Vietnam artık yalnızca fabrika değil, teknoloji ve inovasyon istiyor

Vietnam yabancı yatırım çekmekten vazgeçmiyor; ancak artık yatırımın yalnızca kaç fabrika kurduğu veya ne kadar sermaye getirdiğiyle ölçülmesini istemiyor. Hanoi’de 26 ve 27 Ağustos 2026’da Çinli şirketler ve Samsung Electronics CEO’su Roh Tae-moon ile yapılan görüşmelerde Başbakan Le Minh Hung’ın mesajı netti: Vietnam sermayenin yanı sıra ileri teknoloji, araştırma-geliştirme, eğitimli mühendisler, teknoloji transferi ve yerli şirketlerle daha güçlü iş birlikleri bekliyor. 134

Bu yaklaşım, Vietnam Politbürosu’nun 10-NQ/TW sayılı Kararı’yla uyumlu. Karar, doğrudan yabancı yatırım politikasını sermaye hacmini artırma hedefinden teknoloji, inovasyon, sanayi kümeleri ve küresel değer zincirleri etrafında daha yüksek katma değerli bir yatırım ekosistemi kurma hedefine taşıyor.

Çinli yatırımcılardan beklenen: Projeden stratejik kapasiteye

Çinli şirketlerle yapılan görüşmede Hung, iki ülke arasındaki üst düzey anlaşmaların somut projelere ve ürünlere dönüştürülmesini istedi. Öncelikli alanlar arasında Vietnam ile Çin’i bağlayan demiryolları, şehir içi raylı sistemler, lojistik, akıllı sınır kapıları, temiz enerji, modern işleme ve imalat sanayisi yer aldı. Yapay zekâ, yarı iletkenler, 5G ve büyük veri gibi ileri teknoloji alanları da gündemin önemli başlıkları arasındaydı.

Ancak Hanoi’nin talebi yalnızca finansman veya altyapı inşasıyla sınırlı değildi. Hung; ileri teknoloji, yönetim uzmanlığı, küresel ölçekte rekabetçi çözümler, araştırma-geliştirme, teknoloji transferi, iş gücü eğitimi ve daha çevreci üretim çağrısı yaptı. Ayrıca Çinli şirketlerin Vietnamlı işletmelerle daha yakın çalışarak tedarik zincirlerine yerel katılımı, yerli katma değeri ve yatırımın ülke ekonomisine yayılma etkisini artırmasını istedi.

Bu çerçevede Çin yatırımı, yalnızca üretim kapasitesi sağlayan bir kaynak değil, Vietnam’ın stratejik yetkinliklerini geliştirebilecek bir ortak olarak ele alınıyor. Altyapı yatırımları bağlantıları ve sanayi kapasitesini güçlendirebilirken, dijital ve ileri teknoloji projeleri ülkenin rekabet gücü açısından kritik sektörlerde uzmanlık kazanmasına yardımcı olabilir.

Çin yatırımlarının ölçeği ve 5G’deki hassas denge

Çinli şirketlerin Vietnam’daki varlığı şimdiden önemli bir büyüklüğe ulaşmış durumda. Temmuz 2026 sonu itibarıyla Çinli yatırımcıların Vietnam’da 7.000’den fazla aktif projesi ve yaklaşık 37 milyar dolarlık kayıtlı sermayesi bulunuyordu. Yatırımlar geleneksel imalatın yanı sıra altyapı, enerji, elektronik ve teknoloji sektörlerine de yayılıyor. 4

Bu ölçek önemli bir fırsat yaratıyor; fakat teknoloji iş birliği Hanoi açısından stratejik tercihler de doğuruyor. Vietnam kısa süre önce Huawei ve ZTE’nin dahil olduğu 5G altyapı anlaşmaları imzaladı. Oysa ülke, 2020’de ABD öncülüğündeki ve bu iki şirketin ekipmanlarından kaçınmayı taahhüt eden bir girişime katılmıştı. Batılı hükümetler ve ortakları güvenlik kaygılarını gündeme getirirken Huawei ve ZTE bu itirazları reddediyor.

Bu tartışma, basit bir “Çin artı bir” yatırım stratejisinin sınırlarını gösteriyor. Çinli şirketler altyapı kapasitesi, rekabetçi maliyetler ve telekomünikasyon ile dijital sistemlerde deneyim sunabilir. Ancak 5G, yapay zekâ ve veri altyapısı gibi hassas alanlarda Çin teknolojisine bağımlılık, diğer ortakların Vietnam’daki yatırım ortamını nasıl değerlendireceğini etkileyebilir. Avrupa Birliği, Çinli şirketlerin Vietnam’ın 5G ağına dahil olmasının bazı yatırımcıları caydırabileceği uyarısında bulundu.

Vietnam’ın temel sınavı bu nedenle yalnızca teknoloji çekmek değil; farklı küresel kaynaklardan teknoloji çekmeye devam ederken tek bir yatırım ilişkisine aşırı bağımlılığın ekonomik dayanıklılığını, teknolojik özerkliğini veya stratejik hareket alanını zayıflatmasını önlemek.

Samsung’dan daha fazla üretim değil, daha fazla teknoloji

Samsung’la 27 Ağustos’ta yapılan görüşme, aynı politikanın ülkede uzun süredir faaliyet gösteren büyük bir üreticiye de uygulandığını gösterdi. Samsung, Vietnam’ı küresel değer zincirindeki başlıca üretim merkezlerinden biri haline getirdi; şirketin faaliyetleri ülkenin imalatına, ihracatına, istihdamına ve sanayi gelişimine katkı sağladı. 37

Buna rağmen Hung, Samsung’dan Vietnam’ı bir üretim üssünden teknoloji, araştırma-geliştirme ve inovasyon merkezine taşımaya yardımcı olmasını istedi. Öncelikler şöyle sıralandı:

• Vietnam’daki faaliyetlerin teknoloji ve inovasyon içeriğinin artırılması;
• üniversiteler ve araştırma kurumlarıyla iş birliğinin genişletilmesi;
• mühendislerin eğitilmesi ve teknoloji becerilerine sahip iş gücünün geliştirilmesi;
• somut teknoloji transferi yapılması;
• Vietnamlı tedarikçiler ve yerli işletmelerle daha yakın çalışılması. 134

Samsung, 2025 sonu itibarıyla Vietnam’daki kümülatif yatırımının 24 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Bac Ninh ve Thai Nguyen’deki cep telefonu üretim şirketlerinin kümülatif ihracatı ise üretimin ülkede başlamasından 17 yıl sonra, Haziran 2026 sonunda 500 milyar dolara ulaştı. 45

Bu rakamlar Vietnam’ın üretim modelinin gücünü ortaya koyuyor. Ancak aynı zamanda Hanoi’nin neden bir sonraki aşamaya geçmek istediğini de açıklıyor. Yüksek ihracat hacmi, yerli şirketlerin ileri yetkinlikler kazanmasını veya araştırma, tasarım ve yüksek katma değerli karar alma faaliyetlerinin ülke ekonomisine yerleşmesini tek başına garanti etmiyor. Vietnam şimdi bu bilgi ve teknoloji yayılma etkilerini artırmayı hedefliyor.

Roh Tae-moon, Samsung’ın Vietnam’ı Ar-Ge ve yüksek teknoloji alanında stratejik bir ortak olarak gördüğünü söyledi. Şirket, Ar-Ge yatırımlarını ve teknoloji alanında iş gücü eğitimini sürdüreceğini; Hanoi Ar-Ge Merkezi ile Vietnamlı üniversiteler arasındaki iş birliğini genişleteceğini ve yetenek ile teknolojik kapasiteye yatırım yapacağını belirtti. 4

10-NQ/TW sayılı Karar yatırım oyununu nasıl değiştiriyor?

8 Haziran 2026’da yayımlanan 10-NQ/TW sayılı Politbüro Kararı, bu dönüşümün politika çerçevesini oluşturuyor. Kararın temel yönü, odağı yabancı sermayeyi çekmekten; ülkenin rekabet gücünü ve uzun vadeli büyüme kapasitesini artıran stratejik bir yabancı yatırımlı ekonomi geliştirmeye kaydırmak.

Karar; yüksek kaliteli yatırımı, ileri teknolojiyi, sürdürülebilirliği, teknoloji transferini ve yabancı sermayeli şirketlerle Vietnamlı işletmeler arasındaki bağların güçlendirilmesini öne çıkarıyor. Yatırımların yalnızca tek tek projeler şeklinde değil, sanayi kümeleri, değer zincirleri ve inovasyon ekosistemleri etrafında örgütlenmesi teşvik ediliyor.

Hanoi’deki iki görüşme bu çerçevenin farklı uygulamalarını ortaya koydu:

• Çinli yatırımcılarla görüşmede Vietnam; stratejik altyapı ve ileri dijital yetkinlikler istedi, ancak bu talebi eğitim, teknoloji transferi, çevreci üretim ve yerli tedarik zincirleriyle bağlantı şartlarıyla birlikte sundu.
• Samsung’la görüşmede ise başarılı bir üretim ve ihracat modelinin Ar-Ge’ye, üniversite iş birliklerine, mühendislik yeteneğine ve daha yüksek teknoloji içeriğine dönüştürülmesi hedeflendi. 34

Başka bir ifadeyle Vietnam artık “Proje ne kadar sermaye getirecek?” sorusundan çok, “Proje faaliyete geçtikten sonra Vietnam’da hangi yetkinlikler kalacak?” sorusuna odaklanıyor.

Vietnam açısından stratejik anlamı

Bu temaslar, Vietnam’ın Çin, Güney Kore, ABD, Avrupa ve diğer pazarlardan yatırım çekmeye açık kalırken yatırımcılardan beklediği ekonomik katkıyı daha seçici biçimde tanımladığını gösteriyor. Amaç imalatı terk etmek değil; imalatı, altyapıyı ve dijital yatırımları kullanarak teknoloji, beceri, yerli tedarikçiler ve inovasyon alanlarında daha güçlü Vietnamlı kapasitesi oluşturmak.

Bu strateji, ABD ile Çin arasında yapay zekâ, yarı iletkenler, veri ve telekomünikasyon alanlarında süren rekabet ortamında ekonomik riskleri dengeleme arayışı olarak da okunabilir. Vietnam farklı sermaye ve teknoloji kaynaklarına erişmek istiyor; aynı zamanda zaman içinde dışa bağımlılığı azaltabilecek yerli kazanımlar elde etmeyi hedefliyor. Huawei ve ZTE tartışması, bu dengenin neden zor olduğunu gösteriyor: Altyapının hızla gelişmesini sağlayabilecek bir teknoloji ortaklığı, aynı anda güvenlik, yatırımcı güveni ve stratejik hizalanma sorularını gündeme getirebiliyor. 1

İki görüşmeden çıkan en açık sonuç şu: Vietnam artık düşük maliyetli üretim kapasitesini tek başına yeterli bir yatırım vaadi olarak sunmuyor. Hanoi, yabancı şirketlerin ihracatın yanı sıra araştırma, yetenek, yerli tedarikçiler ve teknolojik kapasite yoluyla ülkenin sanayi ve inovasyon ekosistemini inşa etmesine katkı vermesini istiyor.