Ukrayna’nın İHA saldırıları Rusya’nın e-ticaret ve petrol sektörünü nasıl etkiledi?

Ukrayna’nın 27 Ağustos gecesi Rusya’nın Başkurdistan ve Orenburg bölgelerindeki Ozon lojistik merkezleriyle Ufa’daki Bashneft-Ufaneftekhim rafinerisini hedef alan saldırıları, önceki gün Lukoil’in NORSI rafinerisine düzenlenen saldırıyla birlikte Rusya ekonomisinin iki hassas damarını baskı altına aldı: tüketici ürünlerinin dağıtımı ve benzin üretimi.

Saldırıların doğrudan fiziksel etkileri, en azından kamuya açıklanan ilk bilgilere göre, çoğunlukla yerel kaldı. Ufa’daki rafineri hasarı bölge valisi tarafından “hafif” olarak nitelendirildi. Ancak asıl etki, art arda gelen saldırıların yarattığı birikimli baskıda ortaya çıktı: operasyonların durması, tesislerin denetlenmek üzere kapatılması, güvenlik maliyetlerinin artması ve zaten zorlanan yakıt tedarik zincirinin daha da kırılgan hale gelmesi. 45

E-ticarette dağıtım zinciri hedefte

Orenburg’daki Ozon tesisi, Rus yetkililerin bölgede altı İHA’nın etkisiz hale getirildiğini açıklamasının ardından düşen enkazdan zarar gördü. Ozon, 300’den fazla çalışanın tahliye edildiğini bildirdi. 116 Başkurdistan’ın Ufa yakınlarındaki Ozon tesisinde de sınırlı hasar meydana geldiği ve merkezin inceleme için geçici olarak kapatıldığı aktarıldı. Bu tesise ilişkin bağımsız olarak doğrulanmış ayrıntılar ise sınırlı. 13

Bu olaylar, üç gün içinde en az altı Ozon lojistik merkezinin hedef alındığı daha geniş bir saldırı dizisinin devamıydı. Dağıstan’ın Mahaçkale kentindeki merkezde yangın çıktığı ve operasyonların durduğu, Ozon’un da bazı çalışanların yaralandığını bildirdiği aktarıldı. 35

Ozon’un rakibi Wildberries de benzer saldırıların hedefi oldu. Şirketin en az yedi deposunun zarar gördüğü ve depolama kapasitesinin yaklaşık yüzde 10’unun devre dışı kaldığı bildirildi. Bu durum yalnızca şirketin stoklarını değil, platform üzerinden satış yapan çok sayıda küçük işletmeyi de etkiledi. 12 Tambov’daki bir Wildberries deposunun daha sonra tamamen yandığı aktarıldı. 6

Maddi kayıpların boyutu belirsiz

Depolara ve stoklara verilen toplam zarara ilişkin kesin, bağımsız biçimde denetlenmiş bir hesap bulunmuyor. Bazı haberlerde Wildberries ve satıcılarının toplam kaybı 600-800 milyar ruble, yani yaklaşık 6-8,5 milyar dolar olarak tahmin edildi. Başka haberlerde ise milyarlarca dolarlık ürün kaybından söz edildi. Bu rakamlar doğrulanmış şirket bilançoları değil, tahminler olarak değerlendirilmelidir. 1011

Bununla birlikte, etkinin yalnızca depo binalarıyla sınırlı olmadığı görülüyor. Depoların kapanması teslimat rotalarını değiştirebilir, siparişlerin işlenmesini yavaşlatabilir ve satıcıların kaybolan ürünlerini yenileme maliyetini artırabilir. Özellikle merkezi depolama modeline dayanan çevrim içi pazar yerlerinde tek bir büyük merkezin devre dışı kalması, bölgesel teslimat sürelerini ve stok bulunabilirliğini etkileyebilir.

NORSI’nin durması neden önemliydi?

27 Ağustos’taki Ufaneftekhim saldırısı resmi açıklamalara göre sınırlı hasarla sonuçlandı. Ancak bir gün önce Lukoil’in NORSI rafinerisine yönelik saldırının ulusal ölçekte daha belirgin bir sonucu oldu: sektör kaynakları, rafinerinin ham petrol işleme faaliyetini durdurduğunu söyledi. NORSI, Rusya’nın kapasite bakımından dördüncü büyük rafinerisi; yıllık yaklaşık 15 milyon ton petrol işleyebiliyor ve ülkenin ikinci büyük benzin üreticisi konumunda. 5

NORSI’nin devre dışı kalması, Lukoil’in Perm rafinerisindeki kesintinin üzerine geldi. Perm tesisi, 21 Ağustos’taki İHA saldırısının ardından operasyonlarını durdurmuştu. 7 Mevcut haberler, Lukoil’in rafinaj ağında ciddi bir aksama yaşandığını destekliyor. Ancak Lukoil’e ait bütün büyük rafinerilerin aynı anda kapandığı yönündeki kesin iddia bağımsız olarak doğrulanmış değil.

Yakıt kıtlığı ve bölgesel kısıtlamalar

Rafinerilere yönelik saldırılar, piyasaya sunulabilen yakıt miktarını azaltarak bazı bölgelerde istasyon kuyruklarına ve fiyat artışlarına neden oldu. 411 Yetkililer ve akaryakıt şirketleri benzin ve motorin satışlarını giderek daha fazla sınırlamaya başladı. 1415

Eldeki kanıtlar, Rusya genelinde herkes için geçerli tek tip bir karne sisteminden ziyade bölgesel kıtlıkları ve geçici, yerel kısıtlamaları gösteriyor. Bazı bölgelerde satış miktarı sınırlandırılırken, bazı yerlerde belirli araçlara veya plakalara göre uygulamalar gündeme geldi. Bu nedenle tabloyu ülke çapında doğrulanmış ve yeknesak bir rasyon sistemi olarak tanımlamak yerine, yaygınlaşan bölgesel arz sorunları ve düzensiz kotalar olarak görmek daha doğru.

Hava savunması ve can kayıpları nasıl okunmalı?

Orenburg üzerinde altı İHA’nın engellendiği yönündeki Rus resmi açıklaması, Moskova’nın savunma sistemlerinin etkisiz hale getirdiğini iddia ettiği hava araçlarını ifade ediyor. Ancak bu tür açıklamalar, enkazın yol açtığı hasarı veya yerel hava savunmasını aşan İHA’ların etkisini ortadan kaldırmıyor. 1

Ağustos sonundaki diğer Ozon saldırılarında yaralanmalar bildirildi. 22 Ağustos’taki daha geniş İHA dalgasında ise en az 10 kişinin öldüğü aktarıldı. Ancak bu can kayıplarının tamamını yalnızca 27 Ağustos’ta hedef alınan tesislere bağlamak için yeterli kanıt bulunmuyor. 38

Kremlin’in yanıtı: misilleme ve devlet kontrolü

Moskova misilleme sözü verirken, Devlet Başkanı Vladimir Putin de Ukrayna’nın karşı saldırılarının Rus ekonomisine zarar verdiğini kamuoyu önünde kabul etti. 10

Putin ayrıca 25 Ağustos’ta, özel sahiplerinin İHA saldırılarına karşı yeterli koruma sağlayamadığı veya saldırı sonrası tesisleri yeniden işler hale getiremediği durumlarda “kritik altyapı” üzerinde geçici devlet kontrolüne izin veren bir kararname yayımladı. 1213

Bu düzenleme pratikte güvenlik ve hava savunması maliyetlerinin daha büyük bölümünü şirketlerin üzerine koyuyor. Aynı zamanda stratejik öneme sahip tesislerin yeterince korunmadığı veya onarılmadığı gerekçesiyle devlet tarafından geçici olarak devralınmasının önünü açıyor. Böylece saldırıların ekonomik sonucu yalnızca operasyon kesintileriyle sınırlı kalmıyor; özel şirketlerin sorumluluklarını, sigorta ve güvenlik maliyetlerini ve devletin ekonomiye müdahale alanını da genişletiyor.

Genel tablo, tek bir saldırının Rusya’nın e-ticaret veya petrol sektörünü çökerttiğini göstermiyor. Ancak Ozon ve Wildberries depolarına yönelik tekrar eden saldırılar lojistik kapasiteyi aşındırırken, NORSI ve diğer rafinerilerdeki kesintiler yakıt arzını daraltıyor. Etki, tek seferlik yıkımdan çok, onarım ve yeniden yönlendirme kapasitesini zorlayan sürekli bir baskı kampanyası şeklinde ortaya çıkıyor.