Himalayalar’daki Sel Felaketi Nepal ve Tibet’i Nasıl Vurdu?

26 Ağustos 2026’da Nepal ile Çin’in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki Himalaya sınırında yaşanan felaket, sıradan bir yağış seli değildi. Ön değerlendirmelere göre bir buzul parçası koparak vadiye düştü; buna büyük bir kaya ve buz çökmesi de eklenince nehir sistemi su, çamur ve moloz taşıyan dev bir akışa dönüştü. 6

Felaket Nepal ve Tibet’teki nehir vadilerine yayıldı; yerleşimler, yollar, köprüler ve hidroelektrik tesisleri ağır hasar gördü. Kurtarma ekipleri izole bölgelere ulaştıkça ve daha önce kayıtlara girmemiş çalışma sahaları tespit edildikçe kayıp ve can kaybı listeleri de değişti. Son mevcut raporlarda toplam ölü sayısı 570’in üzerinde, kayıp sayısı ise yaklaşık 2.000 olarak veriliyordu. Ancak bunlar nihai bilanço değil, operasyon sırasında kullanılan geçici sayımlardı. 12

Himalaya sınır bölgesinde ne oldu?

Buz ve kaya kütlesinin çökmesi, nehri kısa sürede büyük bir moloz akışına dönüştürdü. Su, çamur ve kaya parçaları vadiler boyunca ilerleyerek evleri, köprüleri, yolları ve hidroelektrik tesislerini yıktı ya da ağır biçimde tahrip etti. Bazı bölgelerde binalar temellerinden sökülürken, nehir kıyısındaki yerleşimler ve çalışma alanları tamamen gömüldü veya sürüklendi. 1314

Elektrik ve telekomünikasyon hatlarının kesilmesi, yetkililerin hayatta kalanları belirlemesini ve izole yerleşimlerle iletişim kurmasını zorlaştırdı. Seyahat, hac ve çalışma kayıtlarının resmi kayıp listeleriyle karşılaştırılması da iletişim kesintileri ve ulaşım sorunları nedeniyle zaman aldı.

Ölü ve kayıp sayıları neden sürekli değişti?

26 Ağustos’taki ilk haberlerde yaklaşık 160 kişinin öldüğü, yüzlerce kişinin de kayıp olduğu bildirildi. 28 Ağustos’a gelindiğinde ise Nepal ve Tibet’teki toplam can kaybının 570’i aştığı, yaklaşık 2.000 kişinin hâlâ bulunamadığı yönünde raporlar yayımlandı. 912

Nepal’deki kayıp sayısı, hidroelektrik projelerinde çalışan kişiler ve diğer iş kamplarındaki çalışanlar listeye eklendikçe arttı. İlk haberlerde yaklaşık 900 hidroelektrik işçisinin Nepal’in kayıp sayımına sonradan dahil edildiği belirtiliyordu. Bununla birlikte isimlerin doğrulanması ve kayıpların kimlik tespiti sürdüğü için toplam rakamlar değişmeye devam etti.

Kayıp kişiler arasında Kailash Dağı’na doğru seyahat eden yabancı ziyaretçiler ve hacılar da vardı. 30’dan fazla ülkeden insanların kayıp olduğu bildirildi. ABD vatandaşlarına ilişkin ilk konsolosluk listelerinde 47 kişi kayıp görünürken, sonraki haberlerde bu sayı 60’ın üzerinde verildi. Bu rakamlar doğrulanmış ölüm anlamına gelmiyor; henüz bulunamayan kişileri ifade ediyordu.

Kurtarma ekipleri ağır erişim sorunlarıyla karşılaştı

Nepal polisi, ordu ve helikopter ekipleri binlerce kişiyi güvenli bölgelere taşıdı. Nepal Afet Yönetimi Kurumu, 3.253 kişinin helikopterlerle kurtarıldığını, 150’den fazla yaralının ise Katmandu ile çevre ilçelerdeki hastanelere götürüldüğünü açıkladı. 7

Ancak derin ve dengesiz çamur, yeni heyelanlar, devam eden yağış, yıkılan yollar, dar dağ vadileri ve kötü hava koşulları operasyonu yavaşlattı. İletişim altyapısının zarar görmesi bazı yerleşimlere ulaşılmasını engellerken, hava koşulları da helikopter uçuşlarını sınırladı.

Hayatta kalanların yalnızca aranıp kurtarılmaya değil; barınma, gıda, tıbbi bakım, temiz su ve ulaşım bağlantılarına da ihtiyacı vardı. Tibet tarafında ise çamur akıntıları ve sınır koridorundaki hasar, bölgeye erişimi ve can kayıplarına ilişkin bilgi akışını daha da zorlaştırdı. Çinli yetkililer kurtarma kaynaklarını bölgeye sevk ederken, Devlet Başkanı Şi Cinping buzul ve heyelan tehlikelerinin daha yakından izlenmesini istedi. 1015

Yeni oluşan baraj gölü ikinci bir sel tehlikesi yarattı

Çökme, nehir sisteminin önünü kapatarak yukarı kesimde bir baraj gölü oluşturdu. Suyun birikmesi ve gölün taşmaya başlaması, setin yarılması ya da suyun daha fazla yükselmesi durumunda aşağı kesimlere yeni ve güçlü bir sel dalgası ulaşabileceği endişesini doğurdu. 15

Bu risk nedeniyle kurtarma çalışmaları kısa süreliğine durduruldu. Yetkililer acil tehlikenin kontrol edilebilir olduğuna karar verdikten sonra operasyonlar yeniden başladı. Ancak yağışların sürmesi veya yamaçlarda yeni çökmeler yaşanması koşulları hızla değiştirebileceği için gölün izlenmesine devam edildi. 15

Buzul ve kaya çökmesi neden öngörülemedi?

Bilim insanlarının ön değerlendirmesine göre buzulun bir bölümü koparak vadiye düştü ve hızlı bir heyelanla selin oluşmasına katkıda bulundu. Olayların kesin sıralaması ve ilk tetikleyici hâlâ araştırılıyor. 6

Bu tür olayları tahmin etmek zordur. Çünkü yüksek dağlardaki buz ve kaya kütleleri, uzak ve ulaşılması güç arazilerde aniden çökebilir. Sensörler hareketi veya sismik enerjiyi tespit edebilse bile bu, aşağı vadilerde yaşayan insanların moloz yüklü sel dalgası ulaşmadan önce uyarılabileceği ve tahliye edilebileceği anlamına gelmez.

Buna rağmen erken uyarı sistemleri can kaybını azaltabilir. Bunun için izleme cihazlarının yanı sıra güvenilir iletişim ağları, açık tahliye güzergâhları ve uyarı geldiğinde harekete geçmeye hazır topluluklar gerekir. Bu sistemler ani bir buz-kaya çığının her seferinde önceden tahmin edilmesini sağlayamayabilir; ancak tehlike başladıktan sonra kritik dakikalar kazandırabilir.

İklim değişikliği riski artırıyor olabilir, ancak tek başına neden kanıtlanmış değil

Bilim insanları, ısınan iklimin yüksek rakımlardaki buz ve kayaları daha istikrarsız hâle getirebileceğini, buzul göllerinin büyüklüğünü veya yapısını değiştirebileceğini ve Himalayalar’daki benzer afetlerin arka plan riskini artırabileceğini belirtiyor. 2

Ancak bu değerlendirme, iklim değişikliğinin söz konusu çöküşe tek başına neden olduğunu kanıtlamıyor. Buzulun kopması, kayanın hareketi, nehrin tıkanması ve suyun aniden serbest kalması gibi doğrudan mekanizmaların ayrıca incelenmesi gerekiyor. En temkinli sonuç şu: Isınma, bu tehlikelerin gelişebileceği koşulları artırabilir; fakat olayların kesin zamanını ve biçimini öngörmek hâlâ son derece zor.

Nepal yabancı arama-kurtarma ekiplerini kabul etmedi

Nepal, vatandaşları kayıp olan bazı ülkelerin yardım tekliflerine rağmen yabancı arama-kurtarma ekiplerine ihtiyaç duymadığını açıkladı. Güney Kore ise yardım düzenlemeleri üzerinde görüşmeler yürüttüğünü ve kayıp vatandaşları için kendi çalışmalarını koordine ettiğini bildirdi.

Nepal’in tutumu acil kurtarma operasyonlarıyla uzun vadeli desteği birbirinden ayırdı. Yabancı hükümetler vatandaşlarının bulunması ve konsolosluk koordinasyonuna odaklanırken, Nepal acil müdahalenin ardından yeniden inşa, toparlanma ve mali ya da teknik yardıma ihtiyaç duyulacağını belirtti.

Sonuç: Birbiri ardına gelişen bir afet zinciri

Himalaya’daki sel, tek aşamalı bir taşkın değildi. Yüksek rakımlı buz ve kaya çökmesi, moloz yüklü bir sel akışını tetikledi; bu akış yerleşimleri ve kritik altyapıyı yok etti. Aynı çökme, kurtarma ekipleri ve hayatta kalanlar için yeni bir baraj gölü tehlikesi de yarattı.

Nepalli ve Çinli ekipler binlerce kişiye ulaşmayı başardı, ancak hasar gören yollar ve iletişim hatları hem kurtarma çalışmalarını hem de kayıp listelerinin hazırlanmasını zorlaştırdı. Bu nedenle nihai ölü ve kayıp sayıları, kimlik tespiti, kayıtların doğrulanması ve enkaz kaldırma çalışmaları tamamlanana kadar geçici rakamlar olarak değerlendirilmelidir.