ABD’nin hedefinde bu kez çipin kendisi değil, hesaplama gücüne uzaktan erişim var

Trump yönetiminin yeni bir ihracat kontrol yaklaşımı hazırladığı bildiriliyor. Hedef, kısıtlı Nvidia donanımını Çin’e sokmadan aynı donanımın hesaplama gücünü kullanabilen Çinli yapay zekâ şirketleri. Bu modelde şirket, GPU’ları satın alıp Çin’e götürmek yerine Tayland, Malezya, Japonya veya Singapur gibi ülkelerdeki bir veri merkezinden bulut ya da GPU kapasitesi kiralıyor ve sistemleri uzaktan çalıştırıyor. 5

Bildirilen düzenleme, ABD politikasını çipin fiziksel olarak nereye gönderildiği sorusundan, gelişmiş hesaplama kapasitesini kimin kullandığı sorusuna kaydırabilir. Konuya yakın kişilere göre taslak, Eylül 2026 gibi erken bir tarihte teknoloji şirketleri ve diğer paydaşların görüşüne sunulabilir. Ancak düzenlemenin kapsamı, hukuki dayanağı ve takvimi henüz kesinleşmiş değil. 8

Açığın kaynağı: Çipi kontrol etmek, hesaplama erişimini her zaman kontrol etmiyor

ABD’nin ihracat kontrolleri, belirli gelişmiş hesaplama ürünlerinin ihracatını, yeniden ihracatını, transferini ve sevkiyatını kısıtlıyor. Kontrollü bir GPU’nun Çin’e veya merkezi Çin’de bulunan bir şirkete fiziksel olarak gönderilmesi söz konusu olduğunda çerçeve görece açık.

Daha zor durum ise donanımın zaten başka bir ülkedeki veri merkezinde bulunması. Çinli bir şirket, örneğin Tayland veya Singapur’daki bir işletmeden bulut hizmeti ya da GPU süresi satın alabilir; ardından internet bağlantısıyla bu makinelerde yapay zekâ eğitimi çalıştırabilir. İşlemciler yurt dışında kalırken müşteri, pratikte ihtiyaç duyduğu yüksek performanslı hesaplama kapasitesini elde eder. 35

Raporlar, bu yurt dışı hesaplama modelini Moonshot AI’ın yanı sıra Alibaba, ByteDance ve Tencent gibi Çinli teknoloji şirketleriyle ilişkilendirdi. Buradaki mesele, zorunlu olarak fiziksel çip kaçakçılığı değil; bir müşterinin çipin mülkiyetini edinmeden kontrollü donanımın sağladığı kapasiteye erişebilmesi. 2514

Önerilen düzenleme neyi değiştirebilir?

Bildirilen taslak, kapsama giren gelişmiş hesaplama sistemlerinin uzaktan kullanılmasını da ihracat kontrolü kapsamına almayı amaçlayabilir. Nihai tasarıma bağlı olarak bulut ve veri merkezi sağlayıcılarından şunlar istenebilir:

• Kısıtlı ülkelerdeki veya şirketlerdeki nihai kullanıcıları belirlemek,
• Şirketlerin gerçek sahipliğini ve kontrol ilişkilerini incelemek,
• Belirlenmiş sistemlere erişimi engellemek ya da bunun için izin almak,
• Müşterilerin altyapıyı nasıl kullandığını daha yakından izlemek.

Bu yaklaşım, sağlayıcıların uyum yükümlülüklerini önemli ölçüde artırır. Şirketlerin yalnızca sunucunun hangi ülkede bulunduğunu doğrulaması yeterli olmayabilir; nihai ana şirketi, iştirakleri ve müşterinin gerçek kimliğini de araştırmaları gerekebilir. Kongre’deki benzer yasal çerçeveye ilişkin bir politika analizinde de bulut işletmecileri için daha kapsamlı “müşterini tanı” (KYC) yükümlülüklerine işaret ediliyor. 1

Bunun hâlâ yalnızca bildirilen bir politika hazırlığı olduğu unutulmamalı. Taslak, Çinli şirketlerin yurt dışındaki tüm hesaplama hizmetlerine erişiminin bugün itibarıyla yasak olduğu anlamına gelmiyor.

Uygulama neden zor olacak?

Uzaktan erişimin düzenlenmesi, klasik bir çip sevkiyatında bulunmayan hukuki soruları gündeme getiriyor. Mevcut ihracat kontrolü kavramları büyük ölçüde somut ürünlere ve tanımlanmış işlemlere dayanıyor. Yabancı bir kişinin, yine yabancı bir ülkedeki sunucuyu ağ üzerinden çalıştırmasını bu çerçeveye eklemek, Ticaret Bakanlığı’nın yasal yetkisi ve idari düzenleme sınırları konusunda itirazlara yol açabilir.

Uygulama tarafında da ciddi güçlükler var. Hizmet sağlayıcıların müşterinin gerçek kimliğini, bağlı olduğu ana şirketi, iştiraklerini ve nihai sahiplik ilişkilerini tespit etmesi gerekebilir. Yeniden satıcılar, aracılar, VPN’ler, paravan şirketler veya başka bir müşterinin adına açılmış hesaplar denetimi zayıflatabilir. ABD makamlarının ülke dışındaki sağlayıcıları ve veri merkezlerini izlemesi de yargı yetkisi ile uluslararası iş birliğinin düzeyine bağlı olacaktır.

Bu nedenle ortaya çıkması muhtemel sonuç, teknik olarak kusursuz bir engelden çok daha ağır ve maliyetli bir uyum rejimi olabilir. Hukuki ve operasyonel sorunlar, Kongre’nin uzaktan erişimi açıkça düzenleyen bir yasa üzerinde durmasının başlıca nedenleri arasında yer alıyor. 1512

Remote Access Security Act neden önemli?

Temsilciler Meclisi’nden geçen Remote Access Security Act (H.R. 2683), 2018 tarihli Export Control Reform Act çerçevesini uzaktan erişimi doğrudan kapsayacak şekilde değiştirmeyi öngörüyor. Tasarıdaki tanım; internet veya bulut bilişim hizmeti de dahil olmak üzere bir ağ bağlantısı üzerinden, kontrollü bir ürüne ürünün fiziksel konumundan farklı bir yerden erişilmesini kapsıyor.

Bu ifade, tartışmanın merkezindeki ayrımı hedefliyor: Müşteri GPU’dan binlerce kilometre uzakta olabilir, ancak GPU’nun hesaplama kapasitesini yine de kullanabilir. Tasarı yasalaşırsa Ticaret Bakanlığı, yalnızca donanımın sevkiyatına veya transferine dayanan kurallar yerine erişimin kendisini düzenlemek için daha açık bir hukuki temele sahip olabilir.

H.R. 2683 Temsilciler Meclisi’nden geçmiş ve Senato’nun Bankacılık, Konut ve Kentsel İşler Komitesi’ne sevk edilmiş durumda. Henüz yasalaşmadığı için mevcut denetim faaliyetlerini tek başına yetkilendirmiyor.

Moonshot AI ve Kimi K3 örneği

Tartışma, Beyaz Saray’da bilim ve teknoloji politikalarından sorumlu yetkili Michael Kratsios’un Moonshot AI hakkında yaptığı açıklamaların ardından yoğunlaştı. Kratsios, şirketin Nvidia GB300 çipleri bulunan sunucular edindiğini ve Kimi K3 modelini eğitmek için Tayland’daki GB300 sistemlerine erişmiş olabileceğini öne sürdü. Bu iddia burada kesinleşmiş bir yargı veya resmi soruşturma sonucu olarak sunulmuyor; ancak gelişmiş ABD menşeli donanımın Çin dışında konumlandırılarak öncü model geliştirmede kullanılabileceğine dair somut bir örnek oluşturdu. 13

Olay, fiziksel ihracat kısıtlamalarının bir çipten kimin faydalandığını her zaman belirlemeyebileceğini gösteriyor. Bir model geliştiricisi verileri ve komutları yurt dışında barındırılan bir sisteme gönderebiliyorsa, GPU’nun bulunduğu yer ile hesaplama hizmetini kullanan şirketin bulunduğu yer birbirinden ayrılıyor.

31 Mayıs tarihli BIS rehberliği neyi değiştirdi?

ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), 31 Mayıs 2026’da daha önceki bir açığı daraltan bir rehberlik yayımladı. Buna göre Çin’in de dahil olduğu Country Group D:5 kapsamındaki bir ülkede merkezi bulunan bir kuruluşa veya nihai ana şirketi bu ülkelerde bulunan bir kuruluşa, kendisi başka bir ülkede olsa bile, kapsama giren gelişmiş hesaplama ürünlerini ihraç etmek için lisans gerekiyor.

Bu yaklaşım, Çin merkezli bir şirketin çipleri yalnızca yurt dışındaki bir iştirak veya bağlı kuruluş üzerinden alarak lisans şartından kaçınmasını zorlaştırıyor. Başka bir deyişle, değerlendirme yalnızca alıcının posta adresine değil, şirketin sahiplik ve ana şirket ilişkisine de bakıyor.

Ancak rehberlik, çipleri hâlihazırda elinde bulunduran gerçek veri merkezi işletmecilerinin bu donanımı kullanmayı veya müşterilerine hizmet vermeyi bırakmasını zorunlu kılmadı. Böylece ayrı bir soru açık kaldı: Çinli bir müşteri, yurt dışında kurulu ve zaten mevcut olan donanımdan uzaktan işlem gücü kiralayabilir mi?

Sonuç: Washington çipin yanına erişimi de eklemek istiyor

Bildirilen Trump yönetimi önerisi, kısıtlı bir Nvidia çipini göndermek ile o çipin hesaplama gücünü kiralamak arasındaki farkı kapatmayı amaçlıyor. Donanım yabancı bir veri merkezinde kalırken hesaplama kapasitesinin kısıtlı bir müşteriye sunulmasını da ihracat kontrolü politikası içine çekmeye çalışıyor.

Önerinin önünde iki temel sınav var. İlki, Ticaret Bakanlığı’nın yeni bir yasa olmadan böyle bir adım atmaya yetecek yetkiye sahip olup olmadığı. İkincisi ise küresel ölçekte dağıtılmış bulut altyapısının nihai kullanıcılarını hizmet sağlayıcıların güvenilir biçimde tespit edip edemeyeceği.

Remote Access Security Act yasalaşırsa ilk soruna daha açık bir yanıt sağlayabilir. Moonshot AI örneği ise ikinci sorunun neden Washington’da acil ve pratik bir denetim meselesi olarak görüldüğünü ortaya koyuyor.