kadar net değil.

Daha sıkı küresel tablo, haber akışının etkisini büyüttü

Uluslararası Enerji Ajansı’nın ağustos görünümü, yeni kesintileri daha önemli hâle getiren bir arka plan sundu. Kurum, Orta Doğu ve Rusya’daki kayıpların diğer bölgelerdeki artışları aşması nedeniyle küresel petrol arzının 2026’da günlük 4,3 milyon varil azalarak 102 milyon varile gerilemesini bekliyor. IEA ayrıca küresel petrol talebinin bu yıl günlük 1,6 milyon varil düşeceğini öngörüyor. 14

Talepteki düşüş bir arz şokunu kısmen dengeleyebilir, ancak kısa vadeli fiyat riskini ortadan kaldırmaz. Sevkiyat rotaları kısıtlandığında yatırımcılar, mevcut ham petrolün, işlenmiş ürünlerin ve LNG’nin alıcılara zamanında ulaşıp ulaşamayacağına odaklanır. Lojistiğin daha az güvenilir olduğu bir piyasada her diplomatik açıklama sert fiyat hareketlerine yol açabilir.

Bundan sonra hangi göstergeler izlenecek?

En önemli gösterge, yetkililerin görüşmeleri ne kadar umut verici tanımladığı değil; Hürmüz’den geçen ticari gemi sayısının belirgin biçimde artıp artmayacağı ve bu trafiğin güvenli şekilde sürüp sürmeyeceği. Duyurulan ancak uygulanmayan geçici bir koridorun risk priminin tamamını ortadan kaldırması beklenmez.

28 Ağustos’taki fiyat hareketi de bu hassasiyeti gösterdi. Brent günü 89,31 dolardan, yüzde 0,43 düşüşle tamamlarken WTI 83,40 dolara geriledi. Yatırımcılar, olası bir denizcilik anlaşmasına ilişkin söylentileri ve diğer piyasa sinyallerini yeniden değerlendirdi. 6

Bu geri çekilme, yeniden açılma beklentileri güçlendiğinde primin hızla çözülebileceğini gösteriyor. Ancak aynı zamanda fiyatların yeni bir tersine dönüşe neden açık olduğunu da ortaya koyuyor.

Kısa vadede ham petrol piyasasının dengesi üç soruya bağlı: Hürmüz trafiği normale dönecek mi, Rusya’daki rafineri kesintileri sürecek mi ve küresel piyasa eksilen arzın ne kadarını telafi edebilecek? Süregelen deniz taşımacılığına ve yeniden başlayan işleme faaliyetlerine dair somut kanıt ortaya çıkmadıkça, diplomatik açıklamaların petrol ve bağlantılı enerji piyasalarında büyük fiyat hareketleri yaratması bekleniyor.