El Niño neden güçleniyor? Bin yıllık mercan kayıtları insan etkisine işaret ediyor

Michigan Üniversitesi öncülüğünde yürütülen ve Science dergisinde yayımlanan çalışma, El Niño-Güney Salınımı'nın (ENSO) sıcak fazındaki aşırı olayların son yıllarda alışılmadık ölçüde güçlendiğini ortaya koyuyor. Araştırmaya göre son 40 yıldaki El Niño olayları, önceki yaklaşık 1.000 yıl için yeniden oluşturulan ortalamaya kıyasla yüzde 36,5 daha güçlü. Bu fark, haberlerde çoğu zaman “neredeyse yüzde 40” şeklinde yuvarlanıyor. 1113

Çalışmanın ana sonucu, tek tek El Niño olaylarının hâlâ okyanus-atmosfer sistemindeki doğal dalgalanmalardan doğduğu; ancak insan kaynaklı küresel ısınmanın bu dalgalanmaların daha güçlü uçlara taşınma olasılığını artırdığı yönünde. 1113

Araştırmacılar geçmişteki El Niño'ları nasıl inceledi?

Bilim insanları, Galápagos Adaları'ndan alınan 13 yaşayan ve fosil mercan kaydını bir araya getirerek doğu tropikal Pasifik'in yaklaşık 1.000 yıllık, aylık çözünürlükte sıcaklık geçmişini oluşturdu. Galápagos, doğu Pasifik'teki El Niño ısınmasına güçlü tepki veren bir bölgede bulunduğu için bu araştırma açısından özellikle değerli. 16

Mercanların büyürken iskeletlerinde koruduğu kimyasal izler, geçmiş okyanus koşullarını anlamaya yardımcı oluyor:

• Stronsiyum/kalsiyum (Sr/Ca) oranı, başlıca deniz yüzeyi sıcaklığının göstergesi olarak kullanılıyor.
• Oksijen izotopları ise sıcaklığın yanı sıra deniz suyunun bileşimi ve tuzluluğundaki değişimlerden de etkileniyor.

Araştırmacılar bu iki ölçümü birlikte kullanarak, ENSO ile bağlantılı aylık deniz yüzeyi sıcaklığı değişimlerini tek bir göstergeye kıyasla daha sağlam biçimde yeniden yapılandırmayı amaçladı. 16

Mesele yalnızca daha sıcak bir okyanus değil

Mercan kayıtları, günümüzdeki değişimin yalnızca okyanusun ortalama sıcaklığının yükselmesinden ibaret olmadığını gösteriyor. ENSO döngüsüyle ilişkili sıcaklık iniş çıkışları da daha geniş bir aralığa taşınmış durumda. Özellikle El Niño sırasında görülen sıcaklık anormallikleri, bin yıllık mercan kayıtlarıyla karşılaştırıldığında daha yüksek.

Bu sonuç, günümüzdeki her El Niño'nun geçmişteki her olaydan daha güçlü olduğu anlamına gelmiyor. Bulgular, son 40 yıllık dönemdeki ortalama şiddet ve değişkenliğin önceki bin yıllık doğal aralığın olağandışı biçimde üzerine çıktığına işaret ediyor. 1113

Güneş ve volkanlar neden yeterli açıklama sayılmadı?

Ekip, mercanlardan elde edilen yeniden yapılandırmayı 12 iklim modelinin simülasyonlarıyla karşılaştırdı. Ayrıca güneş etkinliğindeki değişimler ve volkanik patlamalar gibi doğal dış etkenleri de değerlendirdi.

Model sonuçları ile gözlemlenen zamanlama ve değişim biçimi, güneş veya volkanik etkilerin son dönemlerdeki artışı tek başına açıklayamadığını gösterdi. İnsan kaynaklı sera gazı zorlamasını içeren simülasyonlar ise 20. yüzyılın sonlarıyla 21. yüzyılın başındaki güçlenmeyle daha uyumlu bulundu. 1011

Bu, volkanik patlamaların veya güneş etkinliğinin hiçbir rolü olmadığı anlamına gelmiyor. Daha doğru ifade, farklı kanıtların bir arada değerlendirilmesinin insan etkisini başlıca açıklama olarak öne çıkardığı yönünde.

NOAA'nın beklediği güçlü El Niño ile bağlantısı ne?

Çalışmanın yayımlandığı dönemde Pasifik'te gelişen El Niño olayı da bulgulara güncel bir bağlam kazandırıyor. NOAA'nın tahminine göre Ekim-Aralık 2026 döneminde, 1950'den bu yana kaydedilen tüm El Niño olaylarını aşacak bir olay görülme ihtimali yüzde 69. Bu değerlendirme, üç aylık Göreli Okyanusal Niño İndeksi'nin (RONI) en az +2,5 °C seviyesine ulaşması ölçütüne dayanıyor. “Çok güçlü” bir El Niño görülme ihtimali ise yüzde 90'ın üzerinde değerlendirildi. 345

Bazı haberlerde deniz suyunun normalden yaklaşık 4 °C daha sıcak olabileceği belirtiliyor. Ancak bu ifade, belirli veya bölgesel sıcaklık anormalliklerine işaret edebilir; NOAA'nın tüm havzayı temsil eden RONI eşiğiyle doğrudan aynı şey değildir. Bir tahmin, mercan çalışmasının sonucunu tek başına doğrulamaz. Yine de rekor düzeyde bir olayın gerçekleşmesi, ısınan iklimin doğu Pasifik'te daha güçlü El Niño etkileri için koşulları ağırlaştırabileceği uyarısıyla uyumlu olur. 34

Bilim dünyasındaki destek ve temkinli yaklaşımlar

Mercan paleoklimatolojisi uzmanı Kim Cobb, uzun ve aylık çözünürlüklü mercan arşivlerinin günümüzdeki ENSO davranışının doğal değişkenlik sınırlarını aşıp aşmadığını anlamak için kritik olduğunu vurgulayan bilim insanları arasında yer alıyor. Galápagos'tan elde edilen uzun kayıt dizisi, yalnızca kısa süreli aletli ölçümlere dayanmanın önemli bir sınırlamasını gideriyor. 213

Michael Mann ve diğer bazı araştırmacılar ise sonucun fiziksel açıdan makul olduğunu ve ısınmanın ENSO kaynaklı aşırı olayları güçlendirebileceğine ilişkin beklentilerle genel olarak örtüştüğünü belirtiyor. Bununla birlikte bu yaklaşım, tüm mekanizmaların veya tam olarak yüzde 36,5 değerinin kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Mercanların sıcaklıkla ilişkisini kuran kalibrasyonlar, mercan kolonileri arasındaki farklar, belirli bir bölgeye özgü sinyaller, tarihlendirme, yalnızca 40 yıllık karşılaştırma dönemi ve iklim modellerinin ENSO'yu farklı biçimlerde temsil etmesi belirsizlik yaratıyor. Bazı çalışmalar, mercanlardaki Sr/Ca ve oksijen izotopu kayıtlarının on yıllık tropikal iklim değişkenliğini olduğundan büyük gösterebileceğine de dikkat çekiyor. 4513

Bu nedenle en güçlü ve savunulabilir yorum şu: Kanıtlar, son dönemde ENSO'nun olağandışı biçimde güçlendiğini ve bu değişimde insan etkisinin önemli bir payı bulunduğunu destekliyor. Ancak ENSO'nun gelecekte her on yılda kesintisiz biçimde güçleneceği sonucu çıkarılamaz.

Daha güçlü El Niño dünyayı nasıl etkileyebilir?

Hava olayları ve bileşik aşırılıklar

Güçlü El Niño olayları atmosferik dolaşımı küresel ölçekte yeniden düzenleyebilir. Küresel ortalama sıcaklıkları geçici olarak yükseltebilir; fırtına güzergâhlarını, yağış dağılımını, kuraklık ve sel risklerini, sıcak hava dalgalarını ve bazı bölgelerde orman yangını koşullarını değiştirebilir. Bölgesel sonuçlar olayın zamanına ve konumuna göre değiştiği için tek bir kasırgayı, seli veya kuraklığı yalnızca El Niño'ya ya da yalnızca iklim değişikliğine bağlamak bilimsel açıdan doğru olmaz. 1013

Daha sıcak bir gezegen üzerinde gerçekleşen daha güçlü bir El Niño, bazı bölgelerde sıcak hava dalgalarını, denizel sıcak hava dalgalarını, şiddetli yağışları ve sel zararlarını büyütebilir; başka bölgelerde ise sıcaklık ve yağış açığını derinleştirebilir. ENSO atmosferik dolaşımın zeminini değiştirirken, ısınan okyanuslar ve atmosferdeki artan nem bazı tehlikelerin şiddetini artırabilir. 1013

Gıda, su ve enerji güvenliği

Başlıca toplumsal riskler arasında şunlar bulunuyor:

• Kuraklık veya sel nedeniyle mahsul kayıpları ve gıda fiyatlarında dalgalanma,
• Balıkçılık ve denizel üretkenlikte değişim,
• Yağışa bağlı rezervuar sistemlerinde hidroelektrik üretim kaybı,
• Sıcak hava dönemlerinde elektrik talebinin artması.

Erken uyarı sistemleri, su kaynaklarının daha iyi yönetilmesi, ürün çeşitlendirmesi ve elektrik şebekelerinin dayanıklılığının artırılması bu zararları azaltabilir.

Mercan resifleri ve bilimsel arşiv tehlikede

Aşırı okyanus sıcaklığı mercanlarda ağarmaya ve ölüme yol açıyor. Bu durum resifleri ve balıkçılığı tehdit ettiği gibi, araştırmacıların geçmiş iklimi anlamak için kullandığı arşivi de tehlikeye atıyor. Aylık kimyasal kayıt tutan yaşayan mercanlar, gelecekteki iklim olaylarını kaydedemeden ölebilir.

Bu nedenle mercan resiflerinin korunması, izinli ve dikkatli biçimde modern mercanlarla fosil örneklerin toplanıp arşivlenmesi ve araştırmaların az sayıdaki bölgeye bağımlı kalmaması önem taşıyor. 13

Sonuç olarak çalışma, ENSO'yu tamamen doğal ve değişmez bir döngü olarak görmek yerine, ısınan iklimde büyüyebilen bir iklim riski çarpanı olarak değerlendirmek gerektiğini güçlendiriyor. Bununla birlikte gelecekteki değişimin ne kadar büyük olacağı ve bölgelere nasıl yansıyacağı konusunda belirsizlikler sürüyor.