FAO’nun ikinci küresel toprak değerlendirmesi alarm veriyor

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) ikinci kapsamlı Dünya Toprak Kaynaklarının Durumu değerlendirmesi, küresel toprak kaynaklarının büyük bölümünün baskı altında olduğunu gösteriyor. Raporun temel mesajı net: Toprağı korumaya ve yeniden verimli hâle getirmeye yönelik yöntemler biliniyor; ancak bu uygulamalar gıda güvenliğini, biyoçeşitliliği ve iklim direncini koruyacak ölçekte hayata geçirilemiyor. 47

Toprak yönetiminde kötüleşme öne çıkıyor

Değerlendirilen bölge ve alt bölgelerin %52,5’inde toprak yönetimi kötü veya çok kötü olarak sınıflandırıldı. Buna karşılık yalnızca %14’lük bölüm iyi ya da çok iyi yönetim düzeyinde değerlendirildi. Bu oranlar, dünya üzerindeki toplam kara alanının doğrudan payını değil, raporda incelenen bölgesel ve alt bölgesel değerlendirmelerin dağılımını ifade ediyor. 457

2015’te yayımlanan ilk kapsamlı değerlendirmeyle karşılaştırıldığında tablo daha da dikkat çekici. Değerlendirmelerin %58’i toprak koşullarının kötüleştiğini, yalnızca %10’u ise iyileştiğini bildirdi. 457

Artan nüfus ve genişleyen tarım alanları baskıyı büyütüyor

Topraklar üzerindeki baskı, artan gıda talebiyle birlikte güçleniyor. Söz konusu on yıllık dönemde dünya nüfusu yaklaşık 800 milyon kişi arttı. Başlıca tarım ürünlerinin hasat alanı da yaklaşık 80 milyon hektar genişledi. 37

Bu gelişmeler, daha fazla üretim ihtiyacını artırırken toprağın kendini yenileme kapasitesini zorlayan yoğun kullanım biçimlerini de yaygınlaştırabiliyor.

Erozyon en yaygın tehdit

Raporun belirlediği en yaygın sorun toprak erozyonu. Değerlendirmelerin %81’inde erozyonun kötü yönetildiği bildirildi. Bunun yanında şu tehditler de öne çıkıyor: 57

• Toprak organik karbonunun kaybı
• Besin maddelerinin yanlış veya dengesiz yönetimi
• Toprak biyoçeşitliliğinde gerileme
• Tuzlulaşma
• Kirlilik
• Toprağın yapılaşmayla kaplanması ve kentleşmenin genişlemesi

Bu sorunlar yalnızca verimi düşürmüyor. Toprağın su tutma, karbon depolama ve ekosistemleri destekleme kapasitesi de zayıflıyor.

Toprak neden gıda ve iklim açısından kritik?

Topraklar, küresel gıda üretiminin yaklaşık %95’ini destekliyor. Aynı zamanda karasal biyoçeşitliliğin yaklaşık %59’unu barındırıyor ve okyanuslardan sonra gezegenin en büyük ikinci karbon deposu olarak işlev görüyor. 7

Bu nedenle toprak kaybı; tarımsal verim, doğal yaşam ve iklim politikalarından ayrı düşünülemiyor. Sağlıklı topraklar suyu daha iyi tutarak kuraklık ve aşırı yağışlara karşı tampon görevi görebilirken, bozulmuş topraklar hem daha az su depoluyor hem de daha az karbon tutuyor.

Çözüm biliniyor, uygulama geride kalıyor

FAO, toprağı yalnızca üretimde kullanılan bir girdi olarak görmek yerine, sınırlı ve canlı bir kaynak olarak yönetme çağrısı yapıyor. Bu yaklaşım raporda toprak sömürüsünden toprak koruyuculuğuna geçiş şeklinde özetleniyor. 4

Önerilen uygulamalar arasında şunlar bulunuyor:

• Azaltılmış veya sıfır toprak işleme
• Toprağın yıl boyunca bitki artıkları ya da örtü bitkileriyle kaplı tutulması
• Ürün çeşitlendirme ve münavebe
• Tarımsal ormancılık
• Organik maddenin yeniden kazandırılması
• Gübrelerin daha doğru ve hedefli kullanılması

Koruyucu tarım yaklaşımı özellikle üç temel ilkeye dayanıyor: toprağın mümkün olduğunca az mekanik olarak bozulması, sürekli toprak örtüsü ve ürün çeşitliliği. Bu uygulamalar erozyonu azaltabilir, organik madde ve karbon birikimini destekleyebilir, verimliliği ve dayanıklılığı artırabilir. 351115

Neden daha hızlı uygulanmıyor?

Raporun işaret ettiği temel sorun bilgi eksikliğinden çok uygulama koşullarının yetersizliği. Çiftçiler ve hükümetler çoğu zaman şu engellerle karşılaşıyor: 34

• Başlangıç yatırımı için finansman eksikliği
• Uygun makine ve girdilere sınırlı erişim
• Güvencesiz arazi kullanımı veya yetersiz teşvikler
• Tarımsal danışmanlık ve pratik bilgi eksikliği
• Yerel toprak verilerinin ve düzenli izleme sistemlerinin yetersizliği

Dolayısıyla sürdürülebilir toprak yönetiminin yaygınlaşması, yalnızca çiftçilerin tercihine bırakılamayacak kadar büyük bir politika ve yatırım meselesi olarak öne çıkıyor. 34

İklim değişikliğiyle karşılıklı beslenen bir kriz

Çölleşme ve arazi bozulması gündemindeki Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi’nin COP17 toplantısı çevresinde yayımlanan değerlendirme, arazi restorasyonunu ertelemenin maliyetine de dikkat çekti. İklim değişikliği ile toprak bozulması birbirini güçlendiriyor: Sıcak hava, kuraklık, şiddetli yağışlar ve orman yangınları erozyonu ve karbon kaybını hızlandırıyor; bozulan topraklar ise daha az su ve karbon tutarak tarım topluluklarını iklim şoklarına karşı daha kırılgan hâle getiriyor. 47

Eldeki kanıtlar, COP16’daki kuraklık müzakerelerini özel olarak “başarısız” diye nitelemeyi bağımsız biçimde doğrulamaya yetmiyor. Ancak rapor, toprakların kuraklık, iklim, gıda ve biyoçeşitlilik politikalarının merkezine alınması gerektiği yönündeki gerekçeyi açıkça güçlendiriyor. 47