Nepal-Tibet sınırındaki sel felaketi: Buzul kopması, yıkım ve kurtarma çalışmaları

Felaket 26 Ağustos 2026 sabahı başladı; 27 Ağustos'ta yayımlanan haberlerin çoğu olayın ardından yaşananları aktarıyordu. Himalayalar'ın yüksek kesimlerinde bir buzul koptu. Kopan buz ve kaya parçaları vadi tabanına düşerek büyük bir heyelana neden oldu ve heyelan bir nehre ulaştı. Bunun sonucunda su, buz, çamur ve kayalardan oluşan güçlü bir sel dalgası Nepal-Tibet sınırındaki yerleşimlerin içinden geçti. 410

Yetkililer farklı bölgelerden, farklı zamanlarda güncellenen veriler paylaştığı için ilk günlerde tek ve güvenilir bir toplam can kaybı ya da kayıp kişi sayısı vermek mümkün değildi. İlk haberlerde Nepal ve Tibet genelinde yüzlerce kişinin öldüğü, 1.300 ila 1.500'den fazla kişinin kayıp olduğu bildirildi. 111316 Daha sonraki bir güncellemede Nepal'de 547, Çin'in Tibet bölgesinde ise beş kişinin hayatını kaybettiği; 1.500'den fazla kişinin hâlâ kayıp olduğu aktarıldı.

Buzul kopması seli nasıl tetikledi?

Olay, sıradan bir yağış selinden çok, birbirini izleyen jeolojik gelişmelerin sonucuydu:

1. Himalayalar'ın yüksek kesimlerinde buzulun alt bölümlerinden biri koptu.
2. Kopan buz ve kaya vadi tabanına çarparak büyük bir heyelan oluşturdu.
3. Heyelan bir dağ nehrine girdi ve su, buz, çamur ile kayalardan oluşan hızlı hareket eden bir akış yarattı.
4. Bu akış vadiler boyunca ilerleyerek Nepal ve Tibet'teki yerleşimlere ve altyapıya ulaştı. 410

The Guardian'ın aktardığına göre ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), kaydedilen sarsıntıyı buzul kayası ve buzun çökmesine bağladı. 10 Bilim insanları, ısınan koşulların yüksek dağlardaki buz ve kaya kütlelerini istikrarsızlaştırabileceğini belirtti. Ancak iklim değişikliğinin bu tekil olay üzerindeki kesin etkisi henüz analiz ediliyordu.

Gyirong'dan Rasuwa ve Nuwakot'a uzanan yıkım

Sel, Katmandu ile Tibet'in başkenti Lhasa'yı birbirine bağlayan; yerel halkın yanı sıra çalışanların, trekking yapanların ve hacıların kullandığı koridoru vurdu. Nepal'de en ağır hasar Rasuwa ve Nuwakot bölgelerinde görüldü. Yerleşimler, yollar, köprüler, binalar ve elektrik altyapısı sel suları tarafından sürüklendi veya çamur altında kaldı. Uydu ve hava görüntüleri, Nuwakot'taki Trishuli çevresinde geniş çaplı yıkım olduğunu gösterdi. 4

Tibet tarafında ise sel, Gyirong sınır kapısı kompleksine ulaştı. Çinli bir kurtarma ekibi bölgeye ulaştığında geriye “harabelerden başka bir şey” kalmadığını bildirdi. 17 Bu ifade, önemli sınır geçiş noktasındaki yıkımın boyutunu ortaya koydu.

Yıkılan yollar ve köprüler bazı vadileri dış dünyaya kapattı. Bu bölgelerin bir kısmına yalnızca hava yoluyla veya zorlu kara operasyonlarıyla ulaşılabildi. Enkaz ve nehirlerdeki istikrarsız koşullar, arama-kurtarma ekipleri için tehlikeyi sürdürdü. 612

İzole kalan bölgelerde kurtarma çalışmaları

Nepal ordusunun öncülük ettiği operasyonda helikopterler, askerler ve acil sağlık ekipleri görevlendirildi. Ordu 12 helikopter seferber etti, geçici bir sahra hastanesi kurdu, en az 114 kişiyi hava yoluyla tahliye etti ve ağır yaralanan en az 25 kişiyi Katmandu'ya götürdü. 19

Ekipler dik ve engebeli arazide helikopter keşifleri yaptı. Haberlerde dronların, sallarla yapılan tahliyelerin ve teknik halat kurtarmalarının kullanıldığı aktarıldı; ancak bu operasyonların her biri için kesin toplamlar, dönemin en güvenilir haberlerinde tutarlı biçimde yer almadı. En net belgelenen hava tahliyesi sayısı en az 114 kişiydi. 619

Arama çalışmaları ilerledikçe izole tesislerde ve yerleşimlerde mahsur kalan insanlar da tespit edildi. Hidroelektrik santralleri ve diğer altyapı tesisleri tahliyelerde önemli noktalara dönüştü. Ancak sel suları ve heyelanlar vadi güzergâhlarını değiştirdiği için ulaşım son derece zordu. 619

Oluşan set gölü ikinci bir tehlike yarattı

Heyelan, nehrin yukarı kesiminde suyun önünü kesti ve bir set gölü oluşturdu. Nepal ve Çin, biriken suyun taşması veya doğal setin yıkılması hâlinde kurtarma çalışmaları sürerken yeni ve yıkıcı bir sel dalgası yaşanabileceği uyarısında bulundu. 1

İlk haberlerde iki gölden söz edilse de Reuters'ın düzeltmesinde asıl endişenin sınırın iki tarafına yayılan tek bir gölle ilgili olduğu açıklandı. Bu risk nedeniyle yetkililer su seviyelerini izledi, bazı operasyonları durdurdu veya yeniden düzenledi ve yeni bir selden etkilenebilecek bölgelerde tahliyeler yaptı. Daha sonraki haberlerde gölün taşmasından kaynaklanan tehlikenin kurtarma çalışmalarının yeniden başlamasına izin verecek ölçüde yönetilebilir hâle geldiği belirtildi. 17

Kayıplar arasında yabancılar ve Kailash hacıları da vardı

Güzergâhın trekking ve hac turizmi açısından önemi nedeniyle kayıp kişiler arasında çok sayıda yabancı ziyaretçi bulunuyordu. Nepal'de dönemin bir haberine göre yaklaşık 500 yabancı ziyaretçi kayıptı. Tibet'in Gyirong bölgesinde bildirilen 558 kayıp kişinin 260'ı yabancıydı. 6

ABD'li yetkililer yaklaşık 90 Amerikalının olaydan etkilenmiş olabileceğini, o aşamada üç kişinin kurtarıldığını açıkladı. 10 Kayıplar arasında Hindistan vatandaşları da önemli bir yer tutuyordu. Hindistan'daki bir seyahat acentesi, Kailash Dağı'na giden yaklaşık 60 kişilik hac grubundan yaklaşık 36 kişiyle bağlantının kesildiğini söyledi. Kayıplar arasında, rehber olarak görev yapan acente sahibinin oğlu da bulunuyordu. 5

Yurt dışındaki aileler bilgiye ulaşmakta zorlandı. İletişim hatları kesilmiş, yollar kullanılamaz hâle gelmiş ve yetkililer hayatını kaybedenlerle kayıpların tamamına ilişkin listeleri henüz yayımlamamıştı. 69

Nepal'in yabancı kurtarma ekipleri konusundaki tutumu

Hükümetler kendi vatandaşlarını bulmaya çalışırken bazı ülkelerden yardım teklifleri geldi. Güney Kore hızlı müdahale desteği hazırladı; başka ülkeler de yardım önerdi. Ancak Nepal Dışişleri Bakanlığı daha sonra yabancı arama-kurtarma ekiplerine ihtiyaç olmadığını açıkladı ve bu teklifleri kabul etmedi. 1116

Bu nedenle Nepal'in yabancı kurtarma ekiplerinin geniş kapsamlı biçimde ülkeye girişine izin verdiğini belirten haberler dikkatle değerlendirilmelidir. Belgelenen uluslararası destek; diplomatik koordinasyon, vatandaşların yerini belirleme, yardım ve olası teknik destek üzerinde yoğunlaştı. Büyük çaplı bir yabancı arama-kurtarma konuşlandırmasına ilişkin doğrulanmış bir tablo bulunmuyordu. 1116

İlk günlerdeki sayılar neden birbirini tutmadı?

Can kaybı ve kayıp kişi sayıları hızla değişti. Bunun başlıca nedenleri, Nepal ve Çin'in ayrı bölgeler için ayrı rakamlar açıklaması, kayıp listelerinde ziyaretçilerle yerel halkın farklı biçimlerde sayılması ve aramaların uzun, ağır hasarlı bir nehir koridoru boyunca sürmesiydi. Birbirini izleyen günlerde yayımlanan haberlerde ölüm ve kayıp sayıları önemli ölçüde farklılık gösterdi. 12411

Bu nedenle en sağlıklı sonuç, tek bir toplam sayıdan çok felaketin ölçeğine odaklanmak: yüzlerce kişi doğrulanmış biçimde hayatını kaybetti, sonraki güncellemelerde 1.500'den fazla kişinin kayıp olduğu bildirildi, Gyirong sınır kapısı ile Nepal'in sınır bölgelerinin bazı kesimleri ağır yıkıma uğradı ve kurtarma ekipleri yeni bir sel tehdidi altında çalışmayı sürdürdü. 1718