Nepal-Çin sınırındaki sel ve heyelan felaketi nasıl gelişti?

Felaket nasıl başladı?

26 Ağustos'ta Nepal ile Çin'in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki Himalaya sınırında buz, kaya ve çamurdan oluşan büyük bir kütle nehir vadisine çöktü. İlk bulgular, olayın Nepal tarafındaki Rasuwa bölgesi ile Çin'in Gyirong ilçesinde büyük bir sel dalgası oluşturduğunu gösteriyor. Felaketin kesin tetikleyicisi ve toplam can kaybı 27 Ağustos'ta hâlâ araştırılıyordu; erken dönem resmi açıklamalar ve medya haberlerindeki rakamlar birbirinden önemli ölçüde farklıydı. 415

Uydu görüntülerine dayanan ön değerlendirmelere göre Langtang Lirung yakınlarında bulunan bir buzulun alt bölümü kopmuş ve yaklaşık 5.200 metre yükseklikten, yüzlerce metre aşağıdaki vadi tabanına düşmüş olabilir. Bazı ilk analizlerde kopan buz kütlesinin yaklaşık 800 metre genişliğinde olabileceği ve binlerce metre boyunca aşağıya sürüklendiği belirtildi. Buz, kaya ve çamurla karışarak dar vadilerden hızla ilerleyen bir enkaz akışına dönüştü. 413

Akış ne kadar hızlıydı?

Yetkililer ve haberlerde oluşan çamur akışı ile sel, “yüksek hızlı” olarak tanımlandı. Çinli bir jeolog akışın saniyede yaklaşık 50 metre ilerlediğini bildirdi; başka bir haberde ilk sel sırasında saatte 120 mile ulaşan hızlardan söz edildi. Ancak bu rakamların bağımsız olarak doğrulanmış, ortak bir ölçüme dayanıp dayanmadığı net değil. Bu nedenle kesin hız iddiaları temkinle değerlendirilmelidir. 67817

Can kaybı ve kayıplar

26-27 Ağustos itibarıyla haberlerde doğrulanmış ölü sayısı en az yaklaşık 160 olarak yer aldı; 1.300'den fazla kişinin ise kayıp olduğu bildirildi. Sonraki durum raporlarında iki ülke için daha yüksek toplamlar açıklandı. Rakamlar arasındaki farkın başlıca nedenleri, yıkıma uğrayan ve ulaşılması zor bölgelerde arama çalışmalarının sürmesi, kimlik tespitlerinin tamamlanmaması ve Nepal ile Çin'in farklı bildirim sistemleri kullanmasıydı. 9152

Kayıplar arasında trekking yapanlar, hacılar, turizm çalışanları ve sınır geçişini kullanan kişiler vardı. Nepal'in ilk listelerinde yaklaşık 400 yabancı turist kayıp görünüyordu. Daha sonraki haberlerde 32 ülkeden 500'den fazla yabancının akıbetinin bilinmediği, bunların yaklaşık 90'ının ABD vatandaşı olduğu aktarıldı. 98

Nepal'de bazı kayıp listelerinde Hindistan'dan Kailash Dağı'na hac yolculuğu yapan kişiler de bulunuyordu. Bölgedeki yerleşimler, yol kenarındaki işletmeler, inşaat ve hidroelektrik tesisleri ile ulaşım bağlantıları çok kısa sürede sel ve enkaz altında kaldı. Yurt dışındaki aileler, kayıp yakınlarından haber almaya çalışırken arama-kurtarma ekipleri de geniş bir alana yayılan enkazla karşı karşıya kaldı. 15121

Yıkımın boyutu

Sel suları köprüleri kopardı, evleri ve çok katlı binaları temellerinden söktü, yolları ve enerji projelerini tahrip etti. Çin ile Nepal arasındaki ticaret ve turizm bağlantısının başlıca geçiş noktalarından biri olan Gyirong Limanı da ağır hasar gördü. Yolların, köprülerin ve iletişim hatlarının kullanılamaz hâle gelmesi hem kurtarma ekiplerinin bölgeye ulaşmasını hem de mağdurların sayısının belirlenmesini zorlaştırdı. 916

Arama-kurtarma çalışmaları

Nepal, enkazla kaplı vadilerde ve yamaçlarda arama yapmak, mahsur kalanlara ulaşmak ve acil malzeme bırakmak için helikopterler kullandı. Çin de sınırın kendi tarafındaki acil müdahaleyi koordine etti. Ancak çalışmalar; yıkılan yollar ve köprüler, zorlu dağlık arazi, yağış, dengesiz yamaçlar, kesilen iletişim ve yeni sel tehlikesi nedeniyle ciddi biçimde aksadı. 213

Dünyadan hükümetler ve uluslararası kuruluşlar Nepal'e nakit yardım, barınma malzemeleri, teknik destek ve diğer acil yardım kalemlerini göndermeye başladı. Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu'nun Nepal Kızılhaçı'nın müdahalesi için 1,2 milyon dolardan fazla kaynak serbest bıraktığı bildirildi. 57

Yeni bir sel dalgası riski

İlk heyelan, nehir kanallarını kapatarak set gölleri oluşturdu. Bunların bazıları Gyirong ilçesinde veya yakınında meydana geldi. Çinli yetkililer, bir tıkanmanın arkasında yaklaşık 3 milyon metreküp su biriktiğini açıkladı. Nepal ise Bhotekoshi Nehri üzerinde enkazın oluşturduğu gölün yükseldiğini ve setin yarılması hâlinde taşabileceğini duyurdu. Böyle bir yarılma, ilk selde zaten ağır hasar gören vadilere yeni ve yıkıcı bir su dalgası gönderebilir. 713

Yağış beklentileri de endişeyi artırdı. Kızılhaç bağlantılı değerlendirmelere göre hayatta kalanlar ve yerinden edilenler yeni sel ve heyelanlara, güvenli su eksikliğine, hastalık riskine, yüksek rakımın getirdiği soğuğa, gıda ve barınmaya erişim sorunlarına maruz kaldı. Ulaşımı kesilen topluluklara yardım götürmek de son derece güçtü. 1013

Bilinenler ve belirsizlikler

Felaketin güçlü biçimde şüphelenilen mekanizması, Langtang Lirung yakınlarında bir buzul bölümünün kopması ve bunun kaya-çığ ile enkaz akışını tetiklemesiydi. Ancak ilk incelemeler tamamlanmadan olayın kesin jeolojik zinciri ve iklim koşullarının rolü hakkında nihai bir sonuca varılmadı. 24

Bu nedenle 26-27 Ağustos tarihli ölü, kayıp ve hasar rakamları nihai kabul edilmemeli. Arama ekipleri ulaşılması güç vadilere girdikçe, kayıp kişilerin kimlikleri doğrulandıkça ve Nepal ile Çin'den yeni resmi bilgilendirmeler geldikçe toplamların değişmesi bekleniyordu. 24