BIS’e göre stablecoin’ler neden günlük ödemelerde ölçeklenemiyor?

Pablo Hernández de Cos’un Jackson Hole’daki mesajı, stablecoin’lerin hiçbir işe yaramadığı değildi. BIS Genel Müdürü’ne göre sorun, stablecoin’lerin mevcut tasarımının herkese açık, hızlı ve güvenilir bir günlük ödeme sisteminin temelini oluşturmaya elverişli olmaması. De Cos, ödemeleri modernize etmek için ticari banka mevduatlarına dayanan ve nihai olarak merkez bankası parasıyla mutabakat sağlayan tokenleştirilmiş mevduatları daha güçlü bir seçenek olarak öne çıkardı. 2

BIS’in dijital para için temel ölçütleri

De Cos tartışmayı iki kavram etrafında kurdu: ortak hesap birimi ve paranın tekliği. Paranın tekliği, aynı para biriminde ifade edilen farklı para biçimlerinin nominal değer üzerinden birbirinin yerine geçebilmesi ve nihai olarak merkez bankası parasına çevrilebilmesi anlamına geliyor. Bir ödeme alan kişi, eline geçen ödeme aracının hangi banka ya da kuruluş tarafından çıkarıldığını ayrıca değerlendirmek zorunda kalmamalı. 2 9

Bugünkü bankacılık sisteminde bu ilke çoğu zaman görünmez bir altyapı gibi çalışıyor. Ticari banka mevduatları, merkez bankalarının mutabakat sistemleri sayesinde egemen para birimi karşısında değer kaybetmeden kullanılabiliyor. Tokenleştirilmiş mevduatların amacı da bu yapıyı korurken daha hızlı ve programlanabilir dijital transferler sunmak. 10 12

Stablecoin’ler neden geniş ölçekte zorlanıyor?

Parçalanma, paranın tekliğini bozabilir

Stablecoin’ler farklı özel kuruluşlar tarafından çıkarılan alacaklardır. Ödeme yapan kişinin elindeki token ile ödeme alıcısının kabul ettiği token farklıysa, doğrudan transfer yerine ikincil piyasada bir takas gerekebilir. Bu durum fiyatın nominal değerden sapmasına, itfa sürecinde sürtünmelere ve bir dijital doların ya da avronun diğeriyle gerçekten aynı kabul edilip edilmeyeceğine dair belirsizliğe yol açabilir. 2 10

BIS’in kaygısı yalnızca kısa vadeli fiyat oynaklığı değil. Asıl soru, özel olarak çıkarılan token’lerin paranın her yerde nominal değer üzerinden kabul edildiği varsayımını koruyup koruyamayacağı. BIS daha önce de stablecoin’lerin normal koşullarda nominal değerden sınırlı ölçüde, piyasa stresi sırasında ise çok daha sert biçimde sapabileceği uyarısında bulunmuştu. 5

Farklı blokzincirleri birlikte çalışmayı sınırlıyor

Stablecoin’ler, likiditeyi, mutabakatı ve teknik standartları otomatik olarak paylaşmayan farklı ağlarda çalışıyor. Bir blokzincirindeki token, başka bir ağda doğrudan kullanılamayabiliyor. Köprüler ağları birbirine bağlayabilir; ancak bu çözümler, sorunsuz birlikte çalışabilirlik yaratmak yerine yeni teknik bağımlılıklar ve risk katmanları ekliyor. 5 11

Kitlesel bir ödeme sisteminde kullanıcıların farklı platformlar arasında parayı, işlemin kesin olarak sonuçlandığından emin biçimde gönderip alabilmesi gerekir. Parçalı yapı ise deneyimi, tek ve bütünleşik bir para sistemi kullanmaktan çok farklı ağlar arasında varlık takasına benzetiyor. 9

Finansal suçlarla mücadele kuralları eşit uygulanmayabilir

De Cos, herkese açık ve izinsiz blokzincirler, kimliği kısmen gizleyen işlemler, kullanıcıların kendi kontrolündeki cüzdanlar ve doğrudan cüzdandan cüzdana transferler konusunda finansal bütünlük kaygılarını da gündeme getirdi. Bu özellikler; kara para aklamayı önleme ve terörizmin finansmanıyla mücadele kontrollerinin, denetlenen hesap tabanlı bir sistemdeki kadar tutarlı uygulanmasını zorlaştırabilir. 2 7

Bu, her stablecoin işleminin yasa dışı olduğu veya izlenemeyeceği anlamına gelmiyor. BIS’in yaklaşımı daha çok şu: Sistemik ölçekte kullanılacak bir ödeme aracının, güçlü uyum ve dayanıklılık mekanizmalarını ağın kenarlarına bırakmak yerine tasarımının içine yerleştirmesi gerekir.

Para politikası egemenliği endişesi

Yabancı para cinsinden stablecoin’ler, yerel para birimlerinin daha az cazip veya daha istikrarsız olduğu ekonomilerde yaygınlaşabilir. De Cos, bunun kullanıcıları ülkenin kendi hesap biriminden uzaklaştırabileceği ve para politikası egemenliğini zayıflatabileceği uyarısında bulundu. 2

Bu endişe özellikle dolara endeksli token’ler için geçerli. Bu token’lerin yaygınlaşması, dolar cinsinden ödemelere erişimi artırabilir; ancak aynı zamanda yerel para sistemlerini yabancı bir para birimine ve özel ihraççıların rezerv ve itfa düzenlemelerine daha bağımlı hâle getirebilir.

BIS’in yaklaşımı burada ABD’deki daha iyimser politika tezinden ayrılıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, dolar stablecoin’lerinin doların uluslararası rolünü güçlendirebileceğini ve bu token’leri destekleyen ABD Hazine tahvillerine yönelik talebi artırabileceğini savunuyor. De Cos da rezerv destekli stablecoin’lerin kamu menkul kıymetlerine talebi artırabileceğini ve devletlerin borçlanma maliyetlerini potansiyel olarak düşürebileceğini kabul etti. Ancak bu olası faydaları para politikası egemenliği ve finansal istikrar riskleriyle birlikte değerlendirdi. 2

Bankacılık sistemi için maliyetli bir takas

Mevduatların büyük ölçekte stablecoin’lere taşınması, bankaların fonlama yapısını değiştirebilir. Mevduatlar, bankalar için görece istikrarlı ve düşük maliyetli bir kaynak oluşturuyor. Müşteriler önemli miktardaki bakiyelerini stablecoin’lere geçirirse bankaların fonlama maliyetleri artabilir. Bankalar da bu maliyeti hane halkı ve işletmeler için daha pahalı ya da daha dalgalı kredi olarak yansıtabilir. 2

Bu takas, politika tartışmasının merkezinde yer alıyor. Stablecoin’ler güvenli kamu varlıklarına talep yaratabilir; ancak yaygın kullanım, bankaların aracılık rolünü ve kredi arzını da yeniden şekillendirebilir. Bu nedenle BIS, sonucu basit bir verimlilik artışı olarak değil, özellikle stres dönemlerinde yakından izlenmesi gereken bir dönüşüm olarak görüyor. 2

Yasak yerine iki katmanlı yapı

De Cos’un önerisi, stablecoin’leri mutlaka ortadan kaldırmak değil; rolleri ayırmak. Tokenleştirilmiş mevduatlar, mevcut iki katmanlı para mimarisi içinde genel amaçlı ve günlük ödemelerin çoğunu üstlenebilir. Bu yapıda ticari bankalar halka para sunarken merkez bankaları mutabakat varlıklarını ve para sisteminin nihai dayanağını sağlar. 2 6

Stablecoin’ler ise tasarımlarının uygun olduğu ve düzenlemenin güçlü biçimde uygulandığı daha dar ya da uzmanlaşmış alanlarda kullanılmaya devam edebilir. BIS’in görüşüne göre temel ödeme sistemi; pariteyi, işlemlerin kesinliğini ve geniş birlikte çalışabilirliği koruyan araçlara dayanmalı.

Tokenleştirilmiş mevduatlar da henüz hazır değil

BIS’in tercih ettiği alternatif, bugün kullanılmaya hazır eksiksiz bir altyapı değil. Tokenleştirilmiş mevduatların da parçalı platformlar, farklı standartlar ve henüz çözülememiş yönetişim sorunlarını aşması gerekiyor. İşleyen bir sistem için ayrıca mutabakatın hukuki kesinliğine ilişkin açık kurallar, uyumlu veri düzenlemeleri ve programlanabilir platformlarda merkez bankası parasına güvenilir erişim gerekli. 2 7

Bu ayrım önemli. Tartışma, “stablecoin’ler mi yoksa tamamlanmış bir alternatif mi?” sorusundan ibaret değil. Asıl mesele, büyük ölçekli ödemeleri destekleyebilecek farklı para mimarileri arasında seçim yapmak. Bu mimarilerin her biri teknik, hukuki ve düzenleyici çalışma gerektiriyor.

Sonuç: Yenilik, paraya duyulan güveni zayıflatmamalı

De Cos’un argümanı tek bir ilkeye indirgenebilir: Ödeme teknolojisi hız ve programlanabilirlik sağlarken parayı güvenilir kılan özellikleri ortadan kaldırmamalı. Stablecoin’ler yeni ödeme işlevlerini destekleyebileceklerini gösteriyor; ancak BIS, mevcut tasarımların geniş ölçekte paranın tekliğini, birlikte çalışabilirliği ve finansal suçlarla mücadelede tutarlı güvenceleri güvenilir biçimde sunamadığı görüşünde. 2 7

Tokenleştirilmiş mevduatlar, programlanabilir ödeme teknolojisini ticari banka parası ve merkez bankası mutabakatıyla birleştirebildikleri için daha sağlam bir temel olarak sunuluyor. Stablecoin’ler bu sistemle birlikte var olabilir; ancak muhtemelen daha sınırlı bir rolde. Tokenleştirilmiş mevduatların bu vaadi yerine getirip getiremeyeceği ise onların kendi birlikte çalışabilirlik, yönetişim ve hukuki mutabakat sorunlarını çözmesine bağlı olacak.