AB, çocuk güvenliği için Meta’dan Instagram ve Facebook’un tasarımını değiştirmesini istiyor

Avrupa Komisyonu, Meta’dan Instagram ve Facebook’u çocuklar ve gençler için daha az “kompulsif” hâle getirecek tasarım değişiklikleri yapmasını istiyor. Brüksel’in odağında yalnızca günlük ekran süresi değil, kullanıcıları farkında olmadan kaydırmaya, izlemeye ve uygulamaya geri dönmeye teşvik ettiği düşünülen temel özellikler var.

Komisyonun ön bulgularında sonsuz kaydırma, videoların otomatik oynatılması, anlık bildirimler ve son derece kişiselleştirilmiş öneri sistemleri ele alınıyor. AB’ye göre Meta, bu tasarım unsurlarının kullanıcıların fiziksel ve zihinsel sağlığı üzerindeki risklerini, özellikle çocuklar, gençler ve diğer hassas gruplar açısından yeterince değerlendirmedi veya azaltmadı.

AB, Meta’da hangi değişiklikleri istiyor?

Komisyonun yaklaşımı, uygulamalara basit bir süre sayacı eklemekten daha geniş kapsamlı. İncelenen başlıca özellikler şöyle:

• Sonsuz kaydırma: Akışın, kullanıcıya doğal bir duraklama noktası bırakmadan yeni içerik sunmaya devam etmemesi isteniyor.
• Otomatik oynatma: Videoların kendiliğinden başlamasının ve kullanıcıyı gezinmeye devam etmeye teşvik etmesinin önüne geçilmesi gündemde.
• Anlık bildirimler: Kullanıcıları uygulamaya geri çağıran bildirimler de soruşturmanın parçası.
• Kişiselleştirilmiş öneriler: Meta’nın öneri sistemlerinin yalnızca etkileşimi ve platformda geçirilen süreyi artırmaya odaklanmaması bekleniyor.

Komisyon, bazı temel bağımlılık yaratan özelliklerin kapatılmasını veya varsayılan olarak devre dışı bırakılmasını; ayrıca daha az etkileşim odaklı öneriler ve daha güçlü ekran süresi molaları uygulanmasını talep ediyor.

Bu talep ABD’deki anlaşmadan nasıl ayrılıyor?

Meta’nın ABD’de eyaletlerle vardığı anlaşma, genç kullanıcılar için daha somut ve sayısal sınırlamalar içeriyor. Buna göre gençlerin Facebook ve Instagram’daki toplam kullanımı varsayılan olarak günde iki saatle sınırlandırılacak; ebeveyn izni olmadıkça gece yarısından sabah 06.00’ya kadar erişim engellenecek. Anlaşmada yaş doğrulama önlemleri ve okul saatlerinde (08.00-15.00) gençlere gönderilen anlık bildirimlerin çoğunun kapatılması da bulunuyor. 27

Anlaşma, Meta’nın çocukları platformlarda tutacak şekilde tasarım yaptığı yönündeki iddiaları çözmek için 10 yıl içinde 18 milyar dolara kadar ödeme yapılmasını öngörüyor. 26

AB’deki dosyanın hukuki dayanağı ve hedeflediği çözüm ise farklı. Avrupa Komisyonu, Dijital Hizmetler Yasası kapsamında Meta’nın platform tasarımından kaynaklanan sistemik riskleri gereğince değerlendirip değerlendirmediğini inceliyor. Bu nedenle AB’nin önceliği yalnızca “gençler günde kaç saat kullanabilir?” sorusu değil; kullanıcıları uzun süre uygulamada tutan tasarımın kendisinin değiştirilmesi.

Mevcut kanıtlar, Komisyonun ABD’deki iki saatlik sınırı veya gece yarısı-06.00 engelini Avrupa Birliği genelinde aynen uygulamayı resmen emrettiğini göstermiyor. AB’de çocuklar ve gençler için hemen yürürlüğe girmiş yeni bir genel süre sınırı bulunmuyor.

Karar henüz kesinleşmedi

Komisyonun temmuz ayında açıkladığı değerlendirme bir ön bulgu niteliğinde. Bu açıklama tek başına nihai ihlal kararı veya kesinleşmiş para cezası anlamına gelmiyor. Meta’nın Komisyonun görüşüne yanıt verme ve süreç tamamlanmadan önce savunma sunma imkânı var.

Komisyon nihai olarak Meta’nın Dijital Hizmetler Yasası’nı ihlal ettiğine karar verirse, şirkete küresel yıllık cirosunun yüzde 6’sına kadar ceza uygulanabileceği bildiriliyor. Ancak bu oran, Meta’ya hâlihazırda böyle bir ceza verildiği anlamına gelmiyor.

Meta ise Komisyonun ön değerlendirmesini reddetti.

13 yaş altı kullanıcılar için ayrı soruşturma

Meta’nın genç kullanıcıları koruma konusundaki AB incelemesi, bağımlılık yaratan tasarım dosyasıyla sınırlı değil. Komisyon, nisan ayında açıkladığı ayrı bir ön bulguda, platformların asgari kullanıcı yaşını 13 olarak belirlemesine rağmen 13 yaşından küçük çocukların Facebook ve Instagram’a erişmesini etkili biçimde engelleyemediğini söyledi.

Bu iki dosya birbirinden farklı konulara odaklanıyor:

• Nisan ayındaki dosya, 13 yaş altındaki çocukların platformlara erişimini ve yaş kontrollerini ele alıyor.
• Temmuzdaki dosya ise sonsuz akış, otomatik oynatma ve öneri sistemleri gibi özelliklerin kompulsif kullanımı teşvik edip etmediğini inceliyor.

Yine de iki soruşturma birlikte, AB’nin hem Meta platformlarını kimlerin kullanabildiğine hem de bu platformların kullanıcıları nasıl etkileyecek şekilde tasarlandığına odaklandığını gösteriyor.

Polonya’nın 250 milyon avroluk talebi ayrı bir dosya

Polonya, Meta’nın sahte ve dolandırıcılık amaçlı reklamlarla yeterince mücadele etmediği gerekçesiyle Avrupa Komisyonundan şirkete 250 milyon avro ceza verilmesini ayrıca istedi. 13

Bu talep, bağımlılık yaratan tasarım soruşturmasının parçası değil. AB’nin çocuk güvenliği dosyası, Facebook ve Instagram’ın ürün tasarımından kaynaklandığı ileri sürülen sistemik risklerle ilgili. Polonya’nın şikâyeti ise yanıltıcı ve dolandırıcılık amaçlı reklamların ele alınışına odaklanıyor.

Kullanıcılar açısından ne değişebilir?

ABD’deki anlaşma, gençler için doğrudan uygulanabilecek süre ve saat kurallarına işaret ediyor: varsayılan olarak günde iki saat kullanım, gece boyunca erişim engeli ve okul saatlerinde daha az bildirim. AB’nin yaklaşımı ise daha yapısal. Brüksel, kullanıcıları durmadan kaydırmaya, video izlemeye ve uygulamaya dönmeye iten mekanizmaların değiştirilmesini istiyor. 27

Dolayısıyla Avrupa Birliği’nde çocuklar ve gençler için şu anda kesinleşmiş yeni bir günlük kullanım sınırı yok. Ancak Komisyonun ön görüşü nihai karara dönüşürse Meta, Instagram ve Facebook’un temel arayüz ve öneri sistemlerinde kapsamlı değişiklikler yapmak zorunda kalabilir.