ABD, Batı Şeria’daki yerleşimci şiddeti ve Gazze ateşkesi için İsrail’e baskıyı artırdı

26 Ağustos’taki gelişmeler, Washington’ın İsrail’e yönelik baskısının iki ayrı ancak stratejik açıdan bağlantılı alanda görünür biçimde arttığını gösterdi: işgal altındaki Batı Şeria’da yerleşimci şiddeti ve Gazze’de ateşkes ile silahsızlanma planının geleceği.

Her iki dosyada da ortak kaygı şuydu: güvenlik gerekçesiyle atılan adımlar, ABD’nin desteklediği diplomatik düzenlemeleri zayıflatabilir.

Tel Aviv’de ne yaşandı?

İsrail basınında yer alan bir habere göre ABD’li bir heyet, Batı Şeria’da giderek ağırlaşan yerleşimci şiddeti nedeniyle üst düzey bir İsrailli yetkiliyi sert biçimde eleştirdi. Heyetin İsrail’e, ABD desteğini garanti kabul etmemesi gerektiği mesajını verdiği; Filistinlilere ve mülklerine yönelik şiddet, yağma ve saldırıları kınadığı aktarıldı. Görüşmenin, Washington’ın talebi üzerine yapılan bir İsrail güvenlik toplantısıyla bağlantılı olduğu da bildirildi. 16

Ancak mevcut kaynak, görüşmenin tutanağına veya yayımlanmış resmi bir açıklamaya değil, toplantıya ilişkin bir habere dayanıyor. Bu nedenle heyetin kullandığı kesin ifadeler temkinli değerlendirilmelidir. Buna karşılık ABD’deki kaygının arttığı, başka haberler ve Kongre üyelerinin kamuoyu önündeki baskısı tarafından da destekleniyor.

Netanyahu’nun güvenlik toplantısı neden önemliydi?

Bu görüşmeden iki gün önce Başbakan Binyamin Netanyahu, İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail Savunma Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ve üst düzey askeri-istihbarat yetkilileriyle birlikte Merkez Komutanlığı karargâhında Batı Şeria’daki güvenlik durumunu değerlendirdi. 7

Toplantı, İsrail güvenlik kademelerinden gelen uyarıların ardından yapıldı. Merkez Komutanlığı Komutanı Tümgeneral Avi Bluth’un, haberlerde yerleşimci saldırılarını tanımlamak için kullanılan “milliyetçi suç” kavramının Batı Şeria’da daha geniş bir tırmanışı tetikleyebileceğini söylediği bildirildi. Bluth ayrıca, bu olaylarla ilgilenmek için askerlerin terörle mücadele görevlerinden çekildiği uyarısında bulundu. 36

Jerusalem Post da Zamir’in bölgede bir “patlama” yaşanması riskine dikkat çektiğini yazdı. 2 Bunun önemi, yerleşimci şiddetinin yalnızca bir hukuk uygulama veya siyasi tartışma konusu olarak değil, İsrail’in doğrudan güvenlik hesaplarını etkileyen bir tehdit olarak çerçevelenmesiydi.

Qusra olayı ve Washington’ın alışılmadık sertliği

ABD’nin eleştirileri, Filistinli Amerikan bir ailenin evinin de aralarında bulunduğu Filistinli evlerini hedef alan Qusra kuşatmasının ardından zaten alışılmadık derecede açık hale gelmişti. ABD’nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee olayı “korkunç bir terör eylemi” olarak nitelendirmiş ve ABD Büyükelçiliğinin İsrail güçlerinden müdahale etmesini istediğini söylemişti.

Huckabee, İsrail ve Batı Şeria’daki yerleşim hareketine verdiği destekle tanınan bir isim. Bu nedenle kullandığı ifadeler özellikle dikkat çekici bir kınama anlamına geldi. Reuters’ın daha sonraki haberine göre Huckabee, Filistinli Amerikalılara ait mülklerin alınmaması konusunda yerleşimcileri uyardı ve sorumluların ABD yaptırımlarıyla karşılaşabileceğini söyledi.

Qusra olayı, daha geniş diplomatik tartışmayı somut bir soruya taşıdı: İsrail, Filistinlilere yönelik saldırıları önlemeye, ABD vatandaşlarını korumaya ve sorumluları hesap vermeye zorlamaya istekli ve muktedir mi?

Senato Demokratlarından Netanyahu’ya baskı

26 Ağustos’ta Senato’daki 47 Demokrat üyeden 45’i, Batı Şeria’da yerleşimci şiddetindeki artışa müdahale etmesi için Netanyahu’ya mektup gönderdi. Senatörler, İsrail polisi ve askerlerine, çatışmalara kimin sorumlu olduğuna bakmaksızın şiddeti önleme ve müdahale etme yönünde açık talimat verilmesini istedi. Ayrıca Ocak 2022’den bu yana Batı Şeria’da öldürülen dokuz ABD vatandaşına ilişkin soruşturmaların yürütülmesi çağrısında bulundu. 1

Bu girişim, ABD hükümetinin tüm kurumlarınca benimsenmiş ortak bir politika anlamına gelmiyor ve Tel Aviv’deki bildirilen heyetle aynı girişim olarak görülmemeli. Yine de Batı Şeria’daki şiddetin yalnızca İsrail içindeki güvenlik tartışmalarının değil, Washington’daki siyasi gündemin de önemli bir parçası haline geldiğini gösteriyor.

BM raporları neyi ortaya koyuyor, neyi koymuyor?

Birleşmiş Milletler, Filistinlilere ve mülklerine yönelik artan İsrailli yerleşimci saldırılarını Güvenlik Konseyi’nin gündemine taşıdı. 13 ABD’li senatörler ve diğer haber kaynakları şiddetin tırmandığını belirtirken, bazı değerlendirmelerde seviyelerin rekor veya “tüm zamanların en yüksek” düzeyine ulaştığı ifade edildi.

Ancak burada yer alan kaynaklar, kapsamlı bir veri seti sunmuyor ve herkesçe kabul edilen bağımsız bir istatistiksel sonuca ulaşılmasını sağlamıyor. En güvenli değerlendirme, BM raporlarının tırmanışa ilişkin süreğen kaygıyı doğruladığı; “tüm zamanların en yüksek seviyesi” iddiasının ise kaynağına atfedilerek aktarılması gerektiğidir.

Gazze’de aynı gün gelen uyarı

Aynı gün, ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze için oluşturduğu Barış Kurulu’nun Gazze yüksek temsilcisi Nickolay Mladenov, İsrail-Hamas ateşkes sürecinin başarısız olmasının “geri dönüşü olmayan bir nokta” yaratabileceği uyarısında bulundu. Mladenov, çatışmaların yeniden başlaması halinde geri dönülebilecek bir yol haritası, göreve başlayabilecek bir yönetim ve yeniden inşa edilecek yeterli bir alan kalmayacağını söyledi. 19

Mladenov, devam eden İsrail saldırılarını da eleştirdi. Ona göre acil bir tehdide karşılık vermeyen veya anlaşmanın çatışmasızlık mekanizması dışında gerçekleştirilen saldırılar, sürece zarar verebilir ve Hamas’ın silahsızlandırılmasını daha da zorlaştırabilir.

Barış Kurulu’nun açıkladığı nihai hedef, Gazze’deki silahların tamamen devre dışı bırakılması ve silahlı grupların yönetiminden sivil yönetime geçiş olarak tanımlanıyor. 17 Bu nedenle Mladenov’un İsrail’e yönelik eleştirisi Hamas’a destek anlamına gelmiyordu. Argümanı, askeri operasyonların kısa vadede sınırlı güvenlik kazanımları sağlasa bile ateşkesi ve silahsızlanma sürecini çökerterek daha büyük stratejik maliyetler yaratabileceğiydi.

İsrail ile Barış Kurulu arasında öncelik sırası anlaşmazlığı

İsrail’in bildirilen tutumu, Gazze’nin askerden arındırılmasını sağlamak için İsrail Savunma Kuvvetleri’nin gerekli gördüğü tüm araçları kullanmayı sürdüreceği yönünde. Haberlerde, Netanyahu’nun Hamas tamamen silahsızlandırılmadan İsrail’in çekilmesi fikrini de reddettiği aktarıldı.

Bu durum, temel pratik anlaşmazlığı ortaya koyuyor:

• İsrail’in önceliği: Hamas’ın silahları ve askeri kapasitesi ortadan kaldırılana kadar askeri baskının sürdürülmesi.
• Barış Kurulu’nun önceliği: Süregelen saldırıların ateşkesi zayıflatabileceği, geçiş yönetiminin göreve başlamasını engelleyebileceği ve doğrulanabilir bir silahsızlanma için gerekli siyasi koşulları ortadan kaldırabileceği.

Kurul, Hamas’ın taahhütleriyle sahadaki gerçeklik arasındaki boşluğu da eleştiriyor. Yol haritasına ilişkin haberlerde Hamas’ın silahsızlanmaya ve yönetim yetkisinin devrine götürecek bir süreci resmen kabul ettiği, ancak uygulamanın hâlâ belirsiz olduğu belirtiliyor.

Uygulama mekanizmaları neden belirleyici?

Asıl soru yalnızca Hamas’ın resmi bir taahhütte bulunup bulunmadığı değil. Anlaşmanın silahların devreden çıkarılmasını doğrulayacak, anlaşmazlıkları çözecek, ihlal iddialarını değerlendirecek ve bir ihlal sonrasında süreci yeniden başlatacak işleyen prosedürlere sahip olup olmadığı da kritik.

Bu mekanizmalar önemli, çünkü her iki taraf da güç kullanımını savunma amacı taşıyor diye tanımlayabilir ve diğer tarafı anlaşmayı ihlal etmekle suçlayabilir. Uyumun güvenilir biçimde onaylanacağı ve ihlallerin yönetileceği ortak bir yöntem olmazsa her olay, yol haritasının çözebileceği bir sorun olmaktan çıkıp onu terk etme gerekçesine dönüşebilir. Washington Institute, Hamas’ın kabulünü siyasi bir atılım olarak nitelendirirken uygulamada ciddi belirsizlikler bulunduğunu vurguladı.

Geniş anlamı

26 Ağustos gelişmeleri, Washington’ın Batı Şeria’daki yerleşimci saldırıları ile Gazze’deki İsrail saldırılarını İsrail’in yalnızca iç güvenlik politikası kapsamında görmemeye başladığına işaret etti. Batı Şeria’da İsrailli komutanlar, yerleşimci şiddetinin daha geniş bir Filistinli tırmanışını körükleyebileceği uyarısında bulundu. Gazze’de ise Barış Kurulu, devam eden askeri operasyonların Hamas’ın silahsızlandırılması için oluşturulan çerçeveyi yok edebileceğini söyledi.

Ortak mesaj, yalnızca retorik düzeyde değildi: ABD desteği, bölgeleri istikrarsızlaştıran, Amerikan vatandaşlarını tehlikeye atan veya diplomatik düzenlemeleri zayıflatan adımların maliyetini ortadan kaldırmıyor.

Bununla birlikte ortada kesinleşmiş bir çözüm bulunmuyor. İsrail, Hamas’a karşı askeri uygulamayı öncelemeyi sürdürürken ABD’li yetkililer ve Kongre üyeleri itidal, hesap verebilirlik ve diplomatik sürecin korunması için baskı yapıyor.