İran-Umman görüşmeleri petrolü geriletti, piyasalar hâlâ temkinli

İran, Umman ve Katar çevresinde yoğunlaşan diplomasi, petrol piyasalarının Hürmüz Boğazı’na ilişkin en kötü senaryoya dair endişelerini kısa vadede azalttı. Yatırımcılar, boğazın tamamen ve uzun süre kapalı kalması yerine, güvenlik koşulları sağlanırsa geçişlerin aşamalı biçimde yeniden başlayabileceğini fiyatlamaya başladı.

Burada bir ayrım önemli: Kaynaklarda doğrulanan Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman es-Sani’nin ziyareti Muskat’a gerçekleşti. Ziyaretin amacı, İran, Irak ve Körfez ülkelerini kapsayabilecek Hürmüz müzakerelerine zemin hazırlamaktı. İran ve Umman dışişleri bakanlarının daha sonraki görüşmesi ise Tahran’da yapıldı. 313

Diplomasi petrolü neden aşağı çekti?

İran ve Umman, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin yönetimi için aşamalı bir çerçeveyi görüştü. Öneriler arasında iki ülkenin birlikte yöneteceği geçici bir seyir koridoru ve boğazdaki mayınların temizlenmesine yönelik çalışmalar yer alıyor. Geçiş ücretleri veya çevre, seyir ve güvenlik bedellerinin nasıl paylaşılacağı da müzakerenin başlıkları arasında bulunuyor. 31317

Bu gelişmeler, piyasaların askeri tırmanma ihtimalini daha düşük; ekonomik baskı ve müzakere ihtimalini ise arz açısından daha az tehdit edici görmesine yol açtı. Bunun sonucunda Brent petrolü 25 Ağustos’ta yüzde 3,9 gerileyerek varil başına 88,58 dolardan kapandı. Aynı gün ABD’nin WTI türü ham petrolü de yüzde 3,1 düşüşle 82,36 dolara indi. 6

Bir sonraki seansta da dalgalı işlemlerin ardından Brent 74 sent düşüşle 87,84 dolara, WTI ise 13 sent düşüşle 82,23 dolara geriledi. Reuters verilerine göre Hürmüz’den geçen ticari gemilerin sayısı da üç ayın en düşük seviyesine indi. 5

Dolayısıyla yaşanan hareket, petrol fiyatlarındaki “panik priminin” kısmen çözülmesi olarak okunuyor. Bu, normal ticaretin yeniden başladığını gösteren bir teyit değil.

Fiziki arz hâlâ ciddi biçimde kısıtlı

Hürmüz Boğazı’ndan savaş öncesinde günde yaklaşık 18 milyon varil ham petrol ve rafine ürün geçiyordu. Bu miktar temmuzda 4,8 milyon varile, ağustosun ilk bölümünde ise yaklaşık 2 milyon varile kadar geriledi. 4

İran, geçişlerin yeniden başlamasının ABD’nin geçici düzenleme kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olduğunu belirtiyor. Uygulanabilir bir açılış için yalnızca diplomatik anlaşma yeterli olmayacak; ABD ablukasının ve yaptırım kaynaklı kısıtların kaldırılması, deniz güvenliğinin sağlanması ve mayın temizleme çalışmalarının tamamlanması da gerekecek. 617

Enerji piyasasındaki asıl kırılganlık yalnızca ham petrolde değil, rafine yakıtlarda görülüyor. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre Orta Doğu’daki rafineri işleme kapasitesi ikinci çeyrekte savaş öncesi seviyenin günlük 2,9 milyon varil altında kaldı; üçüncü çeyrekte de açığın 2,2 milyon varil olması bekleniyor. Ukrayna saldırıları ise Rusya’daki rafineri faaliyetlerini yaklaşık yirmi yılın en düşük seviyelerine yaklaştırdı. 2

Bu tablo özellikle dizel piyasasını hassaslaştırıyor. ABD’de dizel ve kalorifer yakıtını kapsayan distilat stokları gerilerken, Orta Doğu’daki ihracat kesintileri ve Rusya’nın azalan sevkiyatları küresel dizel arzını sıkıştırıyor. Bu nedenle ham petrol göstergeleri düşse bile rafineri marjları ve akaryakıt fiyatları üzerindeki baskı sürebilir. 810

Fiyat düşüşü ne kadar kalıcı olabilir?

ABD Enerji Bilgi İdaresi’nin baz senaryosuna göre petrol fiyatları, Hürmüz’den geçen gemi trafiği kademeli olarak arttığında ve üretim kesintileri sona erdikçe düşmeye başlayacak. Kurum, Brent’in 2026’nın üçüncü çeyreğinde ortalama yaklaşık 85 dolar olacağını öngörüyor; bu, önceki tahminin 11 dolar üzerinde. Dördüncü çeyrek için ortalama beklenti ise 78 dolar. 1

Bu tahminin gerçekleşmesi, diplomatik çerçevenin sahada uygulanmasına bağlı. Yeni saldırılar, geçici koridor planının başarısız olması, petrol akışlarının beklenenden daha yavaş toparlanması veya İran’a yönelik yaptırımların sıkılaştırılması, jeopolitik arz risk primini hızla yeniden yükseltebilir. 13

Sonuç olarak piyasalar şu anda tam bir yeniden açılmayı değil, kısmi ve aşamalı bir normalleşme ihtimalini fiyatlıyor. Petrol fiyatlarındaki son düşüş, krizin bittiğine dair kesin bir işaret olmaktan çok, diplomasi sayesinde en kötü senaryoya verilen olasılığın geçici olarak azalması anlamına geliyor.