Nepal-Tibet sınırındaki felaketin zincirleme etkisi: Buzul çökmesi, sel ve çamur akıntıları

26 Ağustos 2026 sabahı Nepal-Çin sınırındaki Himalaya vadilerinde başlayan felaket, tek bir doğa olayıyla sınırlı kalmadı. Yüksek kesimlerdeki buzul, kaya ve çamur kütlesinin çökmesiyle nehir yatağı tıkandı; ardından biriken suyun ve enkazın aşağı doğru hareket etmesi, Nepal ile Çin’in Tibet Özerk Bölgesi’ni etkileyen yıkıcı ani sellere dönüştü. 145

27 Ağustos’ta yayımlanan Reuters güncellemesinde en az 359 kişinin öldüğü ve yaklaşık 1.000 kişinin kayıp olduğu bildirildi. Diğer sınır ötesi sayımlarda ise Nepal ve Tibet genelindeki kayıp sayısı 1.500’e yaklaştı. Rakamlar; ekiplerin ulaşamadığı yerleşimlere erişmesi, tahliye listelerinin güncellenmesi ve Nepal, Çin ile farklı ülkelerin kayıtlarının karşılaştırılması nedeniyle değişiyordu. 16

Dağlarda ne oldu?

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) ve diğer uzmanların değerlendirmelerine dayanan haberlere göre, Langtang Millî Parkı yakınlarındaki yüksek bir kesimde buzulun önemli bir bölümü çöktü. Buzul parçaları, kaya ve topraktan oluşan büyük kütle vadi tabanına inerken nehir sistemine girdi. 59

Enkaz, Nepal’deki Lhende Khola’yı —Trishuli nehir sistemine bağlı bir akarsu— geçici olarak kapattı ve sınır bölgesinde bir set gölü oluşmasına yol açtı. Su, bu doğal engelin arkasında biriktikten sonra nehir koridoruna doğru ilerledi; beraberinde çamur, kaya parçaları, buz ve başka enkazları taşıdı. Ani seller ve çamur akıntıları evleri, yolları, köprüleri ve enerji altyapısını sürükledi. 1416

Bazı haberlerde Trishuli Nehri’nin, etkilenen koridorun belirli bölümlerinde Bhotekoshi adıyla da anıldığı belirtildi. Uzmanlara göre nehirdeki su seviyesi yalnızca yarım saat içinde 9 metreye kadar yükseldi. 16

Hangi bölgeler etkilendi?

En ağır yıkım, Nepal’in kuzeyindeki sınır vadilerinde ve Trishuli nehir sistemine bağlanan aşağı kesimlerde görüldü. Sel suları ve çamur akıntıları sınırı aşarak Çin’in Tibet Özerk Bölgesi’ndeki Gyirong ilçesine de ulaştı. Çin devlet medyası burada üç kişinin öldüğünü ve yüzlerce kişinin kayıp olduğunu bildirdi. 48

Mevcut haberlerde Hindistan, felaketin başlıca doğrudan etkilenen bölgesi olarak gösterilmedi. Ancak Hindistan makamları, Nepal üzerinden Tibet’e seyahat eden çok sayıda vatandaşın bulunması ve Hindistan Himalayaları’ndaki aşağı havza bölgelerinde taşkın riski oluşması nedeniyle süreci yakından izledi. 6

Kaç kişi öldü veya kayboldu?

Felaketin ilk günlerinde tek bir kesin can kaybı ve kayıp sayısı yoktu. Raporlar farklı tarihlerde yayımlandı ve Nepal ile Tibet için farklı idari kayıtlar kullandı:

• Reuters’ın 27 Ağustos güncellemesine göre en az 359 kişi öldü, yaklaşık 1.000 kişi kayıp durumdaydı. 1
• Diğer haberlerde Nepal ve Tibet genelindeki kayıp sayısı yaklaşık 1.500 olarak verildi; bunların 700’den fazlasının yabancı uyruklu olduğu bildirildi. 6
• Tibet’in Gyirong ilçesinde Çin devlet medyası 3 ölüm ve 558 kayıp bildirdi. Kayıplar arasında 260 yabancı vardı. 8
• Nepal turizm makamları, aralarında Hindistan, ABD, Avustralya, Birleşik Krallık, Kanada ve Malezya vatandaşlarının da bulunduğu yüzlerce yabancı ziyaretçiye ulaşılamadığını açıkladı. 78

Mevcut kaynaklar yaralıların veya doğrulanmış kurtarmaların toplamına ilişkin güvenilir ve birleşik bir sayı vermiyor. Yolların ve köprülerin zarar görmesiyle izole olan bölgelere helikopter ve kara ekipleri ulaştıkça rakamların değişmesi bekleniyordu.

Neden çok sayıda turist ve hacı etkilendi?

Etkilenen güzergâh, Katmandu ile Tibet’in başkenti Lhasa arasındaki bağlantının bir parçası ve trekking yapanlar, turistler ile Kailash Dağı’na giden hacılar tarafından kullanılıyor. Bu nedenle kayıp bildirilen kişilerin önemli bir bölümü vadilerde yaşayanlardan ziyade bölgeden geçen ziyaretçilerdi. 16

Hindistan Dışişleri Bakanlığı’na göre en az 288 Hindistan vatandaşı Nepal’de kayıptı, yaklaşık 200 kişi ise Çin’de mahsur kalmıştı. Güney Hindistan’daki bir tur operatörü, yaklaşık 60 kişilik bir hac grubundan 30’dan fazlasına ulaşılamadığını; grubun rehberinin de kayıplar arasında olduğunu söyledi. 6

Yabancıların sayısına ilişkin farklılıklar, turizm makamları, polis birimleri ve hükümetlerin ayrı iletişim listeleri tutmasından kaynaklanıyordu. Bu nedenle ilk listelerde yer alan herkesin hayatını kaybettiği sonucu çıkarılamaz; söz konusu kişiler başlangıçta yalnızca kendileriyle iletişim kurulamadığı için kayıp olarak kayda geçirilmişti.

Felakete deprem mi yol açtı?

İlk açıklamalarda, 4,4 büyüklüğünde bir depremin buzulun alt bölümünü harekete geçirmiş olabileceği öne sürüldü. Ancak sonraki bilimsel değerlendirmeler, kaydedilen sismik sinyalin tektonik bir depremden ziyade devasa buzul ve kaya çökmesinin kendisi tarafından oluşturulduğuna işaret etti. 5913

Daha sonraki haberlerde çöküşün daha güçlü bir sismik olayla eşdeğer sinyal ürettiği aktarıldı. Temel ayrım ise değişmedi: Mevcut değerlendirmelere göre felaketi başlatan doğrulanmış bir deprem değil, buzul-kaya kütlesinin çökmesi ve bunun tetiklediği enkaz akışıydı. 9

İklim değişikliğinin rolü neydi?

Mevcut haberler, bu özel çöküşün doğrudan iklim değişikliğinden kaynaklandığını kanıtlamıyor. Bununla birlikte bilim insanları, daha sıcak bir iklimin buzulları ve donmuş toprakları istikrarsızlaştırabileceğini; bu durumun da dağlık bölgelerde buzul ve heyelan kaynaklı tehlikeleri artırabileceğini belirtiyor. Bu, bölgesel riskleri artırabilecek genel bir etken olarak değerlendirilmeli; olayın kesin nedeni olarak sunulmamalı. 4

Arama-kurtarma ve yardım çalışmaları nasıl ilerledi?

Nepal ve Çin’deki acil durum ekipleri sarp vadilerde arama yaptı, tehdit altındaki bölgelerden insanları tahliye etti ve yolların zarar gördüğü yerleşimlere helikopterlerle ulaşmaya çalıştı. Hindistan makamları ise vatandaşlarını bulmaya, Çin’de mahsur kalanlara yardım etmeye ve ailelerden gelen başvuruları koordine etmeye odaklandı. 126

Çalışmalar; dengesiz yamaçlar, yeni çamur akıntıları, kapanan yollar ve hasar gören altyapı nedeniyle zorlaştı. Uluslararası yardım kuruluşları da etkilenen bölgelere yardım ulaştırmaya çalıştı. Bir haberde Birleşmiş Milletler’in Nepal için Merkezi Acil Müdahale Fonu’ndan 2 milyon dolar ayırmayı planladığı bildirildi.

Ulaşımın tehlikeli ve sınırlı olması, iletişim kurulamadığı için her kişinin kayıp veya yaralı kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmiyordu. Ekipler arama listelerini tahliyeler, barınak kayıtları ve sınır geçiş bilgileriyle karşılaştırıyordu.

Yeni bir sel riski neden devam ediyor?

İlk sel dalgası tehlikenin sona erdiği anlamına gelmedi. Nepal ve Çin, enkazın arkasında iki göl ya da set gölü alanında su birikmeye devam ettiği uyarısında bulundu. Bu engellerden birinin aniden yıkılması hâlinde, aşağı havzalara kısa sürede yeni ve güçlü bir sel dalgası ulaşabilirdi. 1

Bu risk, ekipleri iki acil görevi aynı anda yürütmeye zorladı: Hayatta kalanları aramak ve ikinci bir su boşalmasından etkilenebilecek kişileri tahliye etmek. Hasarlı köprüler, dengesiz yamaçlar ve devam eden çamur akıntıları hem kurtarma ekipleri hem de evlerine dönmeye çalışan bölge sakinleri için tehlike oluşturdu.

İlk raporların ortaya koyduğu en net tablo, bunun zincirleme bir dağ felaketi olduğudur: Buzul ve kaya çökmesi nehri tıkadı; tıkanan sistemin serbest kalmasıyla su, çamur, buz ve kaya parçalarından oluşan büyük bir akış meydana geldi; seller de hem yerel toplulukların hem de uluslararası yolcuların kullandığı sınır bölgesindeki vadilere yayıldı. Arama çalışmaları sürerken can kaybı ve kayıp kişi sayıları kesinleşmemişti.